ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ВОСПИТАНИЯ ИНТЕРЕСА ЛЮДЕЙ К ОБРАЗОВАНИЮ

Аннотация

In this article, it is said about the pedagogic methods of teaching people's behavior. Key word: Music, spoon lesson, note, instrument, style, nama, salt-dástúrler, úrip-adetler, saz, soz. ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ВОСПИТАНИЯ ИНТЕРЕСА ЛЮДЕЙ К ОБРАЗОВАНИЮ Аннотация: В данной статье говорится о педагогических методах обучения поведению людей. Ключ слово: Музыка, урок игры на ложке, нота, инструмент, стиль, нама, соль- дастурлер, урип-адетлер, саз, соз. 1. Qosıq uyreniw hám atqarıw, muzıka tıńlaw 2. Teoriyalık bilimin arttırıw ushın gurrinlesiw ótkeriw 3. Muzıka haqqında ertek kitap oqıp hám tıńlaw arqalı xalıq dóretiwshiligi xaqqında maglıwmat toplaw 4. Nota menen hár qıylı shınıǵıwlar aytıp, dóretiwshilik atmosferanı (ortalıktı) jedellestiriw 5. Unamlı xám unamsız obrazlardı salıstırıw arqalı shıǵarmanı tereńnen uyreniw 6. Ritmikalık háreket hám de muzıkalı oyınlar, emotsional qızıqtırıwshı usıllar sıpatıńda qáliplestiriw 7. Tiykarǵı usıl-miliy muzıkaǵa qızıqtırıw, namalardıń tariyxın túsindiriw, saz shertiwge qızıqtırıw hám úyretiw h.t.b. 120 Xalıq namaları oqıwshılarǵa ózligin ańlawı ushın, ata-babalarımız jasap etken etmish tariyxın, salt-dástúrlerin, úrip-adetlerin, milliy koloritin ózlestiriwde óziniń ulken járdemin tiygizedi. Ulıwma orta tálim dástúri boyınsha mekteplerde muzıka sabaǵı 1-7 klasslar aralıǵında oqıtıladı hám oqıw protsessi mámleketlik tálim standartı tiykarında alıp barıladı hámde standartka tiykarlanıp pán ataması «Muzıka mádeniyatı» bolıp jurgiziledi. Sabaqtı ótiwde háptede bir saat muǵdarında wakıt ajıratılǵan. Mekteptegi ulıwma tálim beriw baǵdarı ekige belingen bolıp, ol baslanǵısh tálim (1-3 klass) hám ulıwma orta tálim (4-7 klass) qamtıydı. Baslanǵısh tálimde mámleketlik standarları oqıw predmetleri boyınsha emes, al tálim tarawları boyınsha beriledi. «Muzıka mádeniyatı» sabaǵı qatari hám jámiyet tálim tarawına kiritilgen. Mektepte «muzıka mádeniyatı» sabaǵın etilgendegi tálim standartı talabına muwapık oqıwshılar muzıka haqqında tómendegi bilim hám kónlikpelerge iye bolıwı shárt: -qaraqalpaq hám ózbek xalıqınıń milliy namaları, janrları hám atqarıwshları haqqında biliw. -Eki dawıslı qosıqlardı taza, anıq aytıw, major hám minor úsh dawıslıqların erkin ayırıp ayta alıw. -qosıq aytqanda forte hám piano dinamik túrlerin atqara alıw, ózi hám joldasları aytkan qosıqların atqarıw usılın hám kórkem sıpatın baklay biliw. -qosıq aytıw hám tıńlaw mádeniyatına iye bolıw. -Muzıka tariyxın, onıń kelip shıǵıwın, milliy muzıkamızdıń kelip shıǵıwı hám rawajlanıwı haqqında sonıń menen bir qatarda xalqımızdıń milliy bay mádeniyatımızdı, qádiriyatlarımızdı tusinip jetip, milliy muzıkamızdıń jáxán muzıka mádeniyatınıń ajıralmas bir belegi ekenin biliw. Bul oqıwshılardıń biliwi shárt bolǵan talap hám kónlikpeleri bolıp esaplanadı. Demek oqıtıwshı sabaq ótiw barısında oqıwshılarǵa usı talap kónlikpelerin uyretip barıwı kerek hám oqıtıwshınıń jeke tájiriybesi qatarinda sheberligi hám joqarı mazmunǵa kóteriledi. Oytkeni qosıq – saz hám sóz dóretpesi menen birigip jaratıladı. İnsannıń obrazınıń kórinisi, qaysı bir xalıqtıń klassikalıq ádebiyatın alıp qarasaqta, solardıń ishinde xalıq qosıqlarında kórnekli orın iyeleydi. Sebebi xalıq namaları danalıqa, jaydarı sózlikke, tereń ideyaǵa bay. Yaki naqıllar menen qosıqlar qısqa qatardan ibarat, birak ondaǵı oy-pikir menen dóretpeleri barlık waqıtta adamnıń gózzallıkka degen swyispenshiligin arttırıp, óziniń en jańsı ideyaları menen xalıqqa ástetikalık tárbiya berip otıradı. 121 Buǵan ápiwayı bir mısal: adam anadan tuwılǵannan, yaǵnıy dúnyaǵa kelgen kúnnen baslap, onı ananıń «Besik jırı» kútip aladı. Sol waqıttan baslap insannıń balalık, jaslıq shaǵında ulıwma onıń ómiri dawamında qosıq penen saz onıń bir ajıralmas joldası bolıp qalatuǵının atap ótsek boladı. Xalıq óziniń siyasiy turmıs tirishiligi dauamında, basınan keshirgen ruwxıy keypiyatın, salt- dasturlerin, sana-sezimlerin hám psixologiyasın, keń janrlı dóretiushilik onerlerine sindirip kelgen. Sol sebepli xalık doretiushilik onerleri, ozinin manisi jagınan tariyxıy uaqıyalarǵa bay bolıp keledi. Nama adamlardı hadal miynet, shın doslıq, bekkem muhabbat hám qah’armanlıqa ruwxlandırıp estetikalıq zawıqqa bólep kelgen. Olar jalpı xalıqtıń túsinigine, oylarına say bolıp, adamlar qosıq, sóz arqalı oziniń quwanıshın hám shadlıǵın, muń-sherin, arzıw-ármanların, niyetlerin bildirip otıradı. Óytkeni sóz benen jetkere almaytuǵın názik oylardı nama arqalı jetkerip beriw, anagurlım ońay hám tásirli bolatuǵınlıǵı málim. Sonlıqtan xalıq namaları óz dárejesinen xalıqtıń turmıs tirishiligi menen qaynap – pisip, xalıq tariyxı menen rawajlanıp keledi. Qaraqalpaq xalıq namaları Orta Aziyanıń basqa xalıqlarınday-aq nota jazıwı bolmaǵanlıqtan áwladtan-áwladka, atadan-balaǵa, ustazdan shákirtke shınjırma-shınjır ótiw jolı menen biziń dáwirimizge shekem jetip kelgen. Olardı ásirler boyı xalıqtıń esinde saqlap kiyatırǵan muzıka baylıǵınıń dóretiwshileri, saqlawshıları, qosıqshıları, baqsıları, jırawları, sazendeleri hám basqa da xal