ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ПОДРОСТКОВОГО ВОЗРАСТА В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ

Аннотация

This article talks about how the period of adolescence passes, the processes that take place during this period. The article also examines how this period differs from other periods and what ages it includes. Key words: Psychological, social, ontogenesis, evolution, adolescence, youth, physiological, tendency, research. ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ПОДРОСТКОВОГО ВОЗРАСТА В ПОДРОСТКОВОМ ВОЗРАСТЕ Аннотация. В данной статье рассказывается о том, как проходит период подросткового возраста, о процессах, происходящих в этот период. Также в статье рассматривается, чем этот переод отличается от других периодов и какие эпохи он вклчает. Ключевые слова: Психологическое, социальное, онтогенез, эволюция, подростковый возраст, юношество, физиологическое, тенденция, исследование. Inson hayotida yosh psixologiyasi eng muhim hisoblanib, uning namoyon boʻlishi va rivojlanishining turli yoshlarda qanday kechishi, qonuniyatlari, xususiyatlari, strukturalarining oʻrganilishi ham eng zarur hisoblanadi. Bu yosh bosqichlarida har bir davr bir-biridan farq qiladiki, ko'plab olimlar yosh davrlarini oʻz qarashlari, nazariyalari va olib borgan tadqiqotlariga tayanib turlicha davrga ajratganlar. Ammo, umumiy yaxlit koʻrinishini quyidagicha ifodalash mumkin: 1. Chaqaloqlik davri 2. Ilk bolalik davri 3. Maktabgacha taʼlim davri 4. Kichik maktab davri 5. Oʻsmirlik davri 6. Oʻspirinlik davri 7. Ilk yoshlik davri 8. Yoshlik davri 9. Yetuklik davri, 10. Keksalik davri. 4 21 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Albatta, bu davrlar oʻziga xos alohida sifati va xususiyatlariga ega hisoblanadi. Shuni alohida aytib oʻtish kerakki, bu davrlar nafaqat xronologik yosh jihatdan, balki koʻngil kechinmalari, ruhiyatida kechadigan hodisalar, roʻy beradigan oʻzgarishlarga koʻra ham farqlanadi. Ana shu davrlardan biri bo‘lgan oʻsmirlik davri haqida to‘xtalib o‘tamiz. Davrlar ichida oʻsmirlik davri alohida ajralib turadi, yaʼni bu davr o‘zgarish davri ham hisoblanadi. Negaki, bu davr bolalikdan yetuklikka qadam qoʻyish ham hisoblanadi. Xuddi shu paytda keskin holatlar ro‘y beradi, ham organizmdagi maʼlum oʻzgarishlar tufayli bolalardagi xulq-atvorning ham o‘zgarishi kuzatiladi. Shuningdek, ularda salbiy yoki ijobiy xususiyatlar orta boradi. Bu davr, asosan, kichik maktab yoshi tugab 5-sinf va 8-sinflar oralig‘ida shakllanadi. Ya'ni 11-12yoshdan 14 15 yoshgacha boʻlgan davrga toʻgʻri keladi. Bu koʻrsatkich deyarli barcha bolalarda uchraydi. Ammo, maʼlum bir bolalarda kech kuzatilishi ham mumkin. Shunda ham farq koʻp emas, balki 1 - 2 yilni tashkil qilishi mumkin. Bu davrga koʻplab ta'riflar ham berib o‘tilgan. Oʻsmirlik davriga maʼnodosh shaklda ''o‘tish davri'', ''og‘ir davr'', ''qiyin davr'', ''inqiroz davri'' kabi nomlar bilan ham ataladi. Xoʻsh, biz yuqorida aytib o‘tganimizdek qiyin, keskin, murakkab holatlar qaysilar degan savol tug‘ilishi mumkin. Bu esa, o‘z navbatida ko‘plab psixologik, fiziologik, ijtimoiy omillarga bog‘liq bo‘lgan holatda namoyon boʻlishi mumkin. Xuddi shuningdek, oʻsmirlik davrida ham psixologik ham fiziologik jihatdan oʻzgarishlar roʻy bera boshlaydi. Psixologik oʻzgarishlar - bu bolaning ruhiyatidagi oʻzgarishlar hisoblanib, endi bolaning qiziqishlari, qarashlari, tajribalari, fikrlari kabi xususiyatlari ham oʻzgarib boradi. Zero, endi oʻzidagi baʼzi mulohazalar bilan boshqa, oʻzidan katta yoshli insonlar bilan ham bemalol tahminlar orqali muloqotga kirisha boshlaydi. Ayni paytda, muloqot unda dastlabki tajribalarni vujudga keltiradi. Fiziologik oʻzgarishlarda esa, psixologik oʻzgarish ortgani sari uning ham ortishi kuzatilib boradi. Fiziologik oʻzgarish organizmlarning oʻzgarishi bilan bog‘liq holda namoyon bo'ladi. Bu o‘zgarishlar bolada endokrin sistemasining o‘zgarishi bilan kechadi. Aniqroq aytmoqchi boʻlsak, gipofiz bezining faolligi ortadi. Oʻsmirlik davrida bolaning ovozlarida ham oʻzgarishlar bo‘lib, bu belgilar ham oʻsmirlik davrida kuzatiladigan ko‘p holatlardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga jinsiy oʻzgarishlar ham yuz bera boshlaydi. Qiz bolalar 9 - 10 yoshida, og‘il bolalar esa, 11 - 12 yoshda balogʻat yoshining dastlabki bosqichida bo‘lishlari mumkin. Jinsiy balog‘atga yetish va jismoniy rivojlanishdagi o‘sish bu davrda o‘zgacha psixologik tuzilmalarning paydo bo‘lishida muhim hisoblanadi.O‘smirlik davrining alohida xususiyatlaridan biri bu avtonomiyalarning ham rivojlanishidir. Avtonomiya - bu bolaning tafakkurida kechadigan holatlar bilan bog‘liq bo'lgan jarayonlar hisoblanadi. Avtonomiyalarning ham bir necha turi uchraydi: Emotsional avtonomiya, huquqiy avtonomiya, hududiy avtonomiya kabilar. Ular bir-biridan tubdan farq qiladi. Bilamizki, oʻsmirlikdan oldingi davrlarda bolalar ota-ona va yaqinlarining koʻmagiga muhtoj boʻladi va hattoki oʻsha insonlar taʼsirida faoliyat olib boradi. Biroq, oʻsmirlik davrida bu mutlaqo oʻzgara boshlaydi. Ular endi oʻzlarining xatti-harakatlarini oʻzlari idora qila boshlaydi hamda bu