ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕТОДЫ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ ПРИ ПРЕПОДАВАНИИ «ОРФОГРАФИИ И ОРФОГРАФИИ» В УЧЕБНИКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА ОБЩЕГО СРЕДНЕГО ОБРАЗОВАНИЯ.

Аннотация

This article presents the methods used in teaching mother tongue textbooks in general secondary schools based on modern technologies, and the methods and recommendations used for students to understand the subject comfortably and easily. In particular, these methods, methods and recommendations are based on the experiences of students studying at the bachelor's level, formed during independent studies and educational practice processes. It is explained in the topic "Standards of orthography and spelling rules". Key words: Textbook, orthography, spelling, method, technology, language, standard, education, competence, thinking, practice, dialect. ЭФФЕКТИВНЫЕ МЕТОДЫ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ ПРИ ПРЕПОДАВАНИИ «ОРФОГРАФИИ И ОРФОГРАФИИ» В УЧЕБНИКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА ОБЩЕГО СРЕДНЕГО ОБРАЗОВАНИЯ. Аннотация. В данной статье представлены методы, используемые при обучении по учебникам родного языка в общеобразовательных школах на основе современных технологий, а также методы и рекомендации, используемые для комфортного и легкого понимания учащимися предмета. В частности, данные методы, методы и рекомендации основаны на опыте студентов, обучающихся на уровне бакалавриата, сформированном в процессе самостоятельного обучения и учебной практики. Это объяснено в теме «Стандарты орфографии и правила правописания». Ключевые слова: Учебник, орфография, правописание, метод, технология, язык, стандарт, образование, компетентность, мышление, практика, диалект. Yangi zamonaviy texnologiyalarga asoslanib tuzilgan, ta’limning jahon andozlariga mos keladigan dastur va darsliklar yaratish – davr talabi. Aynan shu nuqtai-nazradan olganda, 9 82 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ hozirgi o‘zbek adabiy tili qurilishining ilmiy talqinlari ham, lug’aviy grammatik munosabatlar sistema ham yanglandi va rivojlantirildi. Shu sababli pedagogika institutlari hamda universitetlarini bitirib chiqayotgan yoshlar maxsus tayyorgarliksiz ona tili mashg’ulotlarini talab darajasida o’tkazishga qiynaladilar. Ushbu qiyinchiliklarni oldini olish maqsadida Oliy ta’limda bo’lajak pedagoglar uchun maktab darsliklarini o’qitishga asoslangan bir qancha fanlar qo‘shildi va o‘quv amaliyotlari, mustaqil ta’lim darsliklari, uzliksiz amaliyot ta’lim mashg’ulotlari tashkil qilindi. Ushbu o‘zgarishlarga asoslanib, quyida tajribalar asosida yig’ilgan ma’lumotlarni bir mavzu doirasida qisman tahlil jarayonida ochib bersak. Oʻzbek adabiy tilining asosiy orfoepik qoidalari unli va undosh fonemalarning talaffuzi, morfologik birliklarning aytilishi, soʻz birikmalarining talaffuz qilinishi kabilarni oʻz ichiga oladi. Shunga koʻra umumiy orfoepik meʼyorlar belgilanadi. Orfoepik meʼyorlar, odatda transkripsion belgilar vositasi bilan ifodalanadi. Biroq soʻzning yoki soʻz shakllarining jonli talaffuzi hamma vaqt ham ularning yozuvdagi ifodasiga teng boʻlavermaydi. Jumladan, yozuvda bor baʼzi tovushlar talaffuzda sezilmaydi: biroq, bilan, tuhmachchi, adabiyochchi kabi; yozuvda berilgan tovushlar talaffuzda tushib qoladi: badbax, ayol-man, abstrak, Samarqan kabi; yozuvda ifodalangan tovush talaffuzda bosh-qasi bilan almashtiriladi: obod- obot, kitob-kitop, peshvoz-peshvos kabi. Talaffuzdagi ana shu murakkab to-monlarni hisobga olgan holda yago-na orfoepik qoidalar yaratish lozim boʻladi. Imlo (arabcha) — toʻgʻri yozish), orfografiya — soʻz va gaplarning soʻz qismlarining grafika vositalari yordamida toʻgʻri yozilishi; muayyan tildagi toʻgʻri yozish qoidalari majmui. Bu qoidalar soʻzlarning tovush tarkibi hamda soʻz va uning morfologik tarkibining yozilishi, soʻzlarni qoʻshib yoki alohida yozish, bosh harflarni toʻgʻri qoʻllash, boʻgʻin koʻchirish va boshqa bevosita yozuv bilan bogʻliq boʻladi. Shu bois Imlo qoidalari vaziyatga koʻra oʻzgarib ham turadi. Krill yozuvidagi oʻzbek adabiy tilining Imlo qoidalari 1940-yildan shakllana boshlagan boʻlsa, 1956-yilda Oʻzbek adabiy tilida fonetik, morfologik, tarixiy-etimologik Imlo qoidalari amal qiladi. Fonetik yozuv Imlo qoidalariga muvofiq ayrim soʻzlarning oʻzak va qoʻshimchalaridagi oʻzgarishlar hisobga olinib, talaffuzga muvofiq yoziladi (koʻk+ga=koʻkka, bogʻ+ga=boqqa, buloq + ga=buloqqa va boshqalar). Imlo va talaffuz me’yorlari. Hozirgi o‘zbek tilida 31 ta tovush - fonema mavjud bolib, ularni ifodalashga xizmat qiladigan rus grafikasiga asoslangan belgilar soni 35 ta. Ana shu tovushlar tizimi va ularning harfiy ifodasiga ega bo‘lgan o‘zbek tili bugungi kunga qadar 1956- yil 4-aprelda tasdiqlangan va kuchga kiritilgan «O‘zbek orfografiyasining asosiy qoidalari»ga binoan ish korib kelmoqda. Binobarin, o‘zbek tilining imloviy me’yorlari hozirgacha ana shu qoidalarga muvofiq amal qilmoqda va bu jarayon O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining «O‘zbekiston Respublikasining «Davlat tili haqida»gi qonunining yangi tahririni amalga kiritish tartibi tog‘risida» 1995 yil 21 dekabrdagi qaroriga asosan 2005-yilgacha davom etdi. Undan keyin esa O‘zbekiston Respub