ТВОРЧЕСКИЕ ТРУДЫ БАХШИ

Аннотация

This thesis tells about the creative work of the Karakalpak witches, the terms of the epic, the characteristic performers and the terms of folk melodies. Key word: Bakhshi, epic, performers, folk melody, creativity, creativity, traditions. ТВОРЧЕСКИЕ ТРУДЫ БАХШИ Аннотация. В этом тезисе рассказывается о творческом труде каракалпакских ведьм, терминах эпоса, характерных исполнителях и терминах народных мелодий. Ключевое слово: Бахши, эпос, исполнители, народная мелодия, творчество, творчество, традиции. Qaraqalpaq baqsılarınıń derlik kópshiligi shayırshılıǵı basım yaǵnıy suwırıp- salma shayır degendey sózge sheber, sheshen tilli, gápke usta, yadıgeshligi menen kózge túsken, kúldirgi sózli, tayın juwap iyeleri bolıwı menen birge dóretiwshilik uqıpqa da iye bolǵan ónerpazlar bolıp tabıladı. Baqsılar dástannıń tiline, múmkinshiligine qaray kóplegen qaraqalpaq sózlerin kirgiziw menen hátte geypara qosıqlardıń túp nusqasın ózgertiw menen bir qansha qosıq qatarlarında ózlerinshe 254 kirgizgen jerleride az emes hám namalarında ózleri tańlay bilip kóplegen qosıq qatarlarına taza namalar dóretip jańalıqlar engizgen. Ol namalardıń birazı xalıq namaları. Xalıq qosıqları bolıp atalıp ketken. Buǵan mısal retinde «Yusup Axmet» dástanındaǵı «Qarakóz» qosıǵın keltiriwge boladı. Bul «Yusup Axmet» dástanı qaraqalpaq baqsılarınıń eń súyip aytatuǵın dástanlarınıń biri bolıp sanaladı, «Yusup Axmet» dástanın aytpaǵan baqsı bolmaǵan dese-de boladı. «Yusup Axmet» dástanındaǵı «Qarakóz» qosıǵın kórsetiwdiń ózi dástanlardaǵı kóplegen qosıqlardıń xalıq qosıqlarına aynalıp ketkenligine dálil bola aladı. Baqsılar atqaratuǵın «Yusup Axmet» dástanı qaraqalpaqsha versiyasın (úlgisin) dóretken qaraqalpaq shayırları Berdaq hám t.b. qıssaxanlar, ásirese sózi menen sazın jetilistirgen Axımbet, Muwsa baqsı, Esjan, Qurbaniyaz, Ámet, Genjebay baqsılar eń ataqlı Qaraqalpaq baqsılarınıń eń jaqsı tvochestvolıq dóretiwshilik dástúrlerin dawamlap, «Yusup Axmet» dástanınıń qosıqların qaraqalpaq xalqınıń «Sáwdigim», «Demir donlı», «Jeti asırım», «Keńesli ton», «Gór qız», «Gelaláylim», «Keńes», «Xoshadás», «Nalısh», «Sanalı geldi», «Saltıq», «Úshtop», «Kúnxoja», «Xoja bala», «Qoshım palwan», «Kelte nalısh», «Teke nalısh», «Ne payda», «Daǵları», «Dad álińnen», «Alaqayıs», «Xoja baǵman», «Iǵbal», «Dembermes», «Sárbinaz», «Dárdińnen», «Arıwxan», «Áziyzim», «Iraniy», «Muxalles», «Jeke baslı», «Eshbay», «Kemine», «Gelgalay», «Iygelay», «Kepter muxalles», «Sharqı pálek», «Qaradáli», «Qırmızı», «Qarakóz», «Barmeken», «Nedaǵı», h.t.b. namalarına salıp aytadı. Sonday-aq «Qız Munayım» atlı qosıqtı onıń qaraqalpaqsha original teksti menen namasında Berdaqtan Húrlimanǵa, Húrlimannan Qarajan baqsıǵa ótip xalıqqa taraǵanı tastıyıqlanǵan. Qarajan baqsınıń atqarıwındaǵı «Qız Munayım» qosıǵı radionıń altın fondına magnit lentasına jazıp alınǵan hám házirgi kúnde de efirde berilip turadı. «Qarakóz» qosıǵınıń usı Qarajan variantı «Qaraqalpaq xalıq 255 artistkası», marhum Fatima Bekpolatova tárepinen de atqarılǵanı radio tolqınında efirde beriledi, bul varianta biraz ózgeshelikke iye. Sonday-aq «Ǵárip ashıq» dástanınań «Janım molam bir zaman shul yarımnı azat qıl», «Muxalles» namasına, «Ushırdım sunqar qusımdı», «Dembermes» namasına, «Nigárım» qosıǵı, «Nigárım» namasına, «Ǵáriybimnen ayra saldıń» qosıǵı, «Sayqalı» namasına, «Dárdińnen» qosıǵı, «Dárdińnen» namasına, «Yarnıń gúli keldi ózi kelmedi» qosıǵı, «Saltıq» namasına, «Kelsin ǵáriybim» qosıǵı, «Ǵulpaq» namasına, «Náyleyin» qosıǵı, «Náyleyin» namasına, «Yarım kelgenińdi bilá bilmedim» qosıǵı, «Arıwxan» namasına, «Sabır áyle sánemjan» qosıǵı, «Kepter muxallesi» namasına, «Sen yar ketkeli» qosıǵı, «Sen yar gedáli» namasına h.t.b. qosıqlar baqsı namalarına salıp aytılǵan hám kóp ǵana namalar sol qosıqtıń atı menen atalıp xalıq naması bolıp atalıp ketken. Sonday-aq Ǵáriptiń «Meniń yarım baǵ seyline keledi» qosıǵı, «Alaqayıs» namasına, «Ushtımda keldim» qosıǵı, «Mussa sen yarı» namasına, «Aman jetker yarımdı» qosıǵı, «Terme muxallesi» namasına, taǵı da Shaxsánemniń bir qansha qosıqları «Xoja baǵman» qosıǵı, «Xoshadás», «Nalısh», «Kelte nalısh» h.t.b. namalarǵa aytıladı.