Серпушт типдаги қоракўл қўйлари авлодларида қоракўл терилар ўлчами ва вазнининг ўзгариши

Аннотация

Мақолада эгиз ва ёлғиз типда туғилган қоракўл қўзиларидан олинган қоракўл териларининг ўлчам ва вазн кўрсаткичларини таҳлиллаш натижалари келтирилган. Калит сўзлар: Қоракўл терилар, эгиз, ёлғиз,сатҳ, масса, катта, ўрта, майда Summariy: The article analyzes the parameters of size and weight of black sheep skins taken from twin and single lambs. Key words: Black skins, twin, single, level, mass, large, medium, small Кириш. Мамлакатимизнинг чўл ҳудудларида урчитиладиган қоракўл зотли қўйлардан озиқ-овқат маҳсулотларидан ташқари, саноат учун хом-ашё ҳам етиштирилади. Тармоқда етиштирилаётган қоракўл териларига ташқи ва ички бозорда талаб катта, аммо сўнгги йилларда қоракўл териларни ишлаб чиқариш ҳажмининг камайиши кузатилмоқда. Қоракўл териларини баҳолашда сифати ҳамда сатҳининг ўлчами бўйича баҳоланади. Қатор муаллифларнинг [1; 2; 3] таъкидлашича қоракўл терилар сатҳи қўзиларнинг тирик оғирлиги билан боғлиқ, лекин қўзилар тирик оғирлиги билан тери сатҳи ва уларнинг товар хусусиятларининг қай даражада боғлиқлиги, ўзгарувчанлиги, бу хусусиятларнинг турли шароитларда намоён бўлиши, авлоддан-авлодга ўтиш даражалари батафсил ўрганилмаган. Шунинг учун ҳам бу масалаларнинг комплекс равишда ўрганилиши, йирик сатҳли, бозор талабларига мувофиқ етиштирадиган қоракўл қўйлар сурувларини яратиш имконини берадиган селекцион усулларни ишлабчиқариш мумкинлигидан далолат беради. Кейинчалик уларнинг амалиётда қўлланилиши мавжуд бўлган наслли қўйлар сифатини янада яхшилаш ва экспортбоп, кенг сатҳли терилар ишлаб чиқиш салмоғини ошириш имконини бериши мумкин. Қоракўл териларининг сатҳи уларнинг товарлик қимматини белгилайдидан асосий кўрсаткичларидан бири ҳисобланади. Сатҳ канча катта бўлса унинг нархи ҳам шунча юқори бўлади [4; 5; 6]. Шунинг учун қоракўлчиликда селекция наслчилик ишларини олиб борилишда териларнинг сатҳ ва вазн кўрсаткичларини инобатга олиш зарур. Тадқиқот мақсади. Серпушт типли қоракўл қўйларидан олинадиган қоракўл териларнинг сатҳ ва масса кўрсаткичларини ўрганиш ва таҳлилаш. Тадқиқот манбаи. Тадқиқотлар Самарқанд вилояти Нуробод туманидаги қоракўлчиликка ихтисослашган “Тутли қоракўл замини” масъулияти чекланган 39 жамиятида парваришланаётган серпушт қора рангли қоракўл қўйлари авлодларида ўтказилди. Тадқиқот учун турли типда туғилган қўзилардан олинган қоракўл териларидан фойдаланилди. Қоракўл тери учун қўзилар уч кунликда сўйилиб тери сатҳи умум қабул қилинган услубда ўлчанди ва олинган натижалар 1-жадвалда келтириб ўтилди. 1-жадвал Турли типда туғилган қўзилардан олинган қоракўл терилар сатҳ ўлчамлари Терилар ўлчами см² Майда ўлчамли Катта ўлчамли Ўрта ўлчамли терилар Кўрсаткичлар n терилар терилар (700 см2-900 (1100 см2-юқори) (900 см2-1100 см2) см2) n % n % n % Эгиз типли қўзилар 22 9 40,9 10 45,5 3 13,6 Ёлғиз типли қўзилар 14 14 100 - 0 - Жадвал маьлумотлари кўрсатадики эгиз типда туғилган қўзилардан олинган қоракўл териларининг 40,9 фоизи катта, 45,5 фоизи ўрта ва 13,6 фоизи майда сатҳли териларни ташкил қилган бўлса ёлғиз тида туғилган қўзилардан олинган қоракўл терилари 100 фоиз катта ўлчамдаги териларни ташкил қилди. 2-жадвал Турли типда туғилган қўзилардан олинган қоракўл териларнинг масса ўлчамлари Терилар ўлчами см² Катта ўлчамли Ўрта ўлчамли Майда ўлчамли Кўрсаткичлар n терилар (1100 см2- терилар (900 терилар (700 юқори) см2-1100 см2) см2-900 см2) n M±m n M±m n M±m Эгиз типли қўзилар 22 9 280,0±2,07 10 261,1±1,5 3 241,7±1,8 Ёлғиз типли қўзилар 14 14 363,2±5,2 - - 2-жадвал маьлумотлари кўриниб турибдики эгиз типли қўзилар тери массаси 9 донаси ёки 40,9 фоизида 280,0±2,07 граммни, 10 донаси ёки 45,5 фоизида 261,1±1,5 граммни ва 3 донаси ёки 13,6 фоизида эса 241,7±1,8 граммни ташкил қилган. Ёлғиз типда туғилган қўзилар тери массаси эса 363,2±5,2 граммни ташкил қилганлиги аниқланди.Бу эса сифатли ва енгил вазнга эга бўлган қоракўл терилар ишлаб чиқаришда эгиз типли қўзилардан олинган терилардан фойдаланиш яхши самара беришини кўрсатади. Хулоса. Серпушт типдаги қоракўл қўйларидан қоракўл тери ишлаб чиқаришда эгиз типда туғилган қўзиларни қоракўл маҳсулоти учун танлаш самарали эканлигини кўрсатди. Чунки, олинган қоракўл териларининг 86,1 фоизи катта ва ўрта сатҳли қоракўл тери бўлиб, уларнинг вазн жиҳатидан ёлғиз типда туғилган қоракўл қўзилардан олинган қоракўл терилар вазнига нисбатан анча енгил эканлиги қоракўл териларнинг товарлик хусусиятини янада яхши эканлигидан далолат беради. Фойдаланилган адабиётлар рўйхати 1. Юсупов С. Ю. и др. Селекция и племенные ресурсы в каракульском овцеводстве. Ташкент «Муҳаррир» нашриёти, 2010, стр. 202. 2. Кошевой М. А. Селекция и условия разведения каракульских овец. Ташкент, изд. «Фан», 1975, 246 стр. 3. Дьячков И. Н. Племенное дело в каракульском овцеводстве, изд. «Фан», 1976, 153 стр. 4. Исмаилова, М. М., & Кличев, З. С. (2022). СПОСОБЫПОВЫШЕНИЯ МНОГОПЛОДИЯ КАРАКУЛЬСКИХ ОВЕЦ. In ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ- ОСНОВА БЕЗОПАСНОСТИ СТРАНЫ (pp. 227-230). 40 5. Mirzakulovna, I. M., &Safarovich, K. Z. (2022). Dependence of Birth Type on Live Weight and Body Dimensions in Bla