304-гурух курсанти

Аннотация

Мазкур мақолада талончилик жиноятининг тушунчаси, жиноий-ҳуқуқий тавсифи, ижтимоий хавфлилиги, ушбу жиноятларнинг бошқа жиноятларга нисбатан ўзига ҳос жиҳатлари, унинг олдини олиш чора тадбирлари келтириб ўтилган. Таянч сўзлар: жиноят, талончилик, ўзгалар мулкини талон-тарож қилиш, жиноятчилик шароитлари, ўзлаштириш, эгалик қилиш, тортиб олиш, куч ишлатиш, ҳаёт ва соғлик учун хавф еткзиш. Дунёдаги айрим тоифа инсонларда ўзининг ижтимоий мавқеи ва мавжуд ҳолатидан ҳамда яшаш тартибидан норозилик кайфияти кўпгина ҳолларда жиноят содир этилишига олиб келиши мумкин. Жиноятчиликнинг сабабларига тўхталганда қуйидагиларни айтишимиз мумкин: аҳолининг баъзи қатламларининг кам таъминланганлиги, жамиятда тўсатдан ўзгаришлар кузатилиши ва бунга тайёр эмаслик, юқори безовталик ва руҳий депрессия, анъанавий тажовузкорлик, маънавият ва ахлоқий ғояларнинг йўқолиши, неготив ҳодисаларнинг кўпайиши, зиддиятлар. Талончилик жинояти деганда, жабрланувчига нисбатан зўрлик ишлатиб ёки ишлатмасдан мулкни очиқдан-очиқ талон-торож қилиш тушунилади. Бу ҳаракат ўзгалар мулкини очиқдан очиқ ҳаёт ёки соғлиқ учун хавфли бўлмаган зўрлик ишлатиб ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб содир қилинади. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 166-моддасига кўра, ўзганинг мулкини очиқдан-очиқ талон-торож қилиш талончилик дейилади. Демак, айбдор жабрланувчи ва бошқаларнинг кўзи олдида ўзганинг мулкини эгаллаб олаётганлиги ва улар бу ҳаракатнинг жиноий хусусиятини тушунганлигини англаганда, ўзганинг мулкини ошкора талон-торож қилиш талончилик ҳисобланади. Шу нуқтаи назардан талончилик жиноятининг бевосита объекти ўзганинг мулк ҳуқуқини таъминловчи ижтимоий муносабатлар (ЖК 166-м. 1-қ.) ва жабрланувчининг соғлиғини дахлсизлигини таъминловчи ижтимоий муносабатлар (ЖК 166- м. 2-қ.) ҳисобланади. 91 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Талончилик ошкора ёки яширин равишда содир этилиши мумкин. Агар айбдор жабрланувчилар ёки бошқа шахслар кўз ўнгида талончилик қилаётганлигини ва улар айбдорнинг ҳаракатлари хусусиятини тушунаётганлигини била туриб, талончиликни амалга оширса, у ошкора деб ҳисобланади. Агар талон-торож қилинганлигини одамлар сезмасалар ёхуд буюм олинганлиги фактини кўра туриб, уни қонуний ҳисобласалар ва айбдор ҳам шунга умид қилган бўлса, у ҳолда талончиликни ошкора деб тан олиниши мумкин эмас. Яширин равишда бошланган талон-торож баъзан ўзгалар мулкини очиқдан-очиқ эгаллашга айланиб кетади. Бундай ҳоллар, мулкни эгаллаш жараёнида жиноятчини сезиб қолишганида, лекин жиноятчи буни тан олмай ўз ҳаракатларини давом эттириб, мулкни ошкора эгаллаб олганда содир бўлади. Талончилик мулкдорга мулкий зарар етказишдек ижтимоий хавфли оқибатлар келтириб чиқаради. Мулкни амалда эгаллаб олиш, яъни жиноятчида талон-торож қилинган нарсадан фойдаланиш ёки тасарруф этиш имконияти пайдо бўлган вақтдан тугалланган ҳисобланади. Талончилик жиноятнинг объектив томони ўзганинг мол-мулкини очиқдан-очиқ талон-торож қилишда ифодаланади. Мулкни очиқдан-очиқ талон-торож қилиш объектив ва субъектив мезонларга асосланади. Очиқдан-очиқ талон-торож қилишнинг объектив мезони айбдор томонидан ўзганинг мулки ушбу мол-мулк эгаси ёки мол-мулк ихтиёрида ёхуд муҳофазасида бўлган шахсларнинг, ўзганинг мулки талон-торож қилинаётганлигини англаб турган бегона кишиларнинг кўз олдида талон- торож қилинишида намоён бўлади. Очиқдан-очиқ талон-торож қилишнинг субъектив мезони талончи ўзганинг мулкини очиқ-ойдин талон-торож қилаётган вақтида ўзининг хатти-ҳаракатлари мулк эгаси ёхуд мол-мулк тасарруфида бўлган ёки бегона шахслар томонидан кузатиб турилганини англаганда амалга оширилганида кўринади. Талончилик – айбдорнинг очиқдан-очиқ эгаллаган мулкдан ўз хоҳишича фойдаланиши ёки тасарруф этиши имкониятига эга бўлган вақтдан бошлаб, жиноят тугалланган ҳисобланади. Талончиликнинг турдош бўлган босқинчилик жиноятидан фарқини билиш лозим. Бунда, агар ўзганинг мулки очиқдан-очиқ талон-торож қилинса ёки мулкка эгалик қилиш мақсадида уларнинг ҳаёти ва соғлиғи учун хавфли бўлмаган зўрлик ишлатиб ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб қилинган ҳаракатлар талончилик деб, ҳужум қилиб ҳаёти 92 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference ёки соғлиғи учун хавфли бўлган зўрлик ишлатиб ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб қилинган ҳаракатлар эса босқинчилик деб тавсифланиши зарур. Шунга ҳам эътибор қаратиш лозимки, агар зўрлик ишлатиш ҳаракатлари мулкни яширин равишда талон-торож қилиб бўлганидан сўнг қўлга тушишдан қутулиш мақсадида содир этилган бўлса, бундай ҳаракатлар талончилик ёки босқинчилик деб баҳоланмайди. Бундай ҳолат зўрлик ишлатишнинг хусусиятлари ва келтириб чиқарган оқибатларига қараб ўғирлик деб, бошқа жиноятларнинг белгилари бўлганда жиноятлар мажмуи бўйича тавсифланади. Таҳлил қилинаётган жиноятнинг субъектив томони тўғри қасд билан ғаразгўйлик ниятида содир этилади. Жиноятнинг субъекти 14 ёшга тўлган, ақли расо ҳар қандай шахс бўлиши мумкин. Тало