Suhbat orqali davolash texnikasi yoki psixoanalitik psixoterapiyaning oʻziga xos xususiyatlari

Аннотация

Maqolada psixoanalitik psixoterapiyani suhbat orqali psixoanalitik davolash jarayoni va texnikasiga oid ettita o'ziga xos xususiyati keltirilgan. Kalit soʻzlar: psixoanalitik psixoterapiya, suhbat yordamida davolash, texnika, affekt, hissiyot, pattern. 491 Psixoanalitik yoki dinamik psixoterapiya tushunchalar va usullarga asoslangan psixoterapevtik davolashning bir qator modellarini nazarda tutadi, iekin psixoanalizga qaraganda haftada seanslarning kam takrorlanishi va terapevtik jarayonning davomiyligini nazarda tutadi. Psixoanalitik psixoterapiyada mashg'ulotlarning takrorlanishi odatda haftada bir yoki ikki marta bo'ladi va faqatgina davolanish vaqti bilan cheklanishi mumkin (20-30 seansdan ko'p bo'lmagan) yoki ochiqcha yakun bilan, ya'ni psixoterapevt va mijoz tomonidan maqsadlarga etishishda erishilgan yutuqlar asosida birgalikda belgilaydi. Psixoanalitik psixoterapiyaning mohiyati-bu o'zining anglanilmagan tomonlarini va javob berish shakllarini, mijozning hozirgi hayotida va terapevtik munosabatlarida qanday namoyon bo'lishini, shuningdek, o'tmishdagi kelib chiqishini o'rganishdir. Olib borilgan seans yozuvlarini tahlil qilish asosida (Blagus & Hilsenroth, 2000) psixoanalitik psixoterapiyaning suhbat orqali psixoanalitik davolash jarayoni va texnikasiga oid ettita o'ziga xos xususiyati aniqlandi. 1. Affekt va hissiyotlar ta'sirining ifodasiga e'tibor qaratish Psixoanalitik psixoterapiya mijozning his-tuyg'ularining to'liq doirasini tadqiq qilish va muhokama qilishni rag'batlantiradi. Terapevt mijozga uning his-tuyg'ularini, shu jumladan qarama-qarshi, tan olinmagan, bezovta qiluvchi va tahdidli his- tuyg'ularini tasvirlash va so'z bilan ifodalashda yordam beradi. Intellektual esga tushish chuqur darajada rezonanslashadigan va o'zgarishga olib keladigan hissiy tushuncha bilan bir xil emas. 2. Og'riqli fikrlar va his-tuyg'ulardan qochishga urinishlarni o'rganish Odamlar tajribaning bezovta qiluvchi tomonlarining oldini olish uchun qasddan va ongsiz ravishda turli xil usullarga murojaat qilishadi. Qochish, ya'ni qarshilik ko'rsatish va himoya, mashg'ulotlarni o'tkazib yuborish, kechikish va boshqa shu kabi qo'pol shakllarga ega bo'lishi mumkin. Qochish kamroq seziladigan shakllarga ega bo'lishi mumkin, masalan: -ba'zi g'oyalar paydo bo'lganda mavzuni o'zgartirish; -tajribaning muhim bo'lmagan jihatlariga e'tibor qaratish; -hissiyotlardan qochish uchun faktlar va hodisalarga e'tibor qaratish; -sodir bo'lgan voqealarda o'z roliga emas, balki tashqi sharoitlarga konsentrasiya qilish va hokazo. Psixoanalitik psixoterapevtlar ishlatilgan qochish usullarini faol ravishda o'rganadilar. 3. Takrorlanadigan mavzular va patternlarni aniqlash Psixoanalitik psixoterapevtlar takrorlanadigan mavzular va patternlarni, ya'ni mijozning fikrlari, hissiyotlari, o'zini o'zi tasvirlashi, munosabatlari va hayotiy voqealarida odatiy munosabat usullarini aniqlash va o'rganish uchun ishlaydi. Ba'zi hollarda, mijozlar og'riqli va o'z-o'zini mag'lub etadigan, takrorlanadigan patternlar haqida xabardorlikdan faol ravishda qochishlari mumkin, ammo ulardan xalos bo'lolmaydilar. Boshqa hollarda, terapevt ularni tanib olishga va tushunishga yordam bermaguncha, mijoz patternlarni bilmasligi mumkin. 4. O'tgan tajribani muhokama qilish (rivojlanishga e'tibor qaratish). O'tmish, ayniqsa, o'tgan tajribalar bilan bog'liq munosabatlarning dastlabki ko'rinishi bizning munosabatlarimiz va hissiyotlarimizga, hozirgi kunimizga ta'sir qilishini tan olish takrorlanadigan mavzular va patternlarni aniqlash bilan bog'liq. 492 Psixoanalitik psixoterapevtlar dastlabki tajribalarni o'rganadilar; o'tmish va hozirgi kun o'rtasidagi aloqalar; o'tmishning hozirgi hayotga kirish usullari. Asosiy e'tibor o'tmishning o'ziga emas, balki o'tmish hozirgi psixologik qiyinchiliklarga qanday oydinlik kiritishiga qaratilgan. Maqsad-hozirgi zamonda to'liqroq yashash uchun o'zingizni o'tmishdagi tajribalar kishanidan ozod qilish. 5. Shaxslararo munosabatlarga e'tibor qaratish Psixoanalitik psixoterapiyada mijozning munosabatlari va shaxslararo tajribasiga alohida e'tibor beriladi. Insonning shaxsiyati va o'zini o'zi qadrlashning moslashuvchan va moslashuvchan bo'lmagan jihatlari bog'lanish munosabatlari kontekstidan kelib chiqadi, shuning uchun psixologik qiyinchiliklar ko'pincha muammoli shaxslararo patternlar, mijozning o'z hissiy ehtiyojlarini qondirish qobiliyatiga to'sqinlik qilganda paydo bo'ladi. 6. Terapevtik munosabatlarga e'tibor qarating Terapevt va mijoz o'rtasidagi munosabatlarning o'zi mazmunli va hissiy jihatdan kuchli bo'lishi mumkin bo'lgan muhim shaxslararo munosabatlardir. Mijoz bilan munosabatlarda va o'zaro ta'sir qilish usullarida takrorlanadigan mavzularga ega bo'lgan darajada bo’lsa, ular terapevtik munosabatlarda ham o'zini namoyon qiladi. Masalan, boshqalarga ishonmaslikka moyil bo'lgan odam terapevtdan shubhalanishi mumkin; norozilik, rad etish va tashlab ketishdan qo'rqqan odam terapevtdan rad etishdan qo'rqishi mumkin; va o'z g'azabi va dush