АСПЕКТЫ, НА КОТОРЫЕ СЛЕДУЕТ ОБРАТИТЬ ВНИМАНИЕ ПРИ РАССМОТРЕНИИ УГОЛОВНЫХ ДЕЛ О НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНИХ

Аннотация

This article discussed issues of committing crimes by minors, their warnings, circumstances that should be proven in juvenile cases, issues that the courts should pay attention to when conducting criminal cases of minors and sentencing. Keywords: juvenile, biological, physiological and social factors, legal assistance, crime control, victim, subject of proof, rule of law. АСПЕКТЫ, НА КОТОРЫЕ СЛЕДУЕТ ОБРАТИТЬ ВНИМАНИЕ ПРИ РАССМОТРЕНИИ УГОЛОВНЫХ ДЕЛ О НЕСОВЕРШЕННОЛЕТНИХ Аннотация. В данной статье обсуждались вопросы совершения преступлений несовершеннолетними, их предупреждения, обстоятельства, которые должны быть доказаны по делам несовершеннолетних, вопросы, на которые судам следует обратить внимание при производстве уголовных дел несовершеннолетних и назначении наказания. Ключевые слова: несовершеннолетний, биологические, физиологические и социальные факторы, правовая помощь, борьба с преступностью, потерпевший, предмет доказывания, верховенство закона. Jinoyatchilikka qarshi kurashish barcha davrlarda davlatning jiddiy va muhim masalasi bo‘lib kelgan. Bugungi rivojlangan jamiyatda inson, uning qadr - qimmati, huquq va erkinliklari oliy qadriyat sifatida tan olingan. Demokratik huquqiy davlat, kuchli fuqarolik jamiyati qurish yo‘lini tanlagan mamlakatimizda inson huquq va erkinliklarini himoya qilish masalasi milliy qonunchiligimizda mustahkamlab qo‘yilgan. Qonun ustuvorligini ta’minlash, aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirish, yosh avlod huquq va manfaatlarini himoya qilish sohasida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli ishlar ana shu maqsadga xizmat qiladi. Bu borada o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy, aqliy va ma’naviy jihatdan rivojlanishi uchun qulay sharoitlar yaratilishi, 9 70 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etiladigan jinoyatlarning oldini olish va unga qarshi kurashish mamlakatimizda amalga oshirilayotgan kuchli ijtimoiy siyosatning asosiy yo‘nalishlaridan biri. Bugungi kunda davlatimiz tomonidan yoshlar uchun yaratib berilayotgan bir qator imkoniyatlarga qaramay, ular o‘rtasida sodir etilayotgan jinoyatchilik masalasi keng jamoatchilikni tashvishga solmoqda. Yoshlarning odob-axloqi, yurish-turishi va ma’naviy tarbiyasi masalasida gap ketar ekan, yurtboshimizning quyidagi so‘zlarini eslatib o’tsak maqsadga muvofiq bo‘lar edi: “Bugun sizlar bilan jamoatchilikni bezovta qilayotgan ayrim muammolar yechimi bo’yicha ham fikrlashib olishimiz zarur. Yoshlar o’rtasida jinoyatchilik, giyohvandlik, ichkilikbozlik, oilaviy ajrashishlar, buzg’unchi va radikal oqimlar ta’siriga tushish holati davom etayotgani davlat rahbari sifatida meni jiddiy tashvishga solmoqda. Yaqinda ijtimoiy tarmoqlarda ko’rsatilgan xunuk voqealar, ya’ni joylardagi Alisher Navoiy, Amir Temur, Motamsaro ona haykallari yonida ayrim tarbiyasiz yoshlar tomonidan sodir etilgan nomaqbul ishlar meni nihoyatda ranjitdi. Bu bolalarning ota-onasi, bobo-momolari, o‘qituvchi ba muallimlari, qolaversa, mahalla-ko‘y, yoshlar bilan ishlaydigan mas’ul mutasaddilar qayerga qarayapti? Vatanimiz yoshlariga mutlaqo yarashmaydigan, barchamizga isnod keltiradigan bunday salbiy ko’rinishlarga, jamiyatimizda mutlaqo o‘rin bo’lmasligi zarur. Kerak bo‘lsa, biz xalqimizning muqaddas qadriyatlari, timsollari va tabarruk qadamjolariga bepisand munosabatda bo‘ladigan kimsalarga nisbatan, jazo choralarini yanada kuchaytiramiz. Bunday buzg‘unchi ishlarning oldini olmasak, ertaga kech bo‘ladi. Bu borada meni bir narsa chuqur o‘ylantiradi. Nima uchun yoshlar tarbiyasiga bevosita mas’ul va javobgar bo‘lgan tashkilotlar, ota-onalar, pedagogik jamoalar bu masala bo‘yicha tezkor va prinsipial munosabat bildirmayaptimi? Hozirgi g‘oyat murakkab davrning keskin talabi shundayki, har qanday imkoniyat va minbardan foydalanib, islohotlarimizga halaqit berayotgan barcha muammo va kamchiliklarni birgalikda, ochiq va oshkora muhokama qilishimiz lozim. Chunki bu ishlarni biz qilmasak, chetdan kelib hech kim biz uchun qilib bermaydi”1 – dedi Prezident. Voyaga etmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatchilikka qarshi kurash masalasida Oliy sud Plenumi qarorida ham “Jinoyat sodir etilishiga imkon bergan sabab va shart-sharoitlarni lozim darajada aniqlashga har doim tegishli eʼtibor berilmayapti va ularni bartaraf etish yuzasidan qonunda nazarda tutilgan choralar ko‘rilmayotganligi”2 haqida aytib o‘tilganligini ko‘rish mumkin. O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik amaliyotida ilk bor Jinoyat Kodeksining umumiy qismida voyaga yetmaganlarning javobgarligiga xos xususiyatlarni aks ettiruvchi qoidalarni tartibga solishga bag‘ishlangan maxsus oltinchi bo‘lim ajratildi. Bunday qoidalarning o‘rnatilishi voyaga yetmagan shaxslarning shakllanishidagi biologik, fiziologik, va ijtimoiy omillar bilan bog‘liq bo‘lib, ushbu shaxslar toifasiga xos bo‘lgan xusuyiyatlardan kelib chiqadi. Amaldagi Jinoyat Kodeksida voyaga yetmaganlarning jinoiy javobgarligi borasi