Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti kafedramudiri Abdurahmonova Asila Xonimqul qizi Axborottexnologiyalari vamenejment universiteti magistranti
FREDGOLM TENGLAMASININNG REVOLVENTASI · Xolov Komil Normamatovich · Abdurahmonova Asila Xonimqul qizi
Международный научный журнал · 3 · 2025
Аннотация
Mazkur maqolada Fredgolm integral tenglamasining yechimining revolventa yordamida ifodalanishi bayon etilgan. Revolventaning mavjudligi va uzluksizligi uchun kerakli shartlar keltirilib, iteratsiyalangan yadrolar orqali yechimning tuzilishi ko‘rsatilgan. Shuningdek, konkret misollar yordamida revolventa yordamidatenglamalarni yechish usullariamaliy jihatdan ko‘rib chiqilgan. Kalit so‘zlar: Fredgolm tenglamasi, revolventa, iteratsiyalangan yadrolar, integral tenglama, tekis yaqinlashuv Annotation. This article discusses the representation of the solution to the Fredholm integral equation using theresolvent. Conditions for the existence and continuity of theresolvent are presented, and the solution is constructed through iterated kernels. Practical examples are given to demonstrate the method ofsolving equations usingtheresolvent. Keywords:Fredholm equation, resolvent, iterated kernels, integral equation, uniform convergence. Integral tenglamalar nazariyasi matematik analizning muhim bo‘limlaridan biri bo‘lib, u ko‘plab fizikaviy, texnik va muhandislik masalalarini yechishda qo‘llaniladi. Ayniqsa, Fredgolm turidagi integral tenglamalar statik holatdagi sistemalarni tavsiflashda keng qo‘llaniladi. Bu tenglamalarning yechimini topish jarayonida revolventa tushunchasi muhimo‘rin tutadi. Revolventa yordamida tenglama yechimining mavjudligi va uning konstruktiv tuzilmasi haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lish mumkin. Bu usul integral operatorning iteratsiyalangan yadrolari asosida qurilgan qator orqali yechimni ifodalashga imkon beradi. Revolventa mavjud bo‘lishi uchun iteratsiyalangan yadrolar orqali tuzilgan qatorning absolyut vatekis yaqinlashuvchi bo‘lishitalab etiladi. Ushbu b u(x) = f (x)+l K(x,t)u(t)dt (1) a f (x) funksiya J da uzluksiz, K(x,t) esa R da uzluksiz. (1) ni yechimini absolyut va tekis yaqinlashuvchi u(x) =u (x)+lu (x)+l2u (x)+L+lnu (x)+L (2) 0 1 2 n www.wordlyjournals.com AXBOROTTEXNALOGIYALARIVAMENEJMENTUNIVERSITETI INTERNATIONAL JOURNAL OFSCIENCE ScientificBulletin ISSN:306-4583 VOLUME 3,ISSUE1,2025 qator ko‘rinishidayoziladi, bundagi u (x) lar i u (x) = f (x), 0 b u (x) = K(x,t)u (t)dt, 1 0 a b u (x) = K(x,t)u (t)dt. 1 1 a Bularni boshqacharoq ko‘rinishdayozamiz: u (x) = f (x), 0 b u (x) = K(x,t)f (x)dt, 1 a b u (x) = K(x,s)u (s)ds, 2 1 a bundagi u (s) o‘rnigao‘zidan oldingi formuladagi ifodasini qo‘yamiz. 1 b b b b u (x) = K(x,s)ds K(s,t)f (t)dt = f (t)dt K(x,s)K(s,t)ds, 2 a a a a b K (x,t) = K(x,s)K(s,t)ds desak, 2 a b u (x) = K (x,t)f (t)dt 2 2 a b u (x) = K(x,s)u (s)ds 3 2 a b b b b u (x) = K(x,s)ds K (s,t)f (t)dt = f (t)dt K(x,s)K (s,t)ds 3 2 2 a a a a b bunda K (x,t) = K(x,s)K (s,t)ds desak 3 2 a www.wordlyjournals.com AXBOROTTEXNALOGIYALARIVAMENEJMENTUNIVERSITETI INTERNATIONAL JOURNAL OFSCIENCE ScientificBulletin ISSN:306-4583 VOLUME 3,ISSUE1,2025 b u (x) = K (x,t)f (t)dt. 3 3 a b u (x) = K (x,t)f (t)dt, n =1,2,3,... 4 n a Simmetriya uchun K (x,t) = K(x,t) deymiz.Natijada 1 K (x,t), K (x,t), K (x,t),K,K (x,t),K (3) 1 2 3 n bular K yadroni iteratsiyalari yoki iteratsiyalangan yadrolar, ya’ni takroriy yadrolar deb ataladi. Endi u ,u ,u ,... larni (2)yechimga qo‘yib ixchamlansa quyidagi natijakelib chiqadi: 0 1 2 b u(x) = f (x)+l [K (x,t)+lK (x,t)+l2K (x,t)+ L+ln-1K (x,t)+ L]f (t)dt. 1 2 3 n a R(x,t,l) = K (x,t)+lK (x,t)+l2K (x,t)+L+ln-1K (x,t)+L (4) 1 2 3 n Unda b u(x) = f (x)+l R(x,t,l)f (t)dt (5) a yechimga ega bo‘lamiz. R(x,t,l) ga (1) ni revolventasi deyiladi. (5) yechim bo‘lishi uchun R(x,t,l) uzluksiz bo‘lishi kerak. Buning uchun esa (4) qator R sohada absolyut va tekis yaqinlashuvchi bo‘lishi kerak. Biz shuni isbotqilamiz. K(x,t) funksiya R da uzluksiz deb faraz qilingani uchun |K(x,t)| 1, b-a =1-0=1. 2 Endi iteratsiyalarni izlaymiz: K (x,t) = K(x,t) = xt, 1 1 1 1 1 K (x,t) = K(x,s)K(s,t)ds = xs stds = xt s2ds = xt , 2 3 0 0 0 1 1 1 1 1 1 K (x,t) = K(x,s)K (s,t)ds = xs stds = xt s2ds = xt , 3 2 3 3 32 0 0 0 1 1 1 1 1 1 K (x,t) = K(x,s)K (s,t)ds = xs stds = xt s 2ds = xt . 4 3 32 32 33 0 0 0 1 l= bularni (4) ga qo‘yib, . 2 1 1 1 6 R(x,t,l) = xt 1+ + +L = xt = xt . 6 62 1 5 1- 6 Buni (5)ga qo‘yib izlangan yechimni topamiz: 1 1 5 1 6 5 5 1 5 1 u(x) = x + xt tdt = x + x t 2dt = x + x = x , u(x)= x. 6 2 5 6 6 2 6 6 0 0 www.wordlyjournal
Доказательный фрагмент
«Mazkur maqolada Fredgolm integral tenglamasining yechimining revolventa yordamida ifodalanishi bayon etilgan.»
Образец извлечения
Демо-превьюMazkur maqolada Fredgolm integral tenglamasining yechimining revolventa yordamida ifodalanishi bayon etilgan. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Fredholm equation, resolvent, iterated kernels, integral equation, uniform convergence, uniform convergence.
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025