ВОПРОС РАЗВИТИЯ КООРДИНАЦИОННЫХ СПОСОБНОСТЕЙ В ПОДГОТОВКЕ ЮНЫХ ФУТБОЛИСТОВ.

Аннотация

This article describes the tools and methods aimed at developing the coordination abilities of young players, and coaches use this information to organize training sessions. Key words: player, ball, control, ability, main, skill. ВОПРОС РАЗВИТИЯ КООРДИНАЦИОННЫХ СПОСОБНОСТЕЙ В ПОДГОТОВКЕ ЮНЫХ ФУТБОЛИСТОВ. Аннотация. В данной статье рассматриваются средства и методы, направленные на развитие координационных способностей юных футболистов при их подготовке, эти данные используются тренерами при организации тренировочных занятий. Ключевые слова: игрок, мяч, контроль, способность, ключ, навык. Долзарблиги. Дунёда сўнгги йилларда футболининг оммавийлиги ўсиб бормоқда, у бошқа спорт турлари орасида ўзининг муносиб ўрнини эгаллаб бўлди. Замонавийлашув футболчиларнинг тайёргарлигига юқори талаблар қўяди, бу эса ўқув-машғулот жараёнини тузишга бўлган янги, янада мукаммал услубий ёндошувларни излаб топишни тақозо этмоқда. Замонавий футболда мунтазам ўзгариб турувчи ўйин вазиятларида ҳаракатларини аниқ мувофиқлаш ҳамда қайта қуриш кўникмаси, реакция тезлиги, диққатни жамлаш ва кўчириш, ўйинни тез суръатда олиб бориш кўникмаси координацион қибилиятларнинг ривожланганлик даражасига боғлиқ. Зеро, ушбу қобилиятни ривожлантириш футбол спорт турида юқори натижаларга эришиш учун асосий омиллардан ҳисобланади. Жаҳонда ҳозирги кунда турли ёшдаги футболчиларнинг морфофункционал кўрсаткичларини инобатга олган ҳолда уларнинг жисмоний ривожланиши ва жисмоний тайёргарлиги даражасини ошириш, мусобақа фаолияти шароитларида техник-тактик ҳаракатлар самарадорлигини такомиллаштириш билан боғлиқ бўлган тадқиқотлар олиб борилмоқда. Сўнгги йилларда ҳар хил спорт турларида спортчиларнинг умумий ва махсус координацион қобилиятларини такомиллаштириш масалалари юзасидан катта назарий ва тажриба материаллари тўпланган. Бироқ ёш футболчиларда координацион қобилиятларни такомиллаштиришга қаратилган тадқиқотлар саноқлидир. Йиллик тайёргарлик циклининг турли босқичларида ёш футболчиларнинг координацион кобилиятларини ташҳислаш ва ривожлантириш воситалари ҳамда услубларини ишлаб чиқиш билан боғлиқ масалалар етарлича ўрганилмаган. 1 3 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Футболчилар тайёрлаш тизимини такомиллаштириш юзасидан ўтказилган илмий тадқиқотларда футболчиларда координацион қобилиятларни такомиллаштириш машғулот ва мусобақа фаолиятида тезлик-куч, тезлик қобилиятлари, координацион қобилиятларни ривожлантиришга эътибор қаратилмаган. Ушбу зарурият футболчиларни мусобақаларга тайёрлашнинг асосий йўналишларидан бири ҳисобланади. Ватанимиз ва хорижий олимлар, мураббийлар, педагоглар томонидан машғулот жараёнини такомиллаштириш, футболчиларнинг мусобақа фаолияти натижадорлигини ошириш юзасидан бир қатор илмий асосланган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган, бироқ спортчи болаларнинг координацион қобилиятларини такомиллаштириш масаласи ҳозиргача муаммо бўлиб қолмоқда. Футболда махсус координацион қобилиятларни ривожлантириш жараёнида самарали фойдаланиш учун координацион қобилиятларни баҳолаш ва башоратлашда қўлланиладиган ишончли тестлар етарли эмас, координацион қобилиятларни машқ қилдириш воситалари ҳамда услубларидан фойдаланишнинг ёш футболчилар мусобақа фаолияти самарадорлигига таъсири ўрганилмаган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 5 мартдаги ПФ-5368 сон «Жисмоний тарбия ва спорт соҳасида давлат бошқаруви тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисидаги» Фармони, 2018 йил 16 мартдаги ПҚ- 3610-сон «Футболни ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Қарори, 2019 йил 4 декабрдаги ПФ-5887 сон «Ўзбекистонда футболни ривожлантиришни мутлақо янги босқичга олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги Фармони ҳамда мазкур соҳага тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишга ушбу дтадқиқоти муайян даражада хизмат қилади[1]. Тадқиқотнинг мақсади ёш футболчиларнинг координацион қобилиятлари бўйича илмий манбаларни тахлил қилиш асосида таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқиш. Тадқиқотнинг вазифалари: -Мавзуга оид илмий манбаларни тахлил қилиш. - футболчиларнинг махсус координацион қобилиятларини баҳолаш. Узоқ йиллар давомида илмий-усулий адабиётларда «чаққон» деганда нимани тушуниш керак, уни қандай белгилари мавжудлиги, чаққонликнинг инсондаги бошқа хусусиятлар билан ўзаро боғлиқлиги масалалари кенг мунозарага сабаб бўлиб келмоқда. Баъзи ҳолларда чаққонлик мувофиқланганлик, мувофиқлаш лаёқатлари билан белгиланса, бошқа ҳолларда мувофиқлаш лаёқатлари кўрсаткичларининг ҳосиласи, учинчи ҳолда - мувофиқлаш лаёқатларини (координацион қобилиятлар) намоён бўлишини чегараловчи, инсоннинг психомотор хусусиятлари билан боғлайдилар. Бунда, чаққонликнинг ўлчовлари сифатида турли белгилар ишлатилади [2]. “Координацион қобилиятлар” тушунчаси фанга кейинги 30-40 йиллар давомида чаққонлик ҳаракатланиш сифати тасаввурларни аниқлаштириш учун кириб келди. То шу кунгача махсус адабиётларда чаққонлик иккита асосий қобилиятлардан: биринчи