Развитие профессиональной деятельности коммуникативного и творческого потенциала будущих компетентных учителей

Аннотация

In addition to the concept of educational and professional tasks, educational-methodical tasks and educational-pedagogical tasks are presented in the article. A complex of creative educational and professional tasks was chosen as the main means of developing the creative potential of pedagogical students. Keywords: Competence, communicative-creative, professional activity, creative potential, psychological-pedagogical literature. Талабаларнинг креатив салоҳиятини ривожлантириш учун ижодий ўқув ва касбий фаолиятидан фойдаланиш имкониятларини кўриб чиқамиз. Ўқув маҳсулотини яратиш талабаларнинг шахсий тажрибасини шакллантиришга ёрдам беради. Шу муносабат билан ижодий ўқув- касбий фаолият ягона ечим ёки ягона ечим йўлига эга бўлмаган ижодий ўқув ва касбий вазифаларни ҳал қилиш билан боғлиқ. Шундай қилиб, ижодий ўқув- касбий фаолият фикрнинг ўзига хослигини ривожлантиришга, ғояларни ривожлантиришга ва умуман, креатив салоҳиятни ривожлантиришга қаратилган. Педагогик мутахассислик талабаларининг креатив салоҳиятини ривожлантиришнинг асосий воситаси сифатида ижодий ўқув ва касбий вазифалар мажмуаси танланди. "Рус тилининг изоҳли луғати" да "вазифа" тушунчаси бажарилишни, ҳал қилишни талаб қиладиган нарса сифатида талқин этилади; хулоса чиқариш, ҳисоблаш орқали бажариладиган машқ; мураккаб масала, тадқиқот ва ечимни талаб қиладиган муаммо; қийин, мураккаб нарса . А.Н.Леонтьевнинг сўзларига кўра, психологик нуқтаи назардан, "вазифа” - бу маълум шароитларда берилган мақсад". "Вазифа" категориясини Г.А.Балл "Ўқув вазифалари назарияси" монографиясида анча кенгроқ тавсифлаган. Унга кўра, вазифа энг умумий кўринишида тизим бўлиб, унинг мажбурий компонентлари қуйидагилардан иборат: а) бошланғич ҳолатда бўлган вазифа предмети (ёки вазифанинг бошланғич предмети); б) вазифа предметининг зарурий ҳолати модели (вазифа талаби). Бундан ташқари, ушбу таърифда вазифанинг мажбурий таркибий қисмлари кўрсатилган, улар унинг таркибидаги бошқа таркибий қисмларни истисно қилмайди. Вазифалар назариясида ўқув вазифалари ва касбий вазифалар ажратилади. Д.В. Элкониннинг сўзларига кўра, ўқув вазифаси - бу қарор қабул қилувчига ҳар қандай амалий аҳамиятга эга бўлган ҳаракатларни бажариш учун бирон бир жараён, усул, принцип ёки "механизм" ни ўзлаштиришга имкон берадиган вазият. Н.Н. Тулкибоева, А.В. Усовалар таъкидлашича, ўқув вазифаси муайян кўникма ва малакаларни шакллантиришга ёрдам беради . Ўқув вазифаси ўқув фаолияти структурасининг асосий таркибий қисми; ўқув жараёнининг минимал "ҳужайраси"; талабалар учун минимал ўқув лойиҳаси; талабалардан батафсил ақлий ҳаракатларни талаб қиладиган вазифа сифатида қаралади . З.А.Решетованинг сўзларига кўра, ўқув предмети тузилишнинг мазмуни ва усули нафақат тегишли фаннинг тушунчалари, қонунлари, назариялари ва фактларини, балки у фойдаланадиган билиш усулларини ҳам ўз ичига олиши керак. Шунга кўра, талаба фаолияти ҳам мутахассиснинг касбий вазифаларининг асосий турларини моделлаштирадиган махсус танланган ўқув вазифалари тўплами орқали тузилади. Ўқув-ижодий вазифа ўқув-ижодий фаолият объекти ва ўқув-ижодий фаолиятни педагогик ташкил этиш воситасидир. Уларни ҳал қилиш жараёнида илгари маълум бўлган алгоритм, усул, фаолият усулидан фойдаланишни талаб қиладиган репродуктив вазият ҳам, ва ижодий вазият ҳам бўлиши мумкин Таълим ва касбий вазифаларни қўллаш самарадорлиги қуйидагича: 1) педагогик жараёнда қўлланиладиган ўқув ва касбий вазифалар назарий тайёргарлик ва ушбу тайёргарликни амалда қўллаш ўртасидаги ўзига хос “таянч”дир; 2) таълим ва касбий вазифа - бу ўқув фаолияти структурасининг энг муҳим элементи бўлиб, уни ҳал қилишда талаба келажакдаги касбий фаолияти билан боғлиқ бўлган муайян ҳаракатларни амалга оширади. Ўқув ва касбий вазифалар тушунчаси билан бир қаторда, у билан тенглаштирилган ўқув-услубий вазифалар ва ўқув-педагогик вазифалар мавжуд. Юқоридаги барча таърифлар учун умумийлик уларнинг асосий мақсади - бу муаммоларни ҳал қилишда талабаларнинг шахсий касбий фазилатларини, келажакдаги касбий фаолиятга тайёрлигини ривожлантириш. Тадқиқот муаллифининг фикрича, бўлажак ўқитувчининг креатив салоҳиятини ривожлантирувчи ўқув ва касбий вазифалар ижодий характерга эга бўлиши керак, шунинг учун уларни ижодий ўқув ва касбий вазифалар сифатида белгилаш мақсадга мувофиқдир. Ижодий ўқув - касбий вазифа деганда педагогик йўналиш талабаларидан умумий ва касбий билим ва кўникмаларни қўллаш асосида ижодий жараён бўлган самарали касбий ҳаракатларни тайёрлашни талаб қиладиган муаммоли вазият тушунилади, у умумий ва касбий билим ва кўникмаларни қўллаш асосида ижодий жараённи ўзида мужассам этади. Ижодий ўқув ва касбий вазифани ҳал қилишда талаба касбий фаолиятга тақлид қилади, келажакдаги фаолиятга "одатланади", шунингдек, креатив салоҳиятнинг таркибий қисмлари ривожланади. Психологик-педагогик адабиётларда таълим вазифалари, ўқув ва касбий вазифалар, ўқув-услубий вазифаларнинг тузилиши турли жиҳатларда келтирилган. Л.М. Фридманнингнинг фикрига кўра, ўқув вазифаси қуйидагиларни ўз ичига олади: предмет соҳаси