СООБРАЖЕНИЯ В ОБЛАСТИ ДАЛЬНЕЙШЕГО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ПОРЯДКА НАПИСАНИЯ ДОКУМЕНТОВ ГРАЖДАНСКОГО СОСТОЯНИЯ

Аннотация

This article is devoted to the measures implemented in the field of further improvement of the procedures for writing civil status documents in the Republic of Uzbekistan. The article describes the changes in the procedures for writing civil status documents, the experience of foreign countries and suggestions for further improvement of the field. Key words: Civil status registration bodies, birth certificate, death certificate, procedure for issuing them. Oilada farzand dunyoga keldi. Ota-onaning dastlabki vazifasi, dilbandiga chiroyli, ma’noli ism tanlamoq. Chunki bu nom bolaga bir umrga hamrohlik qiladi. O‘zbek xalqi mentaliteti bo‘yicha ismni tanlash oilaning yoshi ulug‘ insonlariga ishonib topshiriladi. Ular o‘z davomchilari uchun, albatta, eng chiroyli ismlarni tanlaydilar. Ammo, Paqirov, Akulov, Baqayev, Mamat….. degan ism, familiyalar qayerdan kelib chiqayapti? Ismlaridan kelib chiqqan g‘alati ma’nolar sababli ular endi bir umr uyalib, tortinib yashashga majbur. Bu xatolik nafaqat o‘z umri davomida balki ularning avlodlarini ham ta’qib qiladi. Uni tuzatish mumkin, lekin bu yana ovaragarchilik, vaqt va mablag‘ talab qiladi. To‘g‘ri, bu jarayonda mustaqillikkacha bo‘lgan davrdagi xatoliklar ko‘pligini tan olishimiz lozim. Lekin, afsuski, bugun ham bunday holatga barham berildi, deb aytolmaymiz. 3 75 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Dunyoning Turli davlatlarida tug‘ilganlikni qayd etish turli organlar tomonidan amalga oshiriladi Turkiyada tug‘ilish va o‘limni ro‘yxatga olish tartiblari Aholi va fuqarolik ishlari Bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. Rossiyada tug‘ilishni ro‘yxatga olish jarayonlari tug'ilish sodir bo'lgan joydagi ZAGS (ZAGS) idoralari tomonidan amalga oshiriladi. ZAGS idorasi kerakli hujjatlarni tekshiradi va tug‘ilishni ro‘yxatga olish jarayonini yakunlaydi. Fransiyada tug‘ilish va o‘limni ro‘yxatga olish tartib-qoidalari Meriya idoralari (Meri) tomonidan amalga oshiriladi. Tug‘ilganlik haqidagi guvohnomani chaqaloq tug‘ilgan shifoxonadan olinadi. Ushbu hujjatda tug‘ilgan sana, tug‘ilgan joy va ota-onalarning ismlari mavjud. Chaqaloqning shaxsini tasdiqlovchi hujjat (pasport yoki Fransiyada keng tarqalgan milliy ID karta) uchun ariza berish mumkin. Germaniyada Kasalxonada bola tug‘ilgandan so‘ng, sertifikatlash bir necha kun ichida ro‘yxatga olish idorasida o‘tkaziladi. Tegishli shakllar shifoxonada to‘ldirilishi va imzolanishi mumkin. Agar siz FHDYo bo‘limiga borib, tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnoma olish uchun ariza topshirmoqchi bo‘lsangiz, siz bilan birga quyidagi hujjatlar bo'lishi kerak: ikkala ota-onaning tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnomasi va nikoh to‘g‘risidagi guvohnoma (nikohsiz ota-onalar uchun: otalikni tan olish to‘g‘risidagi deklaratsiya va ehtimol otalikni tan olish to‘g‘risidagi deklaratsiya, vasiylik), shaxsiy guvohnomalar yoki pasportlar. Bizga ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 28-sentabrdagi “Fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish tartiblarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 540-sonli Qaroriga asosan tug‘ilganlik holati fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish bo‘limlarida qayd qilinganligi haqida tibbiyot muassasalari tomonidan QR-kod (matrik shtrixli kod) tasviri tushirilgan ma’lumotnoma berish va ushbu ma’lumotnoma tug‘ilganlik haqidagi gerbli guvohnomaga tenglashtirilishi yo‘lga qo‘yildi. Mazkur qarorga asosan tug‘ilganlikni tibbiyot muassasalari orqali fuqarolik holati dalolatnomalarini yozish bo‘limlarida qayd etish tartibi 2023-yil 1-yanvardan Toshkent shahrida, 2023-yil 1-iyundan esa butun respublika hududida joriy etildi. Mazkur qaror qabul qilingandan so‘ng Jizzax viloyatidagi FHDYo bo‘limlari tomonidan bugungi kunga qadar jami 16 109 ta tug‘ilganlik haqidagi dalolatnoma yozuvlari qayd etilgan bo‘lib, shundan 15 587 tasi tibbiyot muassasalari tomonidan qayd etilgan. Yuqori natijalarga erishish bilan bir qatorda, bugungi kunda tibbiyot muassasalari tomonidan tug‘ilish va o‘lim haqidagi dalolatnoma yozuvlarini qayd etishda tibbiyot muassasasining mas’ul xodimi tomonidan qonun hujjatlari rasmiylashtirish bo‘yicha belgilangan talablarni yetarli darajada bilmasligi oqibatida, dalolatnoma yozuvlarini xato va kamchiliklar bilan qayd etish va yuborish holatlati ortib bormoqda. Misol uchun, qaror qabul qilingandan so‘ng Jizzax viloyati misolida oladigan bo‘lsak, 718 ta holatda tibbiyot muassasalari tomonidan xatoliklar bilan yuborilganlik oqibatida FHDY bo‘limlari tomonidan qaytarilgan. FHDY bo‘limlari tomonidan bolaning ismi, familiyasi va ota ismini yozishda imloviy xatoliklarga yo‘l qo‘yilishining oqibatida fuqarolarning ortiqcha ovoragarchiligi hamda dalolatnoma yozuviga tuzatish kiritish uchun ortiqcha davlat boji to‘lashiga olib kelmoqda. 3 76 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Hozirda O‘zbe