SUSTAINABLE DEVELOPMENT OF INSURANCE ACTIVITY: INNOVATIONS IN SCIENCE AND EDUCATION

Аннотация

This article mainly describes the information on insurance. Nowadays, the importance of insurance in human life is also mentioned. The importance of science and innovation in the sustainable development of insurance activity was also explained. Keywords: Law on insurance activity, property insurance, personal insurance, third party liability insurance. УСТОЙЧИВОЕ РАЗВИТИЕ СТРАХОВОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ: ИННОВАЦИИ В НАУКЕ И ОБРАЗОВАНИИ Аннотация. В этой статье в основном рассматривается информатция о страховании. В наши дни также упоминается важность страхования в жизн человека. Также обьяснена важность науки и инноваций в устойчивом развитии стаховой деятельности. Ключевые слова: Закон о осраховой деятельности, страхованности собственности, личное страхование, ответственности перед третьими лицами. Avvalo sug’urta o’zi nima degan savolga javob topib olamiz? Sug’urta1- bu tabiiy ofatlar (zilzila, suv toshqini, yog’in va boshqalar), har xil baxtsiz hodisalar ro’y beishi natijasida ko’rilgan zararni qoplash va boshqa pul qoplamlari to’lash uchun maqsadli pul jamg’armalarini tashkil etish va undan foydalanish bilan bog’liq iqtisodiy munosabatlar tizimi. Sug’urta yunoncha so’zdan olingan bo’lib qo’riqlash himoya qilish degan manoni anglatadi. Sug’urta ko’p asrlik tarixga ega bolgan ijtimoiy munosabatdir. Sug’urta masalalari dastlab o’rta asrlarda, dengiz orqali olib boriladigan savdodagi xavfxatarlar bilan bog’liq bo’lgan holda paydo bo’lgan. Keyinchalik esa boshqa sohalarga ham yoyila boshladi. Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning turli bosqichlarida sug’urta fuqarolarning manfaatlarini ishonchli himoya etuvchi vosita bolib hizmat qilib kelgan. Sug’urta jamg’armasi milliy iqtisodiyot zaxira jamg’armasining muhim va o’ziga xos bo’g’ini hisoblanadi, milliy iqtisodiyotni turli tasodiflardan moliyaviy himoya qiladi. Rivojlangan mamlakatlarda sug’urta ishi nihoyatda taraqqiy etgan bo’lib, bu mamlakatlar yalpi ichki mahsulotida sug’urta badallari ya’ni mukofotlarining hajmi o’rtacha 8-12 % ni tashkil etadi. 1 O’zbekiston milliy ensiklopediyasi 1 45 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sug’urta qilinayotgan obyektga qarab quyidagi bir nechaga bo’linadi: mulkiy sug’urta, shaxsiy sug’urta, uchinchi shaxslar oldidagi javobgarlik sug’urtasi. Mulkiy sug’urta – yuridik va jismoniy shaxslarning manfaatlari, binolar, ekinlar, uy hayvonlari, mol-mulk, transport vositalarini sug’urtalash uchun ishlatilinadi. Shaxsiy sug’urta – inson, uning sog’lig’I, uning hayoti, mehnat qobiliyatini sug’irtalash uchun foydalaniladi. Uchinchi shaxslar oldidagi javobgarlik sug’urtasi- transport egalarining fuqarolik javobgarligini, kredit oluvchilarning bank oldidagi kreditni o’z vaqtida qaytarish javobgarligini sug’urtalash va shu kabi boshqa masalalarda ishlatilinadi. Sug’urta tartibi va shartlari, turlari, obyektlari mamlakatdagi qonunchilik bilan belgilanadi. Davlatimiz mustaqillikka erishgunga qadar 1918-1991- yilllar davomida O’zbekiston Respublikasida sug’urta faoliyatini sobiq Ittifoq miqiyosida yagona bo’lgan davla sug’urta idorasi yani « Gosstrax » va uning ittifoqdosh respublikalardagi boshqarmalari amalga oshirgan. 1991- yildan O’zbekiston Respublikasida o’tkazilgan chuqur iqtisodiy islohotlar jarayonida bozor iqtisodiyotiga o’tishining dastlabki bosqichlarida davlat sug’urta organlari qayta tashkil etildi, ularga raqobatda bo’la oladigan turli millatchilik shaklida sug’urta kompaniyalari va agentliklari vujudga keldi. Sug’urta xizmati bozori, sug’urtafaoliyatining asosiy yo’nalishlari, huquqiy qonunchilik asoslari yaratildi. 1993- yil 6-mayda O’zbekiston Respublikasining « Sug’urta to’g’risidagi» qonuni qabul qilindi. O’zbekiston Respublikasi Prezideantining 1997-yil 25- fevraldagi farmoniga asosan Moliya vazirligi huzurida o’z faoliyatini yurgazib kelayotgan Davlat sug’urta bosh boshqarmasi «O’zagrosug’urta» sug’urta kompaniyasi shaklida qayta tashkil etildi. «Kafolat» sug’urta kompaniyasi, « Madad » sug’urta agentligi, «O’zbekinvest» eksport import milliy sug’urta kompaniyasi va boshqalar o’z faoliyatini boshladi. Sug’irtalash majburiy va ixtiyoriy shakllarda amalga oshiriladi. Majburiy sug’urtaning o’zi majburiy va majburiy davlat sug’urtalariga bo’linadi. Ularning har ikkalasi ham qonunchilik hujjatlariga muvofiq joriy etiladi. O’zbekistonda umumiy foydalanishdagi avtomobil transportda, suv, havo, temir yo’l transportlari yo’lovchilari, transport tvositalari egalarining fuqarolik javobgarligi va boshqalarga majburiy sug’urta turlari belgilangan.O’zbekiston Respublikasi Mudofaa, Ichki ishlar, Favqulodda vaziyatlar vazirliklarining harbiy xizmatchilari, Milliy xavfsizlik xizmati, Davlat chegaralarini qo’riqlash, Davlat bojxona, Davlat soliq qo’mitalari xodimlari majburiy davlat sug’urtasiga olingan va bunday sug’urta turlari uchun sug’urta badali yani mukofoti davlat budjeti hisobidan to’lanadi. Ixtiyoriy sug’urta turlari sug’urta munosabatlarida