TUPROQNING SUV REJIMI. Karimova Bahoroy Husan qizi Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti talabasi

Аннотация

Tuproqning suv rejimi bu tuproqdagi suvning kirishi harakati to’planishi va sarflanishini ifodalovchi jarayonlar majmuasidir. Bu jarayon o’simliklarning o’sishi tuproq unumdorligi va agrotexnik chora tadbirlarga bevosita chora ko’rsatadi. Bu esa tuproqning suv rejimiga tasir ko’rsatmasdan qolmaydi. KALIT SO’Z Suv manbalari, suvning harakati, suv zaxiralari, suv, yo’qotishi, bug’latishi, suvning sarfalish doirasi, unumdorlikni oshishi, tuproq tarkibi, namlik sigimi, sug’orish rejimi , eroziya jarayoni. Tuproqning nam jamg’armasi havoda bug’simon namlik kanditsatsiyasi hisobiga to’ldirilishi ikkinchi darajalik axamiyatga ega sizot suvi yuza joylashgan rayonlarda sizot suvidan ko’tarilgan kapillyar namlik tuproqdagi namlikning muhim manbayi bo’lib hisoblanadi.sug’oriladigan dexqonchilik sharoyitiga esa tuproqning namlik suv hisobiga to’ldiriladi. Tuproqdagi suv balansini G.N.Visotskiy quydaggicha o’rganadi; Tuproqdan suvning ketish manbalati 1. Yog’inlar va qor. 2. Bug’simon suvlarning tuproqdagi komditsatsiyasi. 3. Shamol yordamida chetdan olib kelingan qorlar. 4. Tuproq yuzasidan [chetdan ] suvlarning kelishi. 5. Gurund suvlaridan kelgan oqimlar. Tuproqda suvning sarflanishi 1. O’rmon qiyi, o’lik qoldiqlrni yog’inlar bilan xollanishi. 2. Shamol yordamida chetga olib ketilgan qorlar. 3. Suvning tuproqda parlanishi . 4. Transpiratsiya. 5. Sizot suvga tushgan suv. 103 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 Tuproq, ekosistemasining asosiy komponentlaridan biri bo'lib, o'simliklarning o'sishida, suv aylanish jarayonlarida va boshqa ekologik jarayonlarda muhim rol o'ynaydi. Tuproqning suv rejimi, uning suvi hosil bo'lishi, yurishi va saqlanishini aniqlovchi jarayonlardan iborat bo'lib, bu jarayonlar tuproqning fizikaviy, kimyoviy va biologik xususiyatlariga bevosita ta'sir qiladi. Tuproq suv rejimining asosiy komponentlari 1. Suvning kirishi: Tuproqqa suv, asosan, yog'ingarchilik orqali kiradi. Yog'ingarchilikning intensivligi, davomiyligi va tuproqning mo'rtligi suvning qabul qilinishi va kamayishini belgilaydi. 2. Suvning saqlanishi: Tuproq, o'zining porozlik va saqlash qobiliyatiga qarab, suvni turli darajada saqlay oladi. Suvning saqlanishi, tuproqning tuproq qatlamlari o'rtasidagi aloqalar va yuqori qatlamdagi suvning so'rilishi bilan bog'liq. 3. Suvning harakati: Suvning tuproq ichidagi harakati gravitatsion va kapillyar harakat bo'yicha amalga oshadi. Suvning harakati asosida tuproq tuzilishi, porozlik darajasi va suvning suvi kiritish sur'ati yotadi. 4. Suvning iste'moli: O'simliklar suvni tuproqdan ildizlari orqali so'rib olishadi. O'simliklarning suv iste'moli, ularning DNA'si, iqlim sharoitlari va tuproq xususiyatlariga bog'liq. Tuproqning suv rejimiga ta'sir etuvchi omillar 1. Tuproq turi: Tuproq turiga qarab, suvning saqlanishi va harakati o'zgaradi. Misol uchun, qumli tuproqlar suvni tezda o'tkazib yuboradi, yuqori aylanma tuzilishga ega binafsha va loamy tuproqlar esa suvni saqlashda samaraliroqdir. 2. Iqlim sharoitlari: Harorat, namlik va yog'ingarchilik darajalari suv rejimini belgilaydi. Yog'ingarchilikning muvozanati va iqlimning o'zgarishi tuproq suv rejimiga muhim ta'sir qiladi. 3. O'simliklar: Tuproqdagi o'simliklar suvning moddalarga bo'lishi va tuproqdagi suv balansini belgilaydi. O'simliklar ekologik muvozanatni saqlashda muhim rol o'ynaydi. Nazorat usullari Tuproq suv rejimini boshqarish uchun bir qator usullar mavjud: 1. Suvni saqlovchi texnologiyalar: O'simlik ekishdan oldin tuproqni optimal suv sharoitida saqlash va muhofaza qilish. 104 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 2. Tuproqni muvaffaqiyatli sug'orish: Sug'orish tizimlari orqali suvning to'g'ri iste'mol qilinishi va saqlanishini ta'minlash. 3. Ekologik usullar: O'simlik turlari diversifikatsiyasi va agroekologik mexanizmlar yordamida tuproqning suv muvozanatini saqlash. Tuproqning hosil bo’lish jarayonida sodir bo’lishda ishlatiladigan suv asosiy guruxlarga bo’linadi; bug’simon suv, gigroskopik suv, parda suv, kapillyar suv, gravitatsiyon suv, kabi guruxlarga bo’linadi. Tuproqning suv o’tkazuvchanligi qatlamning ustki qismidan pastki qismiga ma’lum miqdordagi suvni o’tkazish xususiyati tushuniladi. Undan tashqqari tuproqdagi kapilyarlik va nokapilyarlik xususiyatiga qarab tuproqdagi suv malum qismini o’simlik o’zlashtiradi va ildizidan poyasiga o’tkazib beradi agar tuproqdagi kapilyarlar yetarlicha bo’lmasa o’simlikning poyasi ingichkalashib qoladi bu esa xosilning yotib qoluvchan bo’lib qoladi. Tez kasalanadigan bo’ladi. Eksport uchun yaroqsiz bo’lgan hosil bo’ladi, undan tashqari esa boshqa salbiy oqibatlarga olib keladi. Aksincha kapilyarlik yetarlicha boladigan bo’lsa o’simlik baquvvat yaxshi xosil beradigan bo’ladi. Yuproq qatlamida saq