СОЗДАНИЕ МЕТОДИКИ ПОСТРОЕНИЯ НАГРУЗОЧНЫХ ХАРАКТЕРИСТИК ГЕНЕРАТОРА ПОСТОЯННОГО ТОКА СМЕШАННОГО ВОЗБУЖДЕНИЯ

Аннотация

In most cases, DC machines are used as electric motors in electric drive devices that require a large change in the frequency of rotation. In automatic adjustment systems, they are widely used as executive motors and tachogenerators. If two excitation coils are installed on the poles of a mixed-excitation generator, one of them is connected parallel to the armature coil, and the other is connected in series. Key words: magnet, motor, generator, scheme, automatic adjustment. СОЗДАНИЕ МЕТОДИКИ ПОСТРОЕНИЯ НАГРУЗОЧНЫХ ХАРАКТЕРИСТИК ГЕНЕРАТОРА ПОСТОЯННОГО ТОКА СМЕШАННОГО ВОЗБУЖДЕНИЯ Аннотация. В большинстве случаев машины постоянного тока используются в качестве электродвигателей в электроприводных устройствах, где требуется изменение частоты вращения в больших масштабах. В системах автоматического регулирования 306 они широко используются в качестве исполнительных двигателей и тахогенераторов. Если на полюсах генератора смешанного возбуждения установлены две катушки возбуждения, то одна из них расположена параллельно катушке якоря, а другая включена последовательно. Ключевые слова: магнит, двигатель, генератор, схема, автоматическая регулировка. O‘zgarmas tok mashinalari ko‘pchilik hollarda elektr motorlari sifatida aylanish chastotasi keng ko‘lamda o‘zgartirilishi talab qilinadigan elektr yuritma qurilmalarida ishlatilib, avtomatik rostlash sistemalarida esa ijrochi motorlar va taxogeneratorlar sifatida keng foydalaniladi. Aralash qo’zg’atishli generator qutblarida ikkita qo’zg’atuvchi chulg’am o’rnatilgan bo’lib, ulardan biri yakor chulg’amiga parallel, ikkinchisi esa ketma-ket ulanadi(1-rasm). Bu qo’zg’atuvchi chulg’amlardagi tokdan mashina qutblarida hosil bo’lgan 307 Ф n va Ф c magnit oqimlar bir xil yoki qarama-qarshi tomonlarga yo’nalishi mumkin. Yuqoridagi rasmda aralash qo’zg’atishli generator parallel va ketma-ket qo’zg’atuvchi chulg’amlarining mos, ya’ni Ф  Ф n  Ф с bo’lib ulanish sxemasi ko’rsatilgan. Bunday generator ning qo’zg’atuvchi chulg’amlari mos sxemada ulanadi. Generatorning salt ish rejimidagi nominal kuchlanishi uning parallel qo’zg’atuvchi chulg’amidagi o’ramlar bilan aniqlab, yuklama sababli kuchlanishning pasaygan qisminigina kompensatsiyalash ketma-ket chulg’amdagi o’ramlar bilan aniqlanadi. Generatorning magnit oqimini, asosan, parallel qo’zg’atish chulg’ami hosil qiladi. Aralash qo’zg’atishli generatorda ikkala qo’zg’atish chulg’amining magnitlovchi kuchlari qo’shiladigan qilib, ya’ni to’g’ri ulanib, yuklama qiymati bir xil diapazonda o’zgarganda ham u qiymati deyarli o’zgarmaydigan kuchlanish olish imkonini beradi. Amalda kuchlanish 2-3 % ga o’zgaradi. Asosan bunday generatorlarda asosan chiqish kuchlanishini o’zgartirish, o’zgaruvchan qarshilikni o’zgartirish orqali amalga oshiriladi [1].Biz yuklama harakteristikasini qurish metodikasini MG- 5211 tipli labaratoriya jihozidan foydalanib yaratamiz. MG-5211- bu o’zgarmas tok motori bilan o’zgarmas tok generatori orqali o’zgarmas tokini ishlab chiqarishga asoslangan labaratoriyadir. Bu labaratoriyada o’zgarmas tok motori va o’zgarmas tok generatoriga bog’liq bo’lgan turli xil tajribalar olib boorish mumkin. Labaratoriyadagi o’zgarmas tok motori 2 xil bo’lib, ular: parallel qo’zg’atishli va ketma-ket qo’zg’atishli motorlardir [1]. Asosan tajribalar murakkab chulg’amli o’zgarmas tok motoridan foydalanishga asoslangan. Ko’p holllarda kuchlanish hamda tok kuchining qiymati o’zgaruvchan bo’ladi. O’zgarmas tok motorining qabul qiluvchi kuchlanish qiymati: 115 V O’zgarmas tok generatorining chiqishdagi kuchlanishi 120 V tok kuchining qiymati esa 1A (maximal). Bundan tashqari generatordagi yuklamaning qiymatini ham o’zgartirish imkoniyati mavjud. Ishchi harakteristikasini olish uchun ushbu labaratoriyadagi generatorni namuna sifatida ishlatamiz. O’zgarmas tok motorining tezligi o’zgartirish magnit maydon qarshiligini o’zgartirish orqali amalga oshiriladi. O’zgarmas tok motorining tezligi taxometr yordamida o’lchanadi. Magnit maydon qarshiligini boshqarish turli qiymatdagi tezlik, magnit maydoni va aylantiruvchi momentlarni olish imkonini beradi. Bu qiymatlar kerakli jadvalga yoziladi va grafik va xarakteristikalari chiziladi. Ularning tuzilishi, ishlash prinsipi, asosiy xossalari va xarakteristikalari amaliyot nuqtai nazaridan yondashilgan holda bayon etilgan. [2]. Metodikani yaratishda bajarilgan ishlar tartibi:  Motor va generator qismidagi M-1, M-2 va M-3 larni sxemada ko’rsatilga joyiga ulang, M-3 ni 10 Amper oralig’ida bo’lishiga e’tibor bering.  Motor qismidagi RH-1 (parallel qo’zg’atishli chulg’am) ni soat strelkasiga qarama-qarshi yo’nalishida to’liq burang, RH-2 (yakor chulg’am qarshiligi)ni soat strelkasi yo’nalishida to’liq burang.  Series/shunt ulagichini shuntga (parallel qo’zg’atishga) to’g’irlang.  Generatordagi (series) ketma-ket qo’zg’atishli chulg’am birinchi klemmasini M-1 ga ulang, ikkinchi klemmasini M-2 ga ulang.  Generator qismdagi RH-1 (shunt field) qarshiligini o’rta qiymatiga qo’yib, barcha yuklamani o’chirilg