Chiziqli tenglamalar sistemasi yordamida turli sohalarga oid masalalarni yechish

Аннотация

Ushbu ishda turli sohadagi masalalarni chiziqli tenglamalar sistemasi orqali yechib, soha vakillarining fikrlashlarini rivojlantirishdan iborat. Kalit so‘zlar: matritsa, chiziqli tenglamalar sistemasi, tizim, optimallashtirish, iqtisodiyot, Gauss eliminatsiya. Chiziqli tenglamalar sistemasi chiziqli algebraning klassik masalasi bo‘lib, u orqali ko‘pgina soha vakillarining muammoli masalalariga yechim topilmoqda. Tenglamalar sistemasi turli sohalarda, jumladan kimyo, moliya, fizika, iqtisod, muhandislik kabi sohalarda qo‘llaniladi. Usulni tanlash o‘zgaruvchilar soniga va tabiatiga bog‘liq. Muhandislikda u elektron tahlil, boshqaruv tizimlari va tizimli tahlil bilan bog‘liq muammolarni hal qilish uchun ishlatiladi. Iqtisodiyot va moliya sohalarida u 263 prognozlash, muvozanat va optimallashtirish bilan bog‘liq muammolarni hal qiladi. Fizikada harakatga doir masalalarda, energiya va kuch bilan bog‘liq muammolarni hal qilishda qo‘llaniladi. Chiziqli tenglamalar sistemasini dasturlashda ahamiyati juda katta. Chiziqli modellar juda oddiy va shuning uchun ular bir tomondan muammoni sezilarli darajada soddalashtirishni nazarda tutsa , boshqa tomondan ularni hal qilishning oddiy va samarali usullarni ishlab chiqishga imkon beradi. 1-masala. Dizayner bitta xonaning ichki dizayni uchun 2 kun, bitta uyning tashqi dizayni uchun 3 kun, bitta hovli landshaft dizayni uchun esa 5 kun sarflaydi. Agar xonalarning ichki dizayni bo'yicha buyurtmalar uyning tashqi dizayni bo'yicha buyurtmalardan 3 taga ko'p, hovli landshaft dizayni bo'yicha buyurtmalardan 4 taga ortiq bo'lib, jami buyurtmalarni bajarishga 21 kun sarflangan bo'lsa, dizayner nechta xonaning ichki dizayni, nechta uyning tashqi dizayni va nechta hovlining landshaft dizayni bo'yicha buyurtma bajargan? Yechish. ichki dizayn qilinadigan xonalar soni- , tashqi dizayn qilinadigan uylar soni - , landshaft dizayni Uchun hovlilar soni – bo'lsin. Masala shartlariga ko'ra , bo'ladi. Demak, masala ushbu tenglamalar sistemasini yechishga olib kelinadi: Bu masalani Kramer usulida yechamiz: Respuplikamizda xalqni og‘ir ahvolga solgan covid19 ni yechimini topishda ham chiziqli tenglamalar sistemasidan foydalanilgan. 2-masala. Ma’lumki, covid-19 nomi bilan «mashhur» bo‘lgan tojdor virus butun dunyo pandemiyasini keltirib chiqardi .O‘zbekistonda ham 2020-yilning 15-martida tojdor virus aniqlangandan birinchi holat qayd etilishi bilanoq unga oid bir qator qat’iy choralar belgilandi. Jumladan , 2020-yil 16-martdan barcha davlat, nodavlat va xususiy ta’lim muassalarida, jumladan bog‘cha,maktab, kollej, litsey va OTMlarda muddatdan 264 oldin ta’til e’lon qilindi va o‘qishlar to‘xtatildi;2020-yil 23-martdan boshlab barcha koorxona va muassalarga asosiy ish faoliyatiga ta’sir etmagan holda ishchi va xodimlarni qonunchilikda belgilangan tartibda mehnat ta’tiliga chiqarildi, qolgan ishchilarning faoliyatini maksimal darajada masofadan turib tashkil etildi. Shunday sharoitda 2020-yil 1-may kuni Sardoba omborida to‘g‘on yorilishi natijasida halokat ro‘y berdi.Jabr ko‘rganlar uchun ko‘p qavatli uylar quriladigan bo‘ldi. Dastlab qurilayotgan uylarda ishlayotgan biton quyuvchi va chilangarlar jami 450 nafar edi. Karantin sharoitlari yumshagani hamda aholini tezroq uy joy bilan ta’minlash maqsadida biton quyuvchilar soni ikki barobar, chilangarlar soni esa 5 barobar oshirildi va ularning umumiy soni 1170 nafar bo‘ldi. Qurulish ishlariga dastlab necha nafar biton quyuvchilar va necha nafar chilangarlar jalb etilganligini aniqlang . Yechish. Dastlabki: Biton quyguvchilar soni -x Chilangarlar soni -y Keyinchalik esa: Biton quyguvchilar soni-2x C hilangarlar soni -5y bo‘lgan. Masala shartlariga ko‘ra Dastlab x+y =450 Keyin 2x+5y=117 Munosabatlarga egamiz. Masalani yechish ushbu chiziqli tenglamalar sistemasini yechishga olib keladi. Bu tenglamalar sistemasini yechishning Kramer usulini keltiramiz. 5-2-3 = 2250-1170=270 1 = =1170-900=270 2 x=x = = =360,y=x 1 2= = =4 Javob: beton quyuvchilar soni-360 nafar, chilangarlar soni-4 nafar Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Sadoqat, Sharipova. "Ravshan Do'stov and Bahtiyor Po'filatov." ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИКТ В ПРЕПОДАВАНИИ МАТЕМАТИКИ."." Журнал математики и информатики 2 (2022). 2. Шарипова, С. (2022). Matematika fanlarini oqitishda innovatsion va axborot texnologiyalaridan foydalanish. Современные инновационные исследования актуальные проблемы и развитие тенденции: решения и перспективы, 1(1), 352– 355. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/zitdmrt/article/view/5090 265 3. Fazliddinovna S. S. et al. KARRALI INTEGRALLARNI HISOBLASHNING GEOMETRIK USULI //Conferencea. – 2022. – С. 76-79. 4. Sadoqat, Sharipova. "METHODS FOR SOLVING PARAMETRIC EQUATIONS AND INEQUALITIES." PEDAGOGS jurnali 10.2 (2022): 210-221. 5. Sharipov Xurshid Fazliddinovich, & Sharipova Sadoqat Fazliddinova. (2022). MATEMATIKA DARSLARIDA VIZUALIZATSIYALASHTIRISH USULLARIDAN FOYDALANISH. International Journal of Contemporary Scientific and Technical Research, 1(1), 289–292. Retrieved from