ЯПОНСКИЙ ОПЫТ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА

Аннотация

This article highlights the Japanese experience in quality improvement and offers suggestions for further improvement in the field. Key words: Japan, Industry standardization, standardization association, Quality management, competition, Kaizen system. ЯПОНСКИЙ ОПЫТ ПОВЫШЕНИЯ КАЧЕСТВА Aннотация. В этой статье освещается японский опыт повышения качества и предлагаются предложения по дальнейшему совершенствованию в этой области. Ключевые слова: Япония, отраслевая стандартизация, ассоциация по стандартизации, менеджмент качества, конкуренция, система Кайдзен. Yaponiyaning rivojlangan mamlakat bo‘lib erishishiga bir qancha omillar ta’sir qilgan. Asosiy omillardan biri bu sifatni boshqarishga bo‘lgan intilishdir. II jahon urushi davrida va undan ham oldinroq yapon mahsulotlarining narxi arzon va sifati juda ham past bo‘lgan. Bunga asosiy sabab fan va texnikaning rivojlanmaganligi, iqtisodiyotining yopiqligi va boshqa omillar keltiriladi. II jahon urushidan so‘ng bir qator tarkibiy o‘zgarishlar, iqtisodiy va siyosiy islohotlarning amalga oshirilishi natijasida Yaponiya iqtisodiyoti tubdan o‘zgardi. 1947 yilda sifat bo‘yicha mutaxassis E.Demingning va 1954 yilda Dj.Juranlarning Yaponiyaga tashrifi sifatni boshqarishning yapon modelining shakllanishiga va butun dunyoda shuhrat qozonishiga katta yordam berdi. [1] 1949 yilda “Sanoatni standartlashtirish” Qonuni joriy etiladi. O‘sha yilning o‘zida Yaponiya standartlashtirish assosiatsiyasi tomonidan sifatni boshqarish bo‘yicha qisqa kurslar tashkil etildi. Statistik metodlar orqali sifatni tartibga solish va nazorat qilishda professor Tagutining hissasi katta. Geniti Taguti sifatga erishishda quyidagi tamoyillarga e’tibor qaratishni taklif qiladi:  korxona sifatga erishishga harakat qilmasdan xarajatlarini kamaytira olmasligini;  korxona ortiqcha xarajat qilmasdan mahsulot sifatini oshirishi mumkinligini;  korxona sifatni oshirish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini tushurishi mumkinligini. 1967 yilning dekabr oyida sifatni boshqarish bo‘yicha 7-anjumanda yapon tizimining eng muhim 6 jihati shakllantirildi. Unda: 3 78 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1) sifatni har tomonlama boshqarishni firmalar darajasida, hamda sifatni boshqarishda ularning barcha xodimlarining ishtiroki; 2) sifatni boshqarish sohasida kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish; 3) sifat to‘garaklari faoliyatini olib borish; 4) sifatni boshqarish bo‘yicha faoliyatni baholash va inspektorlashtirish (korxona va boshqaruv faoliyatiga Deming mukofatini berish); 5) statistik metodlardan foydalanish; 6) sifat nazorati bo‘yicha umummilliy dastur yaratish belgilab berildi. 1954 yilda Tayota korporatsiyasi tomonidan sifatni boshqarish bo‘yicha JIT (ing. Just-in- Time) tizimi yaratildi. JIT – “Aniq muddatda” ishlab chiqarishni boshqarish konsepsiyasi bo‘lib, zaxiralar miqdorini kamaytirishga yo‘naltirilgan. Just in Time tizimi tashkilotlarni iste’molchilarga zarur va sifatli mahsulotlarni qisqa muddat ichida ko‘proq va arzonroq narxlarda sotish orqali bozorda raqobatlashib, ustunlikka ega bo‘lishiga imkon beradi. Ushbu tizimda tashkilot ishlab chiqaradi:  nimani talab qilinsa;  qachon talab qilinsa;  mahsulot miqdori qancha talab qilinsa;  qisqa muddat ichida. JITning asosiy maqsadi:  ishlab chiqarilayotgan mahsulot miqdorini buyurtmachining talabiga moslashtirish;  qaysi resurslar (ishchi kuchi, xom ashyo,....) talab qilinsa, shu resurslardan foydalanish;  zarur miqdorga erishganda ishlab chiqarishni to‘xtatish;  ishlab chiqarishning uzluksizligini ta’minlash uchun minimal xom ashyo miqdorini omborga joylashtirish;  ishlab chiqarish jarayoniga sifatli boshqaruvni o‘rnatish. Sifatni boshqarishning yapon tizimida korxonaning asosiy maqsadi yo‘l qo‘yilgan xato va kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan. Yapon korxonalarida “5 nol” dasturi keng qo‘llanilib, unda har bir ishchi-xodim quyidagilarni qilmasligi lozim: 1. Defekt mahsulotlarni oldingi jarayonlardan qabul qilmasligi. 2. Defekt paydo bo‘lishiga sharoit yaratmasligi. 3. Defekt mahsulotlarni keyingi jarayonga o‘tkazmasligi. 4. Texnologiyaga o‘zgartirish kiritmasligi. 5. Xatolarni qaytarmasligi lozim. Hozirgi kunga kelib, Yaponiyada sifatni boshqarish bo‘yicha turli xil tizimlar mavjud bo‘lib, ushbu tizimlar nafaqat Yaponiyada balki dunyoning yetakchi mamlakatlarida ham keng qo‘llaniladi. Yaponiyada sifatni boshqarish bo‘yicha vujudga kelgan tizimlardan yana biri Kaydzen tizimidir. Kaydzen (kaizen) uzluksiz ravishda sifatni, tenologiyalarni, jarayonlarni, jamoaviy madaniyatni, mehnat faoliyatini, ishonchlilikni, liderlikni va kompaniya faoliyatnining boshqa tomonlarini yaxshilashga qaratilgan. Kaydzen tizimida asosiy diqqat e’tibor personalning sifatiga qaratilgan, chunki ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar va xizmatlarning sifati personallarga bog‘liq bo‘ladi. Kaydzen tizimini amaliyotda joriy qilishda quyidagi asosiy tamoyillarga as