Sanoat changli gazlarni tozalovchi apparatni samaradorligini aniqlash

Аннотация

Maqolada changli gazlarni ho‘l usulda tozalovchi apparatni sanoatda qo‘llash va uning tozalash samaradorligini aniqlash rejimlari tavsiya etilgan. Tayanch so‘zlar: ho‘l usul, uyurmali oqim, kontakt elementi, suyuqlik va gaz sarf, fazalararo yuza, suyuqlik plyonkasi, dolomit changi. Yangi ishlab chiqilgan changli gazlarni tozalovchi apparatning tajriba modelida tozalash jarayoniga ta’sir qiluvchi asosiy ishchi faktorlar belgilandi (1-rasm) [1]. Apparatdagi gaz tezligi, gaz sarfi, suyuqlik sarfi, gidravlik yo‘qotish, hamda apparatning mahalliy qarshiligi tajribalar asosida aniqlandi. Apparatga uyurmali xarakat beruvchi kontakt element tanlandi. O‘tkazilgan nazariy hamda eksperemental tadqiqotlar asosida apparatga dastlabki talablar va texnik topshiriqlar ishlab chiqildi. Changli gazni tozalash samaradorligini beligilash bo‘yicha o‘tkazilgan tajriba sinovlari Farg‘ona politexnika instituti “Texnologik mashinalar va jihozlar” kafedrasining o‘quv poligoni hamda «KVARTS» AJ ning xom ashyo tayyorlash sexida o‘tkazildi. Gaz tarkibidagi dolomit changini tozalash bo‘yicha tajriba sinovlari o‘tkazildi. 246 1.1-rasm. Changli gazlarni tozalovchi apparat umumiy ko‘rinishi «KVARTS» AJ xom ashyo sexidagi barabanli quritgichdan chiqayotgan dolomit changini changli gazlarni ho‘l usulda ishlovchi apparatda tozalash samaradaorligi bo‘yicha eksperimental tadqiqotlar o‘tkazildi. Sanoat sinovlarini o‘tkazishda quyidagi parametrlar gaz oqimiga uyurmali oqim hosil qiluvchi kontakt elementlarning ishchi organi qiyaligi α=30o; 45o va 60o, suyuqlikni sochuvchi shtuser teshigining diametri d =2; 2,5 va 3 mm, apparatdagi gaz tezligi υ =7,07÷28,37 m/s oralig‘ida, apparatga sh g berilayotgan suyuqlik sarfi 70÷189,2 l/soat tanlandi. Tashqi muhit harorati 20±2 oС, barabanli quritgichdan chiqayotgan changli gazning harorati dolomit changi uchun 65÷80 oС. Tajribalarning ko‘p omilliligi hisobga olinib apparat tozalash samaradorligi va energiya iste’molini aniqlashda matematik rejalashtirish usulidan foydalanish belgilandi [2,3,4]. Unga ko‘ra o‘zgaruvchi omillar sifatida tanlangan shtutser teshigining diametri (X ), suyuqlik sarfi (X ), kontakt element parraklarining qiyalik 1 2 burchagi (X ) va gaz tezligi (X ) apparatning tozalash samaradorligiga eng ko‘p ta’sir 3 4 etuvchi omillar ekanligi aniqlandi hamda omillarning o‘zgarish oraliqlari belgilandi. 1.1-jadvalda omillarning sathlari va o‘zgarish oraliqlari keltirilgan. 1.1-jadval Omillarning sathlari va o‘zgarish oraliqlari Omil- Omillarning sathlari O‘zga- O‘lcho larni № Omillar rish v birligi quyi a sosiy yuqori belgi- oralig‘i (–1) (0) (+1) lanishi Shtutser teshigining 2 1. mm X 0,5 2,5 mm 3 mm 1 diametri mm 247 2. Suyuqlik sarfi m3/soat X 0,054 0,07 0,124 0,178 2 Kontakt element 3. parraklarining qiyalik gradus X 15o 30o 45o 60o 3 burchagi 4. Gaz tezligi m/s X 10,61 7,07 17,68 28,3 4 Aniqlanadigan mezonlar sifatida tozalash samaradorligi (Y ) va sarflanadigan 1 energiya (Y ) deb qabul qilindi. 2 Aniqlanadigan mezonlarga o‘zgaruvchi omillarning ta’sirini ikkinchi darajali polinom to‘liq yoritib beradi deb hisoblab, tajribalar HARTLI-4 rejasi asosida amalga oshirildi [5]. Aniqlanadigan mezonlarga nazorat qilinmaydigan omillarning ta’sirini kamaytirish uchun tajribalarni o‘tkazish ketma-ketligi tasodifiy sonlar jadvalining 1/17 ko‘rinishidan foydalanib belgilab olindi. Dolomit changini tozalash samaradorligining maqbul parametrlarni aniqlash uchun tajribalar 5 marotabadan alohida-alohida takrorlangan holda o‘tkazildi. Olingan tajriba natijalarining o‘rta arifmetik qiymatlari tanlandi. Tozalash darajasini belgilashda ko‘p tarkibli ANKT-410 markali gazoanalizator apparatidan foydalanildi. Tajriba natijalariga tegishli tartibda ishlov berilib, baholash mezonlarini adekvat ifodalovchi quyidagi regressiya tenglamalari “PLANEX” programmasining HARTLI-4 dasturi bo‘yicha olindi va o‘zgaruvchi omillarning baholash mezonlariga bog‘liqlik grafiklari qurildi (1.2-rasmlar). Unga ko‘ra: Apparatda dolomit changini tozalash samaradorligi quyidagi regressiya tenglamasi bo‘yicha aniqlanadi, % Y =+99,827+0,187X +2,031X +0,145X -0,217X +0,067X X -0,085X X + 1 1 2 3 4 1 1 1 2 +0,166X X +0,000X X -1,963X X +0,200X X -0,386X X -0,186X X + 1 3 1 4 2 2 3 3 2 4 3 3 +0,000X X -0,145X X (1.1) 3 4 4 4 Dolomit changini tozalash jarayoni uchun olingan regressiya tenglamalaridan foydalanib tozalash samaradorligining apparatdagi o‘zgaruvchan omillarga bog‘liqlik grafiklari qurildi. Natijalar 1.2, a, b -rasmlarda keltirilgan. А b 1.2-rasm. Tozalash samaradorligining o‘zgaruvchi omillarga bog‘liqligi 248 A – tozalash samaradorligining gaz tezligiga bog‘liqligi; b – tozalash samaradorligining suyuqlik sarfiga bog‘liqligi. Olingan regressiya tenglamalari (1.1-tenglama) va grafiklar (1.2-rasmlar) tahlilidan ko‘rinib turibdiki, barcha omillar baholash mezonlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Bundan tashqari, suyuqlik sarfi, changli gaz tezligi, shtutser teshigining diametri va kontakt elementning qiyalik burchagi o‘rganilayotgan