ОБРАЗ АМИРА ТЕМУРА В ИСТОРИИ

Аннотация

In this article, the famous writer Tolqin Hayit, who has a special place in Uzbek prose, the stories "Karz", "Tilkhat", "Etti kulcha", "Temurbek's Tutingan oglu" are among the works dedicated to the Timurid dynasty in the process of embodying the events of the time. entering the series of authentically reflected works, together with the fact that Tolqin Hayit has been creating effectively on this historical topic, that he has written a number of works on historical topics as a creative product, and in these stories the image of the main character Sahibqiron Amir Temur is depicted artistically, the historical situation in the era of Temur and the Timurids is historicized It is important that issues such as reflecting the background and, together with this, reflecting the truth related to the interpretation of history through the image of a historical person during the stories, are analyzed. Keywords: art of spiritual analysis, image, character, Timurid era, landscape image, historical truth, background of historicity, tarkhan, "Tazkirat ush-shuaro" and others. ОБРАЗ АМИРА ТЕМУРА В ИСТОРИИ 301 Аннотация. В данной статье в число произведений, посвящённых династии Тимуридов в ход воплощения событий того времени.вхождение в ряд произведений, которые правильно и правдиво отражены, вместе с тем, что Толкин Хаит эффективно творит на эту историческую тему, что он написал ряд работ на исторические темы как продукт его творчества, и в этих рассказах художественно изображен образ главного героя Сахибкирона Амира Темура, историческая история периода Темура и Тимуридов. В то же время анализируются такие вопросы, как отражение истины, связанное с интерпретацией истории через образ исторической личности в рассказах. Ключевые слова: искусство духовного анализа, образ, персонаж, эпоха Тимуридов, пейзажный образ, историческая правда, предпосылки историчности, тархан, «Тазкират уш-шуаро» и другие. Ўзбек насрида таниқли ёзувчи Тўлқин Ҳайит қаламига мансуб "Қарз", "Тилхат", "Етти кулча", "Темурбекнинг тутинган ўғли" ҳикоялари бадиий жиҳатдан анча бақувват ҳамда тарих тўғри ва ҳаққоний акс эттирилган асарлар сирасига киради. Маълумки, Тўлқин Ҳайит кўпроқ тарихий мавзуда ижод қилган. Унинг тарихий мавзудаги "Турон тунлари", "Вафо маликаси" каби романлари ҳамда "Ўғузхоннинг сўнгги қурултойи (оқпарча)", "Минг олтинга сотиб олинган ҳикмат", "Карвон қўнғироғи" каби ҳикоялари фикримиз далилидир. Адиб "Тилхат" ҳикоясида Соҳибқирон Амир Темурнинг ёшлигини тасвирлашда, ёрқин ранглардан фойдаланади. Тақдир туҳфаси боис, дунёга ҳукмдор бўладиган Соҳибқироннинг ёшликдан илмли, заковатли, донишмандлик хислатлари образ қатига сингдириб юборилган. Адиб ёш Темурбекнинг характеридаги фозиллик хислатларини очиб бериш учун ҳикояда турли халқ мақолларидан ҳам унумли фойдаланган. Айниқса, унга отаси Муҳаммад Тарағай томонидан айтилган "Ваъдага вафо қилмоқ эр йигитнинг нуфузини оширадур, ўғлим. Бу хислатингиздан ғоят мамнунмен" деган сўзлари фикримиз исботи десак муболаға бўлмайди. Ёзувчи ёш Темурнинг отасига бўлган муносабатини тасвирлашда ҳам характеридаги ўзидан каттага бўлган ҳурмат, эҳтиромни ҳам тиниқ ёритган. Темурбекнинг жавоби отани албатта шодлантиради: "Темурбекнинг тиниқ, беғубор кўзлари пирпиради: - Аммо мен учун аввало Сизнинг сўзларингиз амри вожибдур, падари бузруквор! Лозим топсангиз, йўлда Сайфуддин дўстимникига кириб, узримни айтиб чиқсам: йилқини кўришга эртага борсак хам бўладур". Адиб қаҳрамон руҳиятини янада ёрқинроқ гавдалантиришда табиат тасвиридан ҳам усталик билан фойдаланган: "Мухаммад Тарағай 302 ўғлининг ақлли жавобидан суюниб бир газ ўсди. Кенг осмон шаҳло қизчанинг беғубор кўзидай тип–тиниқ, мовий. Қуёш жилва қилади. Эрталабки ёмғир бутун оламни ювиб, тараб қўйган. Дов–дарахтлар ям–яшил, топ–тоза либосларга ўралган. Мурғак барглар юзида заррин нурлар ялт–юлт товланади. Кенг буғдойзор далалар яшил гилам тўшалгандай: чопқиллаб, думалаб, ирғишлаб ўйнагинг келади". Воқеалар жараёнида ёзувчининг тарихий ҳақиқатни тарихийлик фонида усталик билан ёритганига амин бўласиз. Боиси, Темурбекка исм қўйилиши билан боғлиқ жараён ифода этилиши, Соҳибқироннинг келгусида ер юзини фатҳ этган султон бўлиши билан таъбирланган туш деталининг тасвири ҳам ишонтириш қуввати билан асослантирилган. Ҳикояда Темурбекнинг қариндошлари билан кўришуви лавҳаси ҳам табиийлиги билан эътиборни тортади. Воқеа ривожида, зукко Темурбекнинг қариндоши Имомуддиннинг фарзандларида салоҳият, чўпонларида эса инсон учун энг зарур бўлган хислат сабрнинг йўқлиги боис, мол-дунёсига зиён етишини ўйлаб қайғурганда, Соҳибқироннинг ақлли жавобидан кейин дили ёришиб кетиши ҳам ишончли чиққан. Соҳибқирон Амир Темурнинг подшоҳларга хос жавоби эса янада уларни тўлқинлантириши, бундан таъсирланган Имомуддин ундан қавмига тархон унвонини бериш тўғрисида тилхат ёзиб беришини сўраши билан боғлиқ эпизод ҳам тарихни тўғри акс эттирилганига битта далил десак, фикримиз муболаға эмас. Боиси, тарихий манбалардан бири муаррих Давлатшоҳ Самарқандий «Тазкират уш–шуаро» асарида қуйидаги сў