ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ И РЕФОРМЫ В АГРАРНОЙ СИСТЕМЕ

Аннотация

The history of the development of the agricultural sector in the Republic of Uzbekistan entered a new stage after the years of independence. Due to the fact that Surkhandarya region mainly specializes in cotton cultivation, cotton ginning industry has a special place in the oasis. During the years of independence, new cotton ginning factories were built and put into operation in Surkhandarya, and great changes took place in the field of light industry. Keywords: Cotton, Uzun, Denov, Khairabad, Shorchi, Kumkurgan, raw materials, "Jharkurgan fiber", "Surkhanpakhtasanoatsotish", Regional cotton ginning factories. ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ И РЕФОРМЫ В АГРАРНОЙ СИСТЕМЕ Аннотация. История развития агропромышленного комплекса Республики Узбекистан после лет независимости вступила в новый этап. В связи с тем, что Сурхандарьинская область в основном специализируется на выращивании хлопка, особое место в оазисе занимает хлопкоочистительная промышленность. За годы независимости в Сурхандарьинской области были построены и введены в эксплуатацию новые хлопкоочистительные заводы, произошли большие изменения в сфере легкой промышленности. Ключевые слова: Хлопок, Узун, Денов, Хайрабад, Шорчи, Кумкурган, сырье, «Джаркурганское волокно», «Сурханпахтасаноатсотиш», Областные хлопкоочистительные заводы. Kirish. O‘zbekiston jahonda paxta etishtirish bo‘yicha etakchi hisoblansada 1991 yilga qadar xom-ashyoni yarim mahsulot va tayyor mahsulotga qayta ishlash ulushi 7-10 foizdan oshmas edi. Paxta tolasining qolgan qismi boshqa mamlakatlarga qayta ishlash uchun olib ketilar edi.1 1 Орлова Т. Легкая промышленность: новый этап- новые задачи. “Народное слово” 16 июля 2002 г. 2 47 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1996 yilga qadar paxta tolasini chetga oldib chiqib ketish strategiyasi va tendensiyasi davom etdi, chunki to‘qimachilik korxonalarida uskunalar va qo‘lanilayotgan texnologiyalarning eskiligi oqibatida jahon bozorida raqobatbardosh tayyor to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish imkoniyati yo‘q, eksport qilinayotgan paxta tolasining bahosi ancha yuqori edi. Shu omillarning natijasida hamda sanoatdagi tarkibiy siljishlar oqibatida, ya’ni yoqilg‘i energetika majmuasi va avtomobilsozlik mahsulotlari ishlab chiqarishning rivojlanishi sanoat ishlab chiqarishi umumiy hajmida to‘qimachilik sanoati ulushining sezilarli kamayishiga olib keldi.1991 yilda to‘qimachilik sanoatining ulushi 29,7 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2004 yilda 17,6 tashkil qildi. 1996 yildan boshlab paxta tolasining jahondagi bahosining pasayishi sababli, respublikada paxta tolasini qayta ishlash hajmi orta boshladi va 1996 yil 12 foizni tashkil qilgan bo‘lsa, 2003- 2004 yillarda 24-25 foizga etdi. Shu bilan birgalikda to‘qimachilik ishlab chiqarish xajmi ham orta boshladi. 1996-2004 yillarda kalava ip ishlab chiqarish 18 martaga , ip gazlama ishlab chiqarish 10,5 foizga o‘sdi, trikotaj mato 5-6 mln. tonna hajmda barqaror ishlab chiqarildi.2 2000 yilda to‘qimachilik sanoatining YAIM dagi ulushi 2,2 foizni tashkil qilgan bo‘lsa, keyingi yillarda to‘qimachilik mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining bir muncha ko‘payishi natijasida bu tarmoqning YAIM dagi ulushi 2,8 foizga etdi. Bu ko‘rsatkich talab darajasidan ancha pastdir. 2004 yil yakunlariga ko‘ra yigirish va to‘quvchilik tarmog‘ida asosiy vositalarning eskirish darajasi 45 foizni, tikuvchilik tarmog‘ida esa 95 foizni tashkil qilgan. Tarmoqdagi 2000 yilga qadar tashkil etilgan barcha korxonalarni texnik qayta jihozlash va uskunalarni modernizatsiya qilish zarur. Korxonalardagi uskunalarning eskirish darajasining yuqoriligi natijasida jahoni andozalariga mos keluvchi mahsulot ishlab chiqarish mumkin emas va Shu bilan birgalikda ishlab chiqarilayotgan mahsulot bahosi past bo‘ladi. Surxondaryo viloyati asosan paxta etishtirishga ixtisoslashganligi sababli ham vohada paxta tozalash sanoatining alohida o‘rni bor. Mustaqillik yillarida Surxondaryoda yangi paxta tozalash zavodlari qurilib ishga tushirila boshlandi. Jarqo‘rg‘on tumani paxta tozalash zavodi qoshida 1991 yilda “Jarqo‘rg‘on tola” hissadorlik jamiyati paxta tolasini Shveysariya, Buyuk Britaniya, Italiya va Koreya kabi davlatlar firmalariga sotishni yo‘lga qo‘ydi. Dastlab, hissadorlik jamiyatida 25 nafar ishchi mehnat qildi. Ularningo‘rtacha ish haqlari 2001 yilda 15 ming so‘mni tashkil qildi3. 1990 yilda mavjud 11 ta paxta tozalash zavodida 143,5 ming tonna paxta tolasi ishlab chiqarilgan bo‘lsa, 1991 yilda bu raqam 145,4 ming tonnani tashkil etdi. Viloyat engil sanoat korxonalarida 1992 yilda umumiy uzunligi 1247000 metr bo‘lgan shoyi gazlama, 99,5 mln.dan ortiq so‘mlik tikuvchilik buyumlari, 20,1 ming juft poyabzal, 19,2 ming dona trikotaj buyulari,5,2 ming dona paypoq, 2,3 tonna yigirilgan ip tayyorlandi4. 2 “Ўзбекенгилсаноат”ДАК маълумотлари 3 Турсунов С., Тўхтаев А. Жарқўрғон. Т., “Фан”, 2008. – Б.138. 4 Раҳимов Б. “Ўзбекистоннинг