Bug‘doy kepagining xalq tabobatidagi ahamiyati

Аннотация

Mamlakatimizda 2022-2026-yillarga moʻljallangan yangi Oʻzbekistonning taraqqiyoti strategiyasida keltirib oʻtilgan Sanoat tarmoqlarida yoʻqotishlarni kamaytirish va resurslarni ishlatish samaradorligini oshirish, chiqindisiz ishlab chiqarish texnologiyalarini joriy etishni ragʻbatlantirish mexanizmlarini joriy etish nazarda tutilgan. Shu qarorga asoslangan holda chiqindisiz texnologiyalar sohasini yanada rivojlantirish maqsadida hammamizga maʻlum boʻlgan bugʻdoy donning oxirgi mahsuloti boʻlgan bugʻdoy kepagi tarkibini oʻrganib, uni turli sohalarda jumladan tibbiyot, farmoseftika, oziq- ovqat, parfumeriyada qoʻllash nazarda tutilgan. Kalit soʻzlar: Kepak, xolin, vitaminlar, ferul kislota, inositollar, polikosanol va melatonin, yoʻgʻon ichak saratoni, prebiyotik, DNK metilatsiyasi. Kirish. Bugʻdoy kepagi va urugʻi xolinga boy boʻlib, u lipidlar almashinuvi va DNK metilatsiyasida muhim ahamiyatga ega. Xolin koʻpincha hayvonlarning 385 ratsionida lipotrop sifatida ishlatiladi.[1] va 14 oy davomida xolinsiz dieta bilan oziqlangan kalamushlarda ogʻir jigar shikastlanishlari, jigar DNKsi metilatsiyasi va hujayrali karsinomalar rivojlanganlihi aniqlandi.[2] Xolin kabi butun donli bugʻdoydan olingan lipotroplarning jigarda yogʻ birikishining oldini olish va jigar va yoʻgʻon ichakda DNK metilatsiyasini muvozanatlash orqali lipid holatini yaxshilashga qanchalik yordam berishi butun donli donga asoslangan parhez bilan uzoq muddatli sinovlarda oʻrganilishi kerak.[2] 1-rasm. B vitaminining (xolin) kimyoviy formulasi 4 Bugʻdoy kepagi bio-kimyoviy tarkibi: Bugʻdoy kepagi vitamin va minerallarga boy jumladan, vitamin B 50%, vitamin B 14,4%, xolin 14,9%, vitamin 1 2 B 43,6%, vitamin B 65,2%, vitamin B 19,8%,vitamin E 69,3 %, PP vitamini 67,5%, 5 6 9 kaliy 50,4%, kaltsiy 15%, magniy 112%, fosfor 118,8%, temir 77,8%, marganets 575%, mis 99,8%, selen 141%, rux 60,6%, suv 14,8%, oqsillar 15,5% yog ʻ3,2%, tola 8,4%, azotsiz ekstraktiv moddalar 53,2%, kul 4,9%. 100 kg kepakda 71–78 ozuqa birligi va 12,5–13 kg hazm boʻladigan protein va ferul kislota uchraydi.[3] Vitamin B uglevod va energiya almashinuvining eng muhim ferment -larining 1 bir qismi bo'lib, organizmni energiya va tarmoqlangan zanjirli aminokislotalarning metabolizmini ta'minlaydi.Ushbu vitaminning yetishmasligi asab, ovqat hazm qilish va yurak-qon tomir tizimlarining jiddiy buzilishlariga olib keladi.Vitamin B redoks 2 reaktsiyalarida ishtirok etadi, rangning vizual analizatorga sezgirligini va qorong'i moslashuvni oshiradi. B vitaminining yetarli darajada iste'mol qilinmasligi terining, 2 shilliq pardalarning holatining buzilishi, yorug'lik va ko'rishning buzilishi bilan birga keladi. Xolin lesitin tarkibiga kiradi, jigarda fosfolipidlarning sintezi va metabolizmida muhim rol o'ynaydi, erkin metil guruhlari manbai bo'lib, lipotrof omil sifatida ishlaydi. E vitamini karotenoidlarning manbai hisoblanadi. Toʻliq don fraktsiyalarida topilgan boshqa bioaktiv moddalar (ferul kislotasi, magniy, rux, mis, inositollar, polikosanol va melatonin) ham ruhiy salomatlikni mustahkamlashda ahamiyatli ekanligi aytib o’tilgan. [3] Bug‘doy kepagining 100 gr ozuqa qiymatida saqlanuvchi foydali komponentlari (kaloriyasi,oqsil, yog‘lar, uglevod, vitamin va minerallar) miqdori jadvalda keltirilgan.[4](1-jadval) Bugʻdoy kepagining tibbiyotdagi oʻrni: Xalq tabobati va tibbiyotda kepakning suvli yormalaridan tashqari, qatiq yoki sutli, asal, lavlagi va o‘rik kabi mevalar bilan tayyorlangan vositalari diabet, ateroskleroz, qabziyat, ortiqcha vaznlilik va buyrak kasalliklarni davolashda qo‘llaniladi. Diareya, avitaminoz, oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi va o‘n ikki barmoqli ichak kasalliklari, homiladorlik va laktatsiya davrida kepakdan foydalanish tavsiya etilmaydi [4,5] 386 Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, bugʻdoy kepagi baʻzi saratonlar (xususan, yoʻgʻon ichak saratoni), yurak-qon tomir kasalliklari, semirib ketish va oshqozon-ichak kasalliklari, shu jumladan divertikulyar kasalliklar, ich qotishi va irritabiy ichak sindromi (IBS) kabi kasalliklarning oldini olishda foydali taʻsir koʻrsatishi mumkin. Ichak saratoni Buyuk Britaniyada oʻlimning asosiy sababidir. Saraton va ovqatlanish boʻyicha Evropa istiqbolli tadqiqoti (EPIC) (Bingham va boshqalar.) kam tolali dietani isteʻmol qiladigan odamlar koʻproq tolaga boy ovqatlar isteʻmol qilish orqali kolorektal saraton xavfini 40% ga kamaytirishni tavsiya qildi. Xuddi shunday, Butun jahon saraton tadqiqotlari jamgʻarmasining saraton va parhez, jismoniy faollik va vazn boʻyicha hisobotida tolani oʻz ichiga olgan oziq-ovqatlar yoʻgʻon ichak saratoni xavfini kamaytiradi [6] Bugʻdoy kepagi prebiyotik sifatida: Yoʻgʻon ichak mikroflorasi salomatlikka katta taʻsir koʻrsatadi. Ichak florasining tarkibiy qismlarini parhez orqali oʻzgartirish mumkin, masalan, prebiyotiklarni koʻpaytirish. Prebiyotiklar yoʻgʻon ichakdagi bir yoki cheklangan miqdordagi bakteriyalarning oʻsishini yoki faolligini tanlab ragʻbatlantirish orqali salomatlikka foydali ta