Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Safarova Aziza Bahodir qizi Shahrisabz davlat pedagogika
FAOLYADROLI GALAKTIKALARTADQIQOTINATIJALARI · Safarova Aziza Bahodir qizi
Международный научный журнал · 2 · 19-21 · 2025
Аннотация
This article presents the results of research onthe studyof quasars and blazars, which are considered the most distant objects in the universe. It is known that even at the farthest distances of the infinite universe there are galaxies with active nuclei. The article discusses the study of such galaxies. The study of galaxies with active nuclei was carried out at the Maidanak Balandag Observatory of the Institute of Astronomy of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. They differ from other objects in that they change their brightness rapidly and irregularly in the images. Since these objects have not been fully studied, they are also interesting sources for research. Thearticle presents and analyzes theresults ofthestudy. Keywords: Quasars, blazars, laserta, lasertides, Seyfert galaxies, radio galaxies, yasheritsa, photometry, elliptical, galaxy. Kirish. Faol yadroli galaktikalar hisoblangan Kvazarlar va Blazarlar koinotning o′ta olisu, o′ta porloq ob′ektlari hisoblanadi. Kvazarlar radiodiapazonda juda katta quvvat bilan nurlanadi. Kvazarlarning nurlanish quvvati juda yo′qori darajada bo′lib, yorqinliklari 1040 – 1041 W ni tashkil etadi. Bu kvazarlar yuz milliardlab yulduzga ega bo′lgan eng quvvatli galaktikalarning yorqinligidan 100, hatto 1000 marta ko′p quvvat bilan nurlanadigan osmonning noyob ob′yektlari hisoblanadi. Shu bois kvazarlarni Koinotningeng sirliob′yektlari deyish mumkin.Koinotdagi yana bir qiziqarli ob′yektlar faol yadroli galaktikalar –blazarlardir. 1929 yili nemis astronomi Xofmeyestr tomonidan “Kaltakesak” - (Laserta) yulduz turkumida o′zgaruvchan yulduz aniqlandi. Bu yangi yulduz BL_Lac deb nom oldi. U hayrotomuz yorqinlikka ega bo′lib, uning yorqinligi 4-5 yulduz qiymatini tashkil etardi. Kiyinchalik esa, xuddi shu yorqinlikka ega bo′lgan ko′plab www.wordlyjournals.com AXBOROTTEXNALOGIYALARI VAMENEJMENT UNIVERSITETI INTERNATIONAL JOURNAL OFSCIENCE Physicaland Mathematical Sciences ISSN:3060-4583 VOLUME 2,ISSUE1,2025 ob′ektlar topildi. Shu turdagi ob′ektlarning dastlabki topilgani, ingliz tilidagi adabiyotlarida blazarlar deb ataldi, ruscha adabiyotlarda esa blazarlar bilan bir qatorda (yulduz turkumi nomidan kelib chiqqan holda) lasertidalar termini ham qo′llaniladi. Ma′lum bo′ldiki, blazarlar o′ta quvvatli radionurlanish manbaiga ega. Kvazarlar va radiomanbalarning yorqinligi bir necha martaga o′zgarsa, blazarlar yorqinligi o′nlab martaga o′zgaradi. Blazarlarning yorqinligini baholash uchun, ulargacha bo′lgan masofani bilish kerak edi. Blazarlarning alohida ajralib turuvchi belgisi – bu, ular spektrida yutilish va nurlanish chiziqlari yo′qligi edi. Ancha vaqtlardan keyin, kuzatish usullari ancha mukammallashgach, o′ta kuchli teleskoplar yordamida olingan fotosuratlarda – blazarlar atrofida tumanli bulutlar borligi va ularning spektrida kuchsiz yutilish chiziqlari mavjudligi aniqlandi. Ma′lum bo′lishicha, bu chiziqli spektrlar – odatdagi elliptik galaktikalarga xos bo′lgan spektrlarga o′xshash ekan. BL_Lac ning o′zida ham spektraniqlangan bo′lib, unga ko′ra, ob′ektning qizilga siljishi aniqlangan (z=0,07), bu esa 280 Mpk masofaga to′g′ri keladi. Shundan xulosa qilish mumkinki, blazarlar ancha uzoq masofalardagi (kvazarlar kabi uzoq bo′lmasada) galaktikalarning yadrolari hisoblanadi. Blazarlarning qiziqarliligi shundaki, ularning o′zgaruvchanligi blazarlar yadrosini tashkil etuvchi yulduzlarning o′zgaruvchanligi bilan ifodalanmaydi [1]. Faol yadroli galaktikalar – faol galaktikalar hisoblanadi. Bu kabi galaktikalar: seyfert galaktikalari, radiogalaktikalar, lasertidalar va kvazarlar kabi turlarga bulinadi. Hozirgi vaqtda - faol galaktikalar markazida yo′qori intensiv nurlanishga sabab bo′luvchi (asosan rentgen diapazonlarida) massiv kompakt ob′ekti (u qora tuynuk ham bo′lishi mumkin) joylashgan, deb hisoblash qabul qilingan. Ma′lumki, Blazarlar - o′ta yuqori massiv qora o′ralar tomonidan assotsiyatsiyalanuvchi ba′zi galaktikalar yadrolaridagi kuchli elektromagnit nurlanish manbalari hisoblanadi. Ular hamma diapazondagi elektromagnit nurlanishlar (gamma, rentgen, ultrafiolit, infraqizil va radio) da uzluksiz spektrlari bilan xarakterlanadi. Blazarlar uchun bir necha sutkalar yoki hatto soatlar davomida spektrning barcha diapazonlarida yorqinligi tez va sezilarli darajada o′zgarishi alohida ajralib turadi. Bu ob′ektlarning Blazarlar deb nomlanishi ham, avvallari o′zgaruvchan yulduz hisoblanib, keyinchalik esa elliptik galaktika yadrosi deb hisoblangan BL Yasheritsa (Lasertae) o′zgaruvchan manbadan olingan. Blazarlarning kuzatiladigan xarakteristikalari – kvazarlar xarakteristikalariga o′xshaydi, buni ularning nomlanishidan ham sezsa bo′ladi. Blazarlarning asosiy belgisi – bu, ularning yorqinligi o′ta o′zgaruvchanligi bo′lib, optik diapazonlarda 4-5 gacha etadi m va uyorqinlikning 100(yuz)martao′zgarishigamos keladi. Blazarlar spektrlarida, kvazarlar spektrlaridan farqli ularoq yorqin emission chiziqlar uchramaydi va shuningdek blazarlaruchun radionurlanishlar mavjudligi ha
Доказательный фрагмент
«This article presents the results of research onthe studyof quasars and blazars, which are considered the most distant objects in the universe.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article presents the results of research onthe studyof quasars and blazars, which are considered the most distant objects in the universe. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Quasars, blazars, laserta, lasertides, Seyfert galaxies, radio galaxies, yasheritsa, Kvazarlar, blazarlar, fotometriya, seyfert galaktikalari, radiogalaktikalar, galaktika., elliptik, lasertidalar
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025