ФАКТЫ О ЯДОВИТОМ МЛЕКОПИТАЮЩЕМ — ЛОРИ.

Аннотация

This article talks about poisonous animals in our nature, their number of species on earth, primary and secondary poisonous animal poisons. The poisonous properties of the loris, the only poisonous mammal on earth, and its effect on living organisms are described. Key words: poison, loris, organism, substance, tissue, mammal, species, animal. ФАКТЫ О ЯДОВИТОМ МЛЕКОПИТАЮЩЕМ — ЛОРИ. Аннотация. В данной статье говорится о ядовитых животных в нашей природе, их количестве видов на земле, первичных и вторичных ядовитых животных ядах. Описаны ядовитые свойства лори — единственного ядовитого млекопитающего на Земле, и его влияние на живые организмы. Ключевые слова: яд, лори, организм, вещество, ткань, млекопитающее, вид, животное. Ona zaminimiz hayvonot dunyosiga juda boy, ularning turlari xilma xil va rangbarang bo’lib, ba’zi turlari esa hatto hayotimiz uchun xavfli hisoblanadi. Bularga zaharli hayvonlar misol bo’ladi. Ular zaharli moddalar hosil qiladigan maxsus bezlarga ega, ba’zi turlari esa zaharli hayvon bo’lgani bilan zahar ishlab chiqaradigan zaharli bezlari bo’lmaydi. Ularning ayrim organlari, to’qima suyuqligi seroz pardalar va qoni zaharlidir. Bunday hayvonlar iste’mol qilinganda yoki bilmay yutib yuborilganda, zaharlanish kabi salbiy holatlarga olib keladi. Odatda, zaharli hayvonlar ikkita katta guruhga ajratiladi. 1. Birlamchi zaharli hayvonlar yoki faol zaharli hayvonlar ; 2. Ikkilamchi zaharli hayvonlar yoki nofaol zaharli hayvonlar. Faol zaharli hayvonlarga maxsus zaharli bezlari yoki hujayralari bo’lgan hayvonlar kirib, ular zaharli modda- taksin ishlab chiqaradi va boshqa organizmga toksinlarini kiritish uchun maxsus jarohatlaydigan apparatiga ega bo’ladi. Odatda, bunday zaharli hayvonlar zaharlaridan hujum qilish uchun foydalanadi. Nofaol zaharlilarga ayrim a’zolarida yoki to’qimalarida metobalizmning toksik mahsulotlari to’planadigan hayvonlar kiradi. Bunday guruhga mansub hayvonlar iste’mol qilinganda zaharlanish ro’y beradi. Yana shunday hayvon turlari mavjudki, ular zaharli bezlari bo’lgani bilan jarohatlaydigan aparatiga ega emas. Bunday zaharli hayvonlar oraliq holatni egallaydi. Ularga misol sifatida ayrim 2 23 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ sudralib yuruvchilarni olishimiz mumkin. Ushbu guruhga kiruvchilar, zaharli moddasidan himoya sifatida foydalanadi. Hayvonot olamining evolyutsiyasi natijasida hayvonlarning zaharlilik hususiyati, ayniqsa, zaharli moddalarning kimyoviy tuzilishi ko’plab o’zgarishlarga uchradi. Agar dastlabki zaharli moddalar, metabolitlar struktura jihatidan juda soda tuzulgan bo’lsa, keyingi davrlarda paydo bo’lgan zaharlar murakkab tuzulishga ega bo’la boshladi. Oxir oqibat shunday zaharli moddalar hosil bo’la boshladiki, hatto zaharning tuzilishi shaxsiy organizm oqsillari uchun ‘’begona’’ bo’lib qoldi. Shu sababli zahar tushgan joydagi to’qimalar, hujayralar, a’zolar shikastlandi, jarohatlandi. Zahar organizmning oqsil tuzilishidan qanchalik farq qilsa, zaharlanish darajasi shunchalik yuqori bo’lishi ma’lum bo’ldi. Zahar bu ma’lum bir miqdorda, hattoki juda kam miqdorda bo’lsa ham organizmning hayotiy faoliyati buzilishiga, zaharlanishga, kasalliklarga, patologik holatlarning kelib chiqishiga va o’limga ham olib kelishi mumkin bo’lgan moddadir. Hozirgi vaqtga kelib, fanga hayvonot olamining turli tiplariga kiruvchi, zaharli hayvonlarning 5000 dan ortiq turlari ma’lum:  Soda hayvonlar-20;  Kovakichlilar- 100 ga yaqin;  Chuvalchanglar- 72 ga yaqin;  Bo’g’imoyoqlilar- 4000 ga yaqin;  Molyuskalar- 90 ga yaqin;  Ignaterililar- 25 ga yaqin;  Baliqlar- 500 ga yaqin ;  Amfibiyalar- 40 ga yaqin;  Reptiliyalar- 100 ga yaqin tur. Shu bilan birga yer yuzida sutemizuvchilar sinfiga mansub bo’lgan zaharli hayvonlarning hayvonlarning faqat bir necha turlarigina aniqlangan. Bularga: o’rdakburun, yexidna, yerqazir, yoriqtishlilar va pirimatlar turkumiga kiruvchi faqat bitta yagonq tur “loris” deb nomlanadigan tur zaharlli hayvon bo’lib hisoblanadi. Sekin lorislar, dunyodagi yagona zaharli primatlar. Yashash uchun kurashda zahardan foydalanadilar. Tadqiqotchilar ushbu turning turlaridan biri bo'lgan, Yavan lorisining xatti- harakatlarini o'rganib chiqganda zaharli chaqishlarni kuzatishdi. Loris asosan o'zini yirtqichlardan himoya qilish va parazitlarga qarshi kurashish uchun zahardan foydalnadi. Sekin lorislar (Nycticebus) kichik, lekin hatto katta yirtqichlarga qarshi kurasha oladi. Ular dunyodagi yagona zaharli primatlardir. Sekin lorislarning tuprigi va old oyoqlaridagi sekretsiya bezlaridan ajraladigan suyuqlik tarkibi zaharlidir. Yuqori samaradorlik uchun hayvonlar ikkala suyuqlikni ham bir-biri bilan aralashtiradi. Zahar hayvon tirsagini yalaganda, brakiyal bezning suyuqligi tupurik bilan aralashtirganda hosil bo'ladi. Shuning uchun qo'rquv va xavf hissi paydo bo'lganda, loris tirsaklarini yuqoriga ko'taradi. Uning chaqishi zaharli bo'ladi (odamlarda anafilaktik shok