ВОПРОСЫ НАКАЗАНИЯ НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНИХ В УГОЛОВНОМ ЗАКОНОДАТЕЛЬСТВЕ ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАН.

Аннотация

The main place in the reforms aimed at developing the norms of criminal and Criminal Procedure legislation carried out in our country is occupied by the liberalization of the system of criminal penalties imposed on the needy layer of social protection of the population, including minors, as well as improvement, the application of criminal penalties not related to imprisonment, issues of liability and The article deals with the issues of imposing penalties on minors in the criminal law of some foreign countries. Keywords: minors, criminal punishment, liberalization, criminal law of foreign countries, Criminal Law of Armenia and Tajikistan, criminal codes of Sweden, Serbia, Ukraine and Latvia. Dunyoning turli davlatlarda o‘z fuqarolarining, ayniqsa, yoshlarning huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan qonun hujjatlari mavjud. Tarixdan ma’lumki, mamlakatlarda yuz beradigan iqtisodiy tanglik, avvalo, yoshlarning ongiga, yashash tarziga taʼsir qilib, jinoyat yo‘liga kirishiga sabab bo‘ladi. Shu sababli ham bunday salbiy holatlarning oldini olish, ularga qarshi kurashish uchun barcha mamlakatlar iqtisodiy masalalardagi islohotlarini muntazam ravishda amalga oshirib boradi. Bundan ko‘zlangan maqsad sodir etilayotgan jinoyatlarni oldini olish, unga barham berishdan iborat. Aytish mumkinki, yoshlar tomonidan jinoyat sodir etilishi ertangi kun jinoyatchiligiga zamin yaratadi.1 Bu borada Farg‘onada o‘tgan Ichki ishlar vazirligining kengaytirilgan yig‘ilishida Prezident Shavkat Mirziyoyevning “viloyatda og‘ir jinoyatlarning 20 foizini va o‘ta og‘ir jinoyatlarning 43 foizini aynan Qo‘qon shahridagi voyaga yetmaganlar sodir etgan. Achinarlisi, 47 nafar maktab va 18 nafar kollej o‘quvchilari jinoyatga qo‘l urgan. “Bu butun respublika bo‘yicha eng yomon ko‘rsatkich hisoblanadi”2,- degan fikrlariga e’tobor qaratish lozim. Yurtimizda olib borilayotgan Jinoyat va Jinoyat protsessual qonunchiligi normalarini rivojlantirishga qaratilgan islohotlardagi asosiy o‘rinni aholining ijtimoiy muhofaza muhtoj qatlami, jumladan, voyaga yetmaganlarga nisbatan tayinlanadigan jinoiy jazolar tizimini liberallashtirish, shuningdek takomillashtirish, ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan jinoiy jazolarni qo‘llash, javobgarlik va jazodan ozod qilish masalalari va qonunchilikni rivojlantirish egallaydi. Mazkur masalalarni inobatga olib davlatning oliy hokimiyat organlari 1 Niyozova S., Allanova А., Hakimov К. Voyaga yetmaganlar jinoiy javobgarligi. O‘quv qo‘llanma. // Ma’sul muharrir: yu.f.d. F.Taxirov – 18 бет. 2 https://www.gazeta.uz/oz/2023/07/28/youth/ 212 qonunchilikni takomillashtirish, uning samaradorligini oshirishga alohida eʼtibor qaratmoqdalar. voyaga yetmaganlarga nisbatan tayinlanadigan jinoiy jazolar tizimini liberallashtirish ularni takomillashtirish, ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan jazolarni tayinlash, javobgarlik va jazodan ozod qilish masalalarini rivojlantirish maqsadi bugungi kunda xorijiy davlatlar jinoyat qonunchiligini o‘rganish, tahlil qilish va qonunchiligimizga tatbiq qilinishini taqozo etadi. Har bir mamlakatda shaxsning voyaga yetganlik yoshi belgilab qo‘yilgan, bu yoshni har bir davlat aholisining rivojlanganligi va boshqa holatlarini hisobga olib belgilaydi. Shu kabi, mamlakatlar jinoyat qonunchiligida jinoiy javobgarlikka tortish yoshi belgilangan bo‘lib, shuningdek voyaga yetmay turib jinoyat sodir etgan shaxslarni javobgarlikka tortish yoki ijtimoiy himoya qilish ham ko‘rsatib o‘tilgan. Ba’zi xorijiy davlatlarning jinoyat qonunchiligini o‘rganish va tahlil qilish, jinoiy jazo tizimi, jazo tayinlashning ijobiy jihatlarini o‘rganib, qonunchiligimizga tatbiq qilish masalalariga ahamiyat berish o‘rinli bo‘lar edi degan fikrdamiz. Jumladan, Qirg‘iz Respublikasi Jinoiy kodeksining alohida bo‘limi “Voyaga yetmaganlar jinoiy javobgarligining xususiyatlari”, 5 bobi “Voyaga yetmaganlarning jinoiy javobgarligi”3 deb nomlangan. Mazkur Kodeksning 77-moddasida voyaga yetmaganlar jinoiy javobgarligida oid norma belgilangan. Unga ko‘ra, o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslar voyaga yetmagan shaxslar hisoblanadi. Shuningdek, jinoyat sodir etgan voyaga yetmagan shaxslarga tarbiyaviy taʼsir o‘tkazuvchi majburiy chora-tadbirlar qo‘llanilishi mumkinligi ko‘rsatib o‘tilgan. Ushbu Kodeksning 78-moddasida voyaga yetmagan shaxslarga qo‘llaniluvchi jazo turlari keltirilgan bo‘lib, quyidagilardan iborat: jamoat ishlari, jarima, ozodlikni cheklash, ozodlikdan mahrum qilish. Tahlil qilinayotgan moddaning ikkinchi qismida agar voyaga yetmagan shaxs sudlangan bo‘lsa va sinov muddati ichida yangi jinoyat sodir qilsa (og‘ir bo‘lmagan) sud qayta ko‘rib chiqib, 63- moddasiga asosan sinov muddatini o‘rnatishi kerakligi ko‘rsatilgan. Voyaga yetmagan shaxslarga jazo ushbu Kodeksning 53-moddasidan kelib chiqib, yashash sharoiti, tarbiyasini, ruhiy tomondan rivojlanganligi va boshqa shaxsiy xususiyatlarini hisobga olgan holda belgilanadi. O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksida bu jin