НОВЫЙ ПОДХОД К ИНСТИТУТУ “ХАБЕАС КОРПУС” И УСТАНОВЛЕНИЕ “ПРАВИЛА МИРАНДЫ” В КОНСТИТУЦИИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В НОВОЙ РЕДАКЦИИ

Аннотация

In this article, it is noted that in the new version of our Constitution, human rights and freedoms in the Republic of Uzbekistan are recognized and guaranteed according to the generally recognized norms of international law, including the inclusion of a number of progressive guarantees on the protection of human rights, among them the most the main idea, that is, the priority of human rights and freedoms - the idea of being recognized as the highest goal of the legal state, and its expression is recognized. Based on this approach, the norms of human rights in the new version of the Constitution increased more than 3 times. The Miranda rule and the institution of habeas corpus are among such new guarantees. Keywords: habeas corpus, Miranda rule, innocence, sanction, prison, trial, precautionary measure, silence, investigation, privacy. НОВЫЙ ПОДХОД К ИНСТИТУТУ “ХАБЕАС КОРПУС” И УСТАНОВЛЕНИЕ “ПРАВИЛА МИРАНДЫ” В КОНСТИТУЦИИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В НОВОЙ РЕДАКЦИИ Аннотация. В данной статье отмечается, что в новой редакции нашей Конституции права и свободы человека в Республике Узбекистан признаются и гарантируются в соответствии с общепризнанными нормами международного права, включая включение ряда прогрессивных гарантий. о защите прав человека, среди них самая главная идея, то есть приоритет прав и свобод человека, - идея признания высшей целью правового государства и признания ее выражения. Благодаря такому подходу нормы прав человека в новой редакции Конституции увеличены более чем в 3 раза. В число таких новых гарантий входят правило Миранды и институт хабеас корпус. Ключевые слова: хабеас корпус, правило Миранды, невиновность, санкция, тюрьма, суд, мера пресечения, молчание, расследование, неприкосновенность частной жизни. 6 35 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ “Xabeas korpus” (Habeas Corpus) atamasi lotinchadan oʻzbek tiliga oʻgirilganda “tanani, shaхsni (sudga) keltirish” ma’nosini anglatadi. G‘arb mamlakatlarida jinoiy ta’qibga uchragan, hibsga olingan yoki qamoqda saqlanayotgan fuqaroning adolatli sud orqali himoyalanishga boʻlgan huquqini “хabeas korpus” deb nomlash odat tusiga kirgan. Ushbu institut dastlab XII asrdan boshlab Angliyada qoʻllanila boshlagan. XIV asrda Eduard I qirolligi davrida esa, ushbu amaliyot urf-odatga aylana boshlagan. Mazkur urf-odat oʻz navbatida inson huquqlari masalasi normativ hujjat koʻrinishini ola boshlagan davrda, aniqroq aytganda, 1679-yil 26-may kuni Angliyada qabul qilingan “Fuqaro erkinligini yanada yaхshiroq ta’minlash va dengizdan tashqari hududlarda asossiz hibsga olishlarning oldini olish toʻgʻrisida”gi qonun yoki “Habeas Sorpus Act”da oʻzining normativ qiyofasini topdi. Bu atama shu sanada ingliz parlamenti tomonidan qabul qilingan qonun — “Xabeas Korpus Akt” atamasidan olingan. “Xabeas korpus”— shaxs daxlsizligi tamoyili bilan chambarchas bogʻliq ingliz jinoiy- protsessual huquqiy instituti; u shuningdek, anglosakson huquq oilasidagi boshqa davlatlar huquqiy tizimiga ham kiradi. Istiqlol yillarida milliy qonunchiligimizni xalqaro huquqning umumeʼtirof etilgan qonun hujjatlariga muvofiqlashtirish, demokratik tamoyillar va xalqaro huquqiy talablarga toʻliq javob beradigan huquqiy-meʼyoriy hujjatlar qabul qilindi. Birgina «HABEAS KORPUS» institutining milliy qonunchiligimizdan mustahkam joy olgani ham fikrimizning yorqin dalilidir. O‘zbekistonda “Xabeas korpus” instituti 2008- yildan tatbiq etilgan bo‘lib, uning qo‘llash doirasi yillar davomida izchil kengaytirilib bormoqda, tergov jarayoni ustidan sud nazorati qat'iy ravishda kuchaytirilmoqda. Xususan, 2008-2016- yillarda qator protsessual majburlov choralarini (qamoqqa olish tarzidagi ehtiyot chorasi, ayblanuvchini lavozimidan chetlashtirish, shaxsni tibbiy muassasaga joylashtirish, amnistiya aktini qo‘llashga oid iltimosnomani ko‘rib chiqish, uy qamog‘i tarzidagi ehtiyot chorasi) qo‘llash vakolati sudlarga berilgan. Taʼkidlash joizki, Prezident I.A.Karimov tomonidan imzolangan 2005-yil 8-avgustdagi “Qamoqqa olishga sanksiya berish huquqini sudlarga oʻtkazish toʻgʻrisida”gi Farmonga asosan, 2008-yil 1-yanvardan boshlab jinoyat sodir etishda gumon qilinayotgan yoki ayblanayotgan shaxslarni qamoqqa olishga sanksiya berish huquqi sudlar vakolatiga oʻtkazildi. Ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olish qonunda belgilangan boshqa ehtiyot choralarini qoʻllash samarasiz boʻlgan alohida hollarda va faqat jinoyat ishlari boʻyicha sudlar yoki harbiy sudlarning ajrimiga asosan amalga oshiriladigan boʻldi. Shuningdek, 2021- yilda ushlab turish muddati shaxs amalda ushlangan, ya’ni erkin harakatlanishga bo‘lgan huquqlarning haqiqiy cheklangan paytdan e'tiboran ko‘pi bilan qirq sakkiz soatni tashkil etishi belgilanishi “Xabeas korpus” institutining milliy qonunchiligimizda yanada mustahkam ifoda topishini ta'minladi. Jinoyat ishi yurituvida shaxsiy daxlsizlik huquqlarini cheklashga oid bunday harakatlar ustidan sud nazorati o‘rna