ЧТО СЛЕДУЕТ УЧИТЫВАТЬ ПРИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАВЫКОВ РАБОТЫ УЧАЩИХСЯ ОБЩЕЙ СРЕДНЕЙ ШКОЛЬНИКА С ТЕКСТАМИ, ПРЕДСТАВЛЕННЫМИ В УЧЕБНИКАХ РОЖДНОГО ЯЗЫКА?

Аннотация

This article talks about suggestions about the method of teaching mother tongue science and the texts contained in it at school, examples and models of the analysis process, and about the ways and principles of forming the student's creative thinking. Key words: text, dictionary, textbook, explanation, methodology, analysis, interpretation, education. ЧТО СЛЕДУЕТ УЧИТЫВАТЬ ПРИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАВЫКОВ РАБОТЫ УЧАЩИХСЯ ОБЩЕЙ СРЕДНЕЙ ШКОЛЬНИКА С ТЕКСТАМИ, ПРЕДСТАВЛЕННЫМИ В УЧЕБНИКАХ РОЖДНОГО ЯЗЫКА? Аннотация. В данной статье говорится о предложениях по методике преподавания родного языка и содержащихся в нем текстов в школе, примерах и моделях процесса анализа, а также о способах и принципах формирования творческого мышления школьника. Ключевые слова: текст, словарь, учебник, объяснение, методика, анализ, интерпретация, обучение. Hozirgi kunda yurtimizda amalga oshirilayotgan islohotlar, ayniqsa, ta’lim sohasidagi tub burilishlar aynan har tomonlama yetuk, barkamol, mustaqil fikrlaydigan yosh avlodni ta’limi uchunligi hech birimizga sir emas. Buning uchun ta’lim sifatini oshirish maqsadida “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” va “Davlat ta’lim standarti”ning yo‘lga qo‘yilishi, boshlang‘inch va o‘rta maxsus sinflarda ta’lim-tarbiya masalalariga kuchli e’tibor qaratish va bu yo‘lda o‘qituvchi, pedogoglar oldiga bir qancha talablar qo‘yilmoqda. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov aytganlaridek: “Davlat siyosatining ustuvor sohasi bo‘lmish barkamol inson tarbiyasiga mas’ul o‘qituvchilar zimmasiga bugungi kunda rivojlanayotgan jamiyatimiz uchun yuksak ongli, mustaqil fikrlay oladigan, xulq-atvori bilan o‘zgalarga ibrat bo‘ladigan bilimli, irodasi baquvvat, o‘z kasbini mukammal biladigan XXI asr kadrlarini tayyorlash mas’uliyatini yuklagan”. Zamonaviy dunyoning innovatsiyalariga moslashish, doimiy yangilanuvchi jamiyat hayotiga yosh avlodni tayyorlash va uni zamon talablariga muvofiq takomillashtirish jarayonlarida 1 72 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ faol ishtirok etish qobilyatini rivojlantirish oliy ta’lim muassasasining kasbiy vazifasi hisoblanadi. Mamlakatimizda inson, uning har tomonlam kamol topishi va farovonligi, manfaatlarini ro‘yobga chiqarish sharoitlarini yaratish, ta’lim sifati va samaradorligini yangi bosqichga olib chiqish borasidagi izchil islohotlar natijasida interfaol o‘qitish metodlari asosida talabalarning kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish, keng tatbiq etish imkoniyatlari yaratilmoqda. Kreativlik ta’lim jarayonini takomillashtirishni o‘zida mujassamlashtirib, kreativ ta’lim jarayonini qurish, ta’lim texnologiyalaridan ijodiy salohiyatini rivojlantirish, turli uslublar, bilim va ko‘nikmalar muvozanatini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. J.Gilford kreativlikni tavsiflaydigan qator individual qobiliyatlarni ko‘rsatadi: - fikrni maqsadga muvofiq yo‘llay olish; - o‘ziga xoslik (originallik); - qiziquvchanlik; - farazlar yaratish qobiliyati; - hayol qila olish (fantaziya) Ayni vaqtda Oliy ta’lim muassasalarida o’tilayotgan Matn va lug’at ustida ishlash fanini o’zlashtirish va o’rgangan bilim va ko’nikmalarimizni maktab darsliklari tahlili jarayonida ushbu tavsifga asoslangan holatda ifodalasak, mavzu qamrovini yanada yorqinroq anglashimiz va tushuntira olishimiz uchun qulaylik yaratishi shubhasizdir. Chunki har bir ta’limning boshlang’ich qismi tafakkur bilan bog’liqdir. Har qanday ma’lumotni o’rganishda, tahlil va talqin qilishda pedagog ham, o’quvchi ham avval uni o’qib, tafakkur qila olishi, so’ng mavzuga doir qator mashq va topshiriqlarni bajarishidan boshlaydi. Aynan, matn va lug’atlar bilan ishlashda ushbu fikrlarimiz ko’proq asoslidir. Topshiriqlarni tuzish yoki javob topish jarayonida mavzudan chetlashmaslik, mavzuga chuqurroq yondashish talab etiladi. Jumladan, ushbu fikrlar isbotini maktab darsliklarida berilgan matnlarda tahlil qilib ko’rsak, matnni o’qib tushunish, matnga doir savollarga javob topish, lug’atlarni izohlay bilish va mavzu yuzasidan qo’shimcha mashg’ulotlar misolida. 10-sinf ona tili darsligi [31, 32-betlar] Bizni kemirguvchi illatlar Bizni kemirguvchi illatlar deganda zaxm-u maraznimi gumon etarsiz? Yoinki sil, silariya va maxavliknimi dersiz? Yo’q, andan ham yamonroq va andan ham jonxarosh, bevoya, xonavayron va g’arib etguvchi bir dard, biz – turkistoniylarni shahri va qishloqi yoyinki yarim madaniy, yarim vahshiy sinflarig’imizg’acha istilo etib, butun tirikligimizg’a sorilgon va bizni inqirozg’a va tahlikag’a va jahannamg’a yumalataturgon to’y, azo ismindagi ikki qattol dushmanni derman. Ma’lum bir shaharda yahudiylar ba’zan o’luklarini oqshom eltib ko’marlar. Na uchun? Kunduzi ishdan qolarlar. Biz bo’lsa, o’luk va to’y uchun haftalar, hatto oylar ila ishdan qolurmiz. Holbuki, shore’i a’zam, payg’ambari akram sallollohi alayhi vasallam hazratlari o’lganni tez ko’mub va ko’mgandan so’ng tez tarqalib, ishg’a ketmoqg’a va o’lukxona xalqini uch kundan ziyoda ta’ziya