МЕТОДИКА ПРОВЕДЕНИЯ УРОКА МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ В ЧЕТВЕРТОМ КЛАССЕ

Аннотация

This article describes the methods of conducting a music culture lesson in the 4 th grade. Key word: school, musical culture, methodology, teacher, student, music, singing. МЕТОДИКА ПРОВЕДЕНИЯ УРОКА МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ В ЧЕТВЕРТОМ КЛАССЕ Аннотация. В этой статье рассказывается о способах проведения урока музыкальной культуры в 4 классе. Ключевое слово: школа, музыкальная культура, методика, учитель, ученик, музыка, пение. Tórtinshi klassta muzıka mádeniyatı sabaġı hártesine 1-márte ótilip jıllıq 34 sabaq ótiledi. Tórtinshi klasstıń tematikalıq dúzilisi, birinshi hám ekinshi yarım jıllıġına bólinedi. Birinshi yarım jıllıġınıń tiykargı teması: «Muzıka hám ádebiyat». Yarım jıllıq óz ishinede eki sherekke bólinedi. I-sherekte «Eger ádebiyat bolmasa, muzıkaġa ne bolar edi» degen tema belgilengen, al II-sherekte «Egerde muzıka bolmasa, ádebiyat penen ne bolar edi?». Ekinshi yarım jıllıgında «Muzıka hám súwretlew óneri» ulıwmalıq tema bolıp esaplanıp, onıń III-shereginde «bizler muzıkanı kóre alamızba?», IV-shereginde «Bizler jivopis`tı esite alamızba?» degen temalarġa tiykarlanıp oqıtıladı. Keyingi klasslarda da baġdarlama dúzilisi usı tárizde dawam etedi: 5-klassta «Muzıkanıń jańalandırıwshı kúshi» hám «Muzıkanıń kúshi nede». 6-klassta «Muzıkalıq obraz» hám «Muzıkalıq dramaturgiya». 7-klassta «Muzıkada zamangóy túsinigi» hám «Iri kólemli shıgarmalar» menen «Jeńil muzıka».[1] Kabalevskiydiń bul dóretken kitapları, muzıkalıq bilimlendiriw tarawında burılıs jasadı desek asıra aytqan bolmaymız. Sebebi bul metodtıń sapası hám ámeliy qolaylıġı búgingi kúnde de óz aktuallıġın joġaltqanı joq. Usı metodtıń tiykarında házirgi ġárezsizlik jıllarında mekteplerde, muzıka sabaqları jańa ped.texnologiya boyınsha oqıtılıp barılmaqta hám sabaqlardıń is-rejesi dúzilmekte. G.Sharipovanıń dúzgen metodikalıq qollanbasında, usınday baġdarda hár jılġa temalar belgilengen: I-klassta jıl teması “Biz muzıkanı súyemiz” II- klassta “Muzıka neni súwretleydi” III- klassta “Muzıkada forma hám mazmun” 8 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ IV- klassta “Xalıq muzıka dóretiwshiligi” V- klassta “Kompozitorlıq muzıka janrı” VI- klassta “Xalıq muzıkasınıń atqarıw usılları” VII- klassta “Milliy muzıka”, “Maqomlar haqqında ulıwma túsinik” Bul tematikalıq dástúrler tiykarında jıl temasınıń mazmunı, sherek mazmunı hám sabaq mazmunları bir-biri menen óz-ara baylanıstırılıp oqıtıladı. Hár qıylı mámleketlerde muzıkanıń tárbiyalanıw dástúrinde háreketlerden keńinen paydalanıp kelmekte. Mısalı: Vengriyada nota boyınsha atqarıwda, basqıshlardı anıqlawda, óziniń mártli háreketlerinen paydalanıladı. Bolgariyada, notanı oqıp úyreniwde ses qatarlar járdeminde oqıtadı, yaġnıy “teksheler” sisteması bolıp qáliplesip, onda qolar járdeminen de paydalanıladı. Shveytsariyalıq pedagog-muzıkant E.Jak Dal`kroz sozımlıqlardı durıs sanap uyretiw ushın tek qoldıń emes, al gewdeniń de háreketler sistemasın jaratadı. Bul háreketler hár qıylı muzıkalıq háreketlerge sáykes tiykarlanġan mısalı-tempke, dinamikaġa, ritmge, frazirovkaġa, ulıwma muzıkanıń xarakterine h.t.b. Bul sistema ritmikalıq gimnastika yamasa ritmika sisteması dep atalıp, dúńya júzine taralıp, házirgi waqıtta da keńnen paydalanılmaqta.[2] D.Omonullaevtıń sabaqlıġında “baslanġısh klasslarında ritmik háreketlerdi orınlaw, oqıwshılardıń fizikalıq rawajlanıwına tiykar jaratadı deydi Sonday-aq, baslawısh klass oqıwshılarınıń dawıs apparatları názik bolıp, olardıń dıqqatı, tili, diktsiyası, yadı tolıq rawajlanbaġanlıġı sebepli, muzıka sabaqlarında iskerlik túrlerin tez-tez almastırıp turıw lazım” deydi. Sabaq dawamında tómendegi háreket túrlerinen paydalanıw usınıs etiledi: marsh muzıkalarına qádem taslaw, juwırıw, oyın elementlerin orınlaw, óz betinshe oyınlar ótkeriw, muzıkanıń xarakterine sáykes túrli qol hám dene háreketleri menen orınlaw.[3] Balalardıń muzıkalıq qábiletleriniń lad tiykarında rawajlanıwı ushın, ámelge asırılıp atırġan bir qansha metodlar úlken áhmiyetke iye. Ladtı hám ses birliklerin ajıratıp, esitiw qábiletlerin rawajlandırıw maqsetinde, Gollandiyalıq muzıka pedagogı Per Fan Xauven, balalar dawısına qolay tessituranı saylandı. ÁImelde bul turaqlı III hám I basqıshlar, bul basqıshlardı “sol`” hám “mi” sesleri menen belgileydi “s”, “m” (III, I). Usı eki basqısh járdeminde hár qıylı ritmikalıq almasıwın dúzedi.[4] Balalardıń esitiw qábiletlerin rawajlandırıw maqsetinde usı metod házirgi dáwirde nátiyjeli qollanıp kelmekte. Oqıwshılarga sabaqlardı elede tásirli hám qızıġarlı etip ótiw ushın, balalar saz-áspablarınan paydalanıwı hakqında G.Sharapovanıń dúzgen oqıw qollanbasında jazılġan «Ses biyikligine iye hám ses biyikligine iye emes» áspablar bolıp ekige bólinedi. Birinshisine: metallofon hám ksilofon kiredi. Ekinshisine: dáp, qasıqlar, barabanlar, shıńġırlawıqlar hám rumbalar kiredi. Klasstı 2 toparġa bólip 1-topar shapatlaw hám atqarıw, 2-topar bolsa dawıs beriw usılı (bum-baka-baka- bum) menen áme