Metaloyihani amalga oshirishning asosiy bosqichlarI

Аннотация

Ushbu maqolada oliy ta’limni boshqarishda qo‘llaniladigan metaloyihani amalga oshirishning asosiy bosqichlari o‘rgabilgan. Kalit so‘zlar: texnologiya, maqsadlar, metaloyiha, ta’lim jarayoni, pedagogik boshqaruv, variativ, fenomenologik aspekt, ontologik aspekt, sub’yekt aspekti. 225 Texnologiyani amalga oshirishning predmetli maqsadlari talabalarning mustaqil bilish faoliyati jarayonida fan sohasi bo‘yicha umumlashtirilgan bilimlar tizimini yaratish, o‘ziga xos (faktik, mantiqiy, jarayoniy, baholash va boshqalar) bilimlarning xilma-xilligini namoyish etishdan iborat. O‘quv jarayonini modulli tashkil etishda, modul deganda umumiy ta’lim natijalariga (shakllangan kompetensiyalar) erishish uchun modulga birlashtirilgan va bir vaqtning o‘zida hal qilinadigan o‘quv vazifalari bilan birlashtirilgan o‘quv elementlari to‘plami tushunilsa, mantiqan to‘g‘ri keladi. Shaxsiy maqsadlar: talabalarning bilim motivasiyasi va faolligini rivojlantirish, kognitiv faoliyatda mustaqillik, talabalarning kognitiv kompetensiyasining bir qismi bo‘lgan shaxsiy rivojlantirish. Metaloyihalar fanlararo (modulli) va fan(agar o‘quv fani turli ilmiy bilim sohalarining birlashuviga asoslangan bo‘lsa) bo‘lishi mumkin. Shunga ko‘ra, ilmiy bilimlar sohalarining integrasiyasi sifatida ta’lim elementlari asosida shakllangan modulni talabalar ta’lim faoliyatini pedagogik boshqarishning faol ishtirokchisi bo‘lgan metaloyiha sifatida ko‘rish mumkin. Ta’lim jarayonining ta’limda sub’yektivlik va mazmunlilikni rivojlantirishga yo‘naltirilganligi o‘quv moduli mazmunining ikki darajali qurilishi - professor- o‘qituvchi tomonidan ishlab chiqilgan o‘zgarmas qism (asosiy) va variativ asosida shakllanadi. Bu talabalar tomonidan ta’lim makonining ta’lim muhitining axborot resurslarini jalb qilgan holda ishlab chiqiladi. Metaloyihalar texnologiyasini amalga oshirishda professor-o‘qituvchining vazifalari: - ta’lim mazmunini izlash, tanlash, qurish jarayonida filtr vazifasini o‘taydigan va yechimi talabalarni umumlashtirilgan bilimlarga yetkazadigan o‘quv vazifalarini o‘z ichiga olgan loyiha sifatida o‘quv modulining umumiy modelini loyihalash; - ma’lumotlarning xilma-xilligini aniq loyihalardan umumlashtirilgan bilim darajasiga chiqish bilan boshqarish; talabalarni o‘z faoliyatini boshqarishga jalb qilish va fan mazmunini shakllantirish; - talabalarni axborot bilan ishlashda turli ko‘nikmalardan foydalanishga undash; - ijodiy va konstruktiv tahlil muhitini yaratish; - refleksiv jarayonlardan foydalanish va talabalarni o‘z faoliyatini aks ettirishga jalb qilish. Metaloyiha texnologiyasi loyiha texnologiyasi bosqichlarining odatiy ketma- ketligiga asoslanadi, lekin axborot muhitining ko‘pligi va ehtiyojlariga javob beradigan "ong - tushunish - harakatlar - xabardorlik" mantig‘ini ishlab chiqishni amalga oshiradigan to‘rt bosqichni o‘z ichiga oladi (7-jadval). Bundan tashqari, texnologiya bosqichlari o‘quv faoliyatining psixologik tuzilishini shakllantirish bilan bog‘liq bo‘lgan elementar kognitiv jarayonlarni (tushunish, loyihalash, kommunikatsiya, refleksiv) shakllantirishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Albatta, metaloyihaning muayyan bosqichlari muayyan protseduralarni shakllantirishga qaratilgan deyish noto‘g‘ri bo‘ladi - bu murakkab munosabatlar O.B.Dautova ning ishida berilgan. Biroq, bosqichlarning nomlarida o‘z aksini topgan bosqichlarning ustuvor yo‘nalishini ajratib ko‘rsatish mumkin deb hisoblaymiz. Bizning fikrimizcha, mazmunli bosqichni ajratib ko‘rsatishning hojati yo‘q, chunki metaloyihaning barcha belgilangan bosqichlari o‘quv modulining mazmuni 226 bilan bog‘liq, mazmunsiz ular o‘z ma’nosini yo‘qotadi. Buning o‘rniga, biz tuzatish bosqichini joriy etish zarur deb hisoblaymiz, chunki biz nazorat qilish texnologiyasi haqida gapiramiz va jarayonni boshqarish har doim jarayonni o‘z vaqtida tuzatishni o‘z ichiga oladi - bu nazoratning mohiyatidir. Metaloyiha O‘quv faoliyat komponentlari bosqichlari P.Ya.Galperin, Ye.I.Mashbis L.M.Fridman G.A.Atanov N.F.Talizina motivasion Motivasion motivasion shakllantiruvchi yo‘naltiruvchi yo‘naltiruvchi Tushunchali- loyihalovchi foydalanuvchi operasion Operasion- foydalanuvchi Operasion-faoliyatli bilish nazorat Nazoratli- Nazorat- refleksiv baholovchi korrektirovka mazmunli mazmunli korrektirovka Birinchi bosqich - sezgi hosil qilish bosqichi (ong). Ong nazariy konstruksiya sifatida tushuniladi, buning natijasida talabalarning o‘quv modulini ko‘rishda muayyan vaziyat, shu jumladan modulning (yoki uning qismining) integral tavsifi orqali o‘zini o‘zi belgilashi mumkin. Ong birligi, uning "hujayrasi" J.C. Vigoskiy tafakkur uchun bo‘lgani kabi ma’noni ham aniqladi. Y.Artemeva, ta’lim ma’noga ega bo‘lish va to‘liq semantik tizimlarni qurish jarayoni bilan bog‘liqligini ta’kidlash uchun asos beradi. U.A.Xarashning so‘zlariga ko‘ra, ma’ruzaning samaradorligi ma’ruzachi tinglovchilar bilan aloqa o‘rnatish va ma’ruzasini shaxsiylashtirish, uni shaxsiy ma’no bilan to‘ldirish orqali o‘zaro ta’sirlarni rolli o‘yindan shaxsiy