Чорвачиликда селекция ютуқларининг ҳолати

Аннотация

In the article, in the effective use of existing breeds in the selection of livestock and poultry sectors, selection and selection based on the parent ancestors of each breed, as well as selection traits useful for the farm, preservation and feeding, increasing the productivity of mother animals and poultry with highly productive animals and offspring Issues such as taking measures to improve and create breeding gains are covered. Key words: productivity, growth, development, germline, sex, physiological, breeding, selection, selection, care and nutrition, plant type. Кириш. Чорвачилик ва паррандачилик тармоқлари селекциясида ҳайвонлар генофондини сақлаш ва уларнинг авлодларини асраш, жадал кўпайтириш, соф зотли урчитиш усулларини қўллаш билан бирга, зот ичидаги линияларда танлаш ва саралаш усулларини қўллаш ва наслли авлодлар наслини баҳолаш долзарб вазифалардан ҳисобланади. Ҳозирги бозор иқтисодиётига ўтиш даврида чорвачилик ва паррандачилик тармоқларини янада ривожлантириш ҳамда мавжуд урчитилаётган ҳайвонларни ва жаҳон генофондидаги машҳур ҳайвонлардан селекция-наслчилик ишларида мақсадли ва самарали фойдаланиш ўта муҳим муаммолардан бири ҳисобланади. Аҳолининг чорвачилик маҳсулотларига бўлган талаблари кундан-кунга ортиб бориши муносабати билан уларни мунтазам чорвачилик маҳсулотлари мўл-кўлчилигини, шунингдек тармоқларни жадал ривожлантиришда турли усулларни илмий асосда қўллаш ҳамда мавжуд урчитилаётган зотлардан селекция ишларида самарали фойдаланиш, бозор иқтисодиёти муносабатлари даврида рақоботбардошликни таъминлаш бугунги кунда муҳим аҳамият касб этади. Тадқиқотнинг мақсади. Ўзбекистон Республикасида маданийлаш-тирилган зотли ҳайвон ва паррандаларни хорижий давлатлардан импорт қилиш ва селекция-наслчилик ишларида урчитиш ва чатиштиришда самарали фойдаланиш, наслли ҳайвонлар маҳсулдорлигини яхшилаш ва зоти яхшилаган ҳайвонларни кўпайтириш, чорвачиликда селекция ютуқларини баҳолаш. Тадқиқот услублари. Тадқиқотлар Тошкент вилояти Қибрай тумани “Зафаробод” маҳалласи Чорвачилик ва паррандачилик илмий тадқиқот институтининг “Қўйчилик ва эчкичилик” бўлимида олиб борилди. Чорвачилик тарихида узоқ йиллар давомида ҳамда ҳозирги кунда тадқиқодларда эришилган ютуқлар ҳамда яратилган селекция ютуқарини чуқур таҳлил қилиш асосида ўрганилди. Маданийлаштирилган зотли ҳайвон ва паррандаларда танлаш ва саралаш меъзонларига мувофиқ урчитиш, чатиришириш ишлари қўлга қўйилади. Зоотехния фанида урчитиш ёки чатиштиришнинг маҳсулдорлик йўналиши бўйича танлаш ва саралаш ишларини мақсадли олиб бориш усуллари қўлланиладив ва селекция ютуғини баҳолаш ишлари амалга оширилади. 277 Тадқиқот натижалари. Чорвачилик ва паррандачилик тармоқларини янада ривожланишида, хусусан сут ва гўшт йўналишидаги қорамолчилик, қўйчилик, эчкичилик ва паррандачилик тармоқларининг селекциясини юритишда олиб борилаётган илмий - тадқиқотлар биотехнология қонуниятлари билан узвий боғлиқ. Селекция ишларида танлаш ва саралаш ишларининг асоси соф зотли урчитиш ва чатиштириш ҳисобланади. Селекция ишларида урчитиш ва чатиштиришни мақсадли юритиш ва мавжуд урчитилаётган зотларни маҳсулдорлик йўналишларига қараб наслини такомиллаштиришда урчитиш ҳамда чатиштириш усулларидан самарали фойдаланиш, улардан маҳсулдор соф зотли ва дурагай авлодларини олиш ҳамда уларни асраш ва озиқлантириш усулларини ишлаб чиқиш чорвадорлар олдида турган муҳим долзарб вазифалардан ҳисобланади. Чорвачилик ва паррандачилик тармоқларида селекция ва наслчилик ишларини олиб бориш, узоқ муддат давом этадиган сермашақатли жараён ҳисобланади. Шундай бўлсада, Ўзбекистон Республикасининг “Наслчилик тўғрисида” ги ва “Селекция ютуқлари тўғрисида” ги қонунлари асосида ишлаб чиқилган қонуности меъёрий ҳужжатлари талабларига мувофиқ амалга ошириш барчамизнинг бурчимиз ҳисобланади. Бугунги кунда чорвачилик тармоқларида яратилаётган селекция ютуқларини Ўзбекистон Адлия вазирлиги ҳузуридаги “Интеллектуал мулк агентлиги” мувофиқлаштиради. Қишлоқ хўжалиги вазирлигининг ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитаси селекция ютуқларини янгилигини аниқлаш бўйича ихтисослаштирилган ташкилот ҳисобланади. Чорвачилик ва паррандачилик тармоқларидаги қорамол, от, туя, қўй, эчки, товуқ, ғоз, курка, ўрдак, цесарка, бедана, балиқ каби ҳайвон турлари бўйича Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш қўмитаси белгилаган тартибларга мувофиқ яратилган селекция ютуқларини давлат экспертизасидан ўтказади ва селекция ютуғига мос ёки нолойиқлиги бўйича хулоса беради. Муаллифлар чорвачилик ва паррандачиликда яратилаётган селекция ютуқларининг расмий ҳужжатларини интеллектуал мулк агентлигига тақдим этади. Чорвачилик тарихига назар ташлайдиган бўлсак, йиқичилик тармоғида халқ селекцияси усули билан яратилган ягона “Қорабайир” зоти, қорамолчиликда сут йўналишида ягона сут йўналишидаги “Бушуев” зоти (1964 йилда А.А.Атбашян, А.Мустафаев) томонидан яратилган. Қўйчиликда тармоғида 1954 -1955 йилларда, қ.х.ф.д., Кияткин П.Ф. ва қ.х.ф.н., Ю.Р.Қурбонов ва бошқа илмий ходимлари томонидан гўшт ва жун йўналишидаги қўйларнинг “