КАРАКАЛПАКСКИЕ НАРОДНЫЕ МЕЛОДИИ

Аннотация

This thesis says that Karakalpak folk melodies are mentioned in connection with events in history. Key word: bakhshi, epic, melody, moan, creative, spoon, student, teacher. КАРАКАЛПАКСКИЕ НАРОДНЫЕ МЕЛОДИИ Аннотация. В этом тезисе говорится о том, что каракалпакские народные мелодии упоминаются в связи с событиями в истории. Ключевое слово: Бахши, эпос, мелодия, стон, творческий, ложка, ученик, учитель. Baqsı namaları óziniń originallıǵı menen sózge qonımlı, esitken qulaqqa jaǵımlılıǵı menen, ırǵaqlı, pásli-bálent, háwijli, nala hám qashırımları menen, hár qıylı ráń-báreń naǵıshlarǵa iye bolıp tıńlawshılardıń qulaq qurıshın qandırıp xalqımızdıń súyip tıńlaytuǵın nama-qosıqlarına, xalıq qosıqlarına aynalǵan. Bul baqsılar dóretken namalardı kópshilik xalıq ishinen shıqqan qosıqshılarda, jaqsı dawısqa iye qosıq aytıwshılarda yadlap aytıp júrgen. Kópshilik xalıq bul namalardıń, qosıq hám sazlardıń atların bir-birinen ayırıp bilgen, xalqımızdıń kópshiligi bul namalardı kimler dóretkeninde jaqsı bilgen. Kóplegen ataqlı baqsılar ózleriniń atqarıw sheberligi, dóretiwshilik uqıpları menen kompozitorlıq qatnas jasap namalar dóretip, olar ustazdan shákirtke ótip xalıq arasına taralıp otırǵan. Qaraqalpaq baqsılarınıń kópshiligi dóretiwshilik uqıpqa iye bolıp, olar dóretken namalar hám sazlar, ádebiyatshı, tariyxshı alımlarımızdıń miynetlerinde, maqalalarında, kitaplarında anıqlanıp tastıyıqlanǵan. Mısalı Axımbet baqsınıń «Qızlar úyge kir», «Beyish», «Ilǵal», «Arıwxan», «Yaǵlı báhár», «Ala qayıs» namaların dóretkenligi bizge málim bolsa, Muwsa baqsınıń «Muwsa», «Jaman shıǵanaq», «Jeti asırım», «Muwsa sen yarı», «Idiris» namaların, Jańabay palwannıń hám palwan hám xosh hawaz qosıqshı, sazende bolǵanlıǵın onıń «Aqsungúl», «Adıńnan», «Qazı 262 iyshan» namaların dóretkenligin baqsılardıń aytıwınan, ilimpaz alımlarımızdıń maqalalarınan, miynetlerinen, kitaplarınan oqıp bilemiz. Kóplegen namalar tariyxta bolǵan waqıyalar menen de ataladı. Ayırım namalardıń payda bolıwı jóninde, xalıq namalarınıń kúshi jóninde, xalıq awzında tolıp otırǵan ańız áńgimeleri bar. Xalıq namaları xalıq ómirinde xalıqtıń ruwhıy azıǵı retinde úlken orın tutadı. «Xalıq naması», «Xalıq qosıǵı»-dep atalıp ketken kóplegen xalıq nama qosıqlarınıń dáslep álbette dóretiwshisi bir adam bolǵanı sózsiz. Ol baqsıma, sázendeme, yamasa ataqlı aytqısh qosıqshıma namanı dóretkeni menen, ol dóretken nama waqıttıń ótiwi menen birewden-birewge ótip bir qansha ózgeriske ushrawı, jańalanıwı kóbisi umıt bolıwıda múmkin bolǵanınday ol namanı dóretken baqsınıń yamasa sazendeniń atı umıtılıp kóplegen namalardıń atı sol sol namanıń qosıq teksti menen atalıp ketkeni málim. Kóplegen namalar sol namanı eń jaqsı atqarǵan baqsınıń atı menende atalıp ketken. Qaraqalpaq xalqında jıraw-baqsı namalarınıń hár biriniń óz aldına atı bar. Sol aytqanday namanıń birinshi dóretiwshilerdiń atları, nama atları tariyx betlerine, xat júzine túspegenlikten kóbisi umıt boladı hám olardıń basqa at penen atalıwı sózsiz. Qaraqalpaq baqsılarınıń aytatuǵın shertetuǵın qosıq-namalarınıń payda bolıwı tuwralı maǵlıwmatlar, ańız áńgimelerdi xalqımızda kóplep ushratıwǵa boladı.