Bolalar qo‘shimcha ovqatining oziq-ovqat biotexnologiyasidagi o‘rni

Аннотация

Mamlakatda sut ishlab chiqarishning past darajasi, sutga bo‘lgan talab va ta’minot o‘rtasidagi tafovut quruq sut importi orqali bartaraf etiladi. Chaqaloq uchun ona sutidan yaxshi narsa yo‘q. Onaning sutida barcha hayotiy va zarur komponentlar, moddalar va vitaminlar mavjud. Biroq, biron bir sababga ko‘ra tabiiy ovqatlanish mumkin bo‘lmagan holatlar mavjud. Masalan, onaning yuqumli kasalliklari bo‘lishi mumkin. Bolani sun’iy oziqlantirishga o‘tkazishga qaror qilishdan oldin, siz albatta pediatringiz bilan bog‘lanib, maslahatlashingiz kerak. Chunki bunday mahsulotlar tarkibidagi turli moddalar doim ham bolalar uchun foydali bo‘lmasligi ham mumkin. Kalit so‘zlar: Melamin – C H N , soya leysitini, palma yog‘i, maltodekstrin, 3 6 6 yog‘siz sut, kaliy kazeinat, kaltsiy sitrat, kaliy xlor, kaliy sitrat. Kirish: Quruq sut mahsulotlari tarkibi yuqori darajada tabiiy sutga moslangan bolalar aralashmasi guruhiga kiradi va ma’lum dorivor xususiyatlarga ega, uni bola tug‘ilishidan boshlab ratsionga kiritish mumkin. Bolani sun’iy oziqlantirishga o‘tkazish sabablari: tug‘ruqdan keyingi davrda qabul qilish tufayli dorilar ona sutiga o‘tishi, yuqumli kasalliklarga chalinishdan asrash, ona sutining yetishmasligi, yangi tug‘ilgan chaqaloqning onasiz qolishi. Sut kukuniga qo‘yiladigan talablar: ingredientlarning yangi va organik bo‘lishini talab qiladi va oziq-ovqat sotib olayotganda, avvalambor, xom-ashyo, ozuqaviy ingredientlar, ishlab chiqarilgan sana va mahsulotga qarash kerak. Sut kukuni boy va muvozanatli ovqatlanishni talab qiladi, shakarsiz, oson hazm bo‘ladigan, muhimi, xavfsiz bo‘lishi kerak[1]. Quruq sut laktobakteriyalar tomonidan ta’minlanadigan biologik fermentatsiya natijasida olinadi. Aynan shu jarayon orqali oqsilni hazm qilish va singishi yaxshilanadi. Quruq sut aralashmalarining tarkibiga quyidagilar kiradi: demineralizatsiya qilingan zardob, o‘simlik moyi, kraxmal, yog‘siz sut, kaliy kazeinat, maltodekstrin, kaltsiy sitrat, kaliy xlor, kaliy sitrat, soya lesitini, natriy xlorid, magniy karbonat, magniy xlorid, vitaminlar, taurin, temir sulfat, mis sulfat, kaliy yodid, madaniy bifidobakteriyalar. Bolalar qo‘shimcha ovqatlari an’anaviy tarzda ishlab chiqarilib, ularga bo‘yoqlar, konservantlar va genetik jihatdan modifikantlar qo‘shilmaydi. Kukun ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan sut yuqori kimyoviy, organoleptik va bakteriologik sifatga ega bo‘lishi kerak[2]. Sutning kislotaligi 0,15% dan past bo‘lishi kerak (sut kislotasi sifatida ifodalanadi), aks holda sut kukunining eruvchanligi kamayadi. Saqlangan xom sut muzlatgichda saqlansa ham yaxshi emas, chunki u quritilgan sutda erkin yog‘ kislotasining ko‘payishiga olib kelishi mumkin, bu esa bunday sutdan ishlab chiqarilgan kukunda lipolizning ko‘payishiga olib keladi. 375 Yuqori bakteriyalar soni kukunni saqlash paytida yog‘ning oksidlanishga moyilligini oshiradi[3]. Sut yog‘ining oksidlanishi hosil bo‘lgan sut kukunining saqlash muddatini qisqartiradi. Yog‘ oksidlanishi mis yoki temir kabi metallarning mavjudligi bilan tezlashadi va sutning taxirlanishiga olib keladi. Bu aralashma bola organizmiga juda foydali ta’sir ko‘rsatadi, umuman: immunitet tizimini mustahkamlash, bifidobakteriyalar florasining ortishi sababli inson mikrobiomining shakllanishi, oqsilning yaxshi singishi, hazm jarayoni yaxshilanishi, ichak infektsiyalaridan himoyani faollashtirish[4]. To‘g‘ri ularda bir muncha foydali vitaminlar bor, lekin ular tarkibida nafaqat bolalar uchun balki kattalar uchun ham zararli hisoblanadigan moddalar ham talaygina. Eng koʻp qoʻllaniladigan bolalar qo‘shimcha ovqatlarida: oqsil manbai sifatida tozalangan sigir suti zardobi va kazein, yogʻ manbai sifatida oʻsimlik moylari aralashmasi, uglevod manbai sifatida laktoza, vitamin – mineral aralashmasi va boshqa ingredientlar mavjud. Bundan tashqari, sigir suti o‘rniga oqsil manbai sifatida soyadan foydalanadigan chaqalq formulalari mavjud va boshqa oqsillarga alergiyasi bo‘lgan chaqaloqlar uchun uning tarkibiy qismi bo‘lgan aminokislotalarga gidrolizlangan oqsildan foydalanadigan qo‘shimchalar mavjud[5]. Sut kukuni ishlab chiqarishdagi asosiy operatsiyalar sutni qabul qilish va tanlash, filtrlash/tiniqlashtirish, kremni ajratish/standartlashtirish, oldindan qizdirish bilan ishlov berish, kondensatsiya, gomogenizatsiya, quritish, qadoqlash va kukunni saqlashdan iborat (1-rasm)[10]. Qadoqlash Sut kukuni 1-rasm. Sut kukuni ishlab chiqarishning biotexnologik bosqichlari Sut kukuni olishda avval standartlashtirish bosqichidan o‘tishi lozim. Standartlashtirishning maqsadi sut yog‘i va umumiy qattiq moddalarning nisbatini yakuniy mahsulotda talab qilinadigan darajaga moslashtirishdir[11,12]. Yog‘siz sut kukuni ishlab chiqarish oddiy sut kukuni ishlab chiqarishdan biroz farq qiladi. Yog‘siz sut kukuni uchun yog‘siz sutdagi yog‘ni 0,1% dan kam kamaytirish kerak[6]. Quritilgan sut ishlab chiqarishda kondensatsiyalanishdan oldin sutni oldindan qizdirish xavfsiz va barqaror sut kukunlarini ishlab chiqarish, shuningdek, un