ТЕМА ЛЕЧЕБНЫХ СВОЙСТВ СЛАДКОГО РАСТЕНИЯ

Аннотация

This article provides information on the medicinal properties, ecology, marphology of the Shirmiya plant. Key words: active ingredients, Syrymia, marphology, physialogy, family of cornerstones. ТЕМА ЛЕЧЕБНЫХ СВОЙСТВ СЛАДКОГО РАСТЕНИЯ Аннотация. В этой статье представлена информация о лечебных свойствах, экологии, марфологии растения подсластителя. Ключевые слова: действующее вещество, десерт, марфология, физиология, семейство ракообразных. Vazirlar Mahkamasining joriy yil 15 fevraldagi 138-sonli “Qzilmiya va dorivor o'simliklarni yetishtirish hamda sanoatda qayta ishlashni samarali tashkil qilishda qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida”gi qarori, ayniqsa, ularni yangi bosqichga ko'tarish bilan ahamiyatlidir. Negaki, ushbu qarorga binoan “Qizilmiya o‘simligini yetishtirish va qayta ishlash tashkilotlari uyushmasi” tashkil etildi va 2019 — 2023 yillik rejada qizilmiya ekishni Qoraqalpog‘iston Respublikasida 25000 gektarga yetkazib berish ko‘zda tutilgan. Shu bilan birga, qizilmiyaning ball-boniteti past bo‘lgan maydonlarda ekilishi ko‘rsatib o‘tildi. Chunki 5 yil ichida qizilmiya oʻstirilgan tuproqning shoʻrlanganlik darajasi 2,5 gacha barobar kamayib, azot, gumus bilan toʻyinadi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, rentabelsiz bir gektar maydonda 5 yil davomida qizilmiya o‘stirish uchun 20 million so‘m xarajat qilinib, 14 tonna o‘simlik ildizini olish mumkin. Jahon bozorida esa uning bahosi yuqori. Qolaversa, ekin poyasidan ham 8000 tonna quruq mahsulot. Yerning meliorativ holati yaxshilanib, unumdorligi ortadi. Ildiz hosili yig‘ishtirib olingan yerga boshqa ekin ekilmasa, zarur agrotexnika mahsulotlarini ishlab chiqarish orqali o‘simlikni qayta tiklash va yerdan har yili, yana hosil yig‘ib olish mumkin. Bu esa shu ish bilan shug'ullanuvchi dehqonlar uchun ham, tadbirkorlar uchun ham, qisqacha aytganda, iqtisodiyotimiz uchun nihoyatda foydali. Davlatimiz rahbariyati ostida yangi bosqichga kirgan ishlar ana shunday ezgu maqsadlarga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir. Shirinmiya o‘simligi dukkakdoshlar (burchoqdoshlar) -Fabaceae oilasining Glcyrrhiza turkumiga mansub turkum 1753 yili K.Linney kuzatuvida aniqlangan bo‘lib, uni 3 ta turga ega ekanligini ko‘rish. G.Glabra L, G. Echinata L, G.Hirsuta L. Glcyrrhiza turkumining barcha turlari Buass’ya (Boisser, 1872) 2 ta seksiyaga tegishli: Eugycyrrhiza Bois va Meristotropis Bois. ustiga esa Engler (Engler, 1894) uchunchi seksiya sifatida Glycyyhizopsis Boiss.et Bal turkumini qo‘shgan. SHIRINMIYA, qizilmiya —burchoqdoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻt. Poyasi tik, boʻyi 50—20 sm, shoxlangan, baʼzan shoxlanmagan, tuklar bilan qoplanga. Ildizi oʻq ildiz, shoxlangan, 5—6m chuqurlikkacha boradi. Barglari toq patsimon, uz. 8-20 sm. Gullari qiyshiq 1 10 2 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ (zigomorf), ikki jinsli. Mevasi 3—7 urugʻli dukkak. Urugʻi qattiq, mayda, mosh rang. Aprelning boshidan iyungacha gullaydi. Avgustda pishadi. Asosan, Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Daryo yoqalarida, ariq va zovur boʻylarida, qumloq yerlarda, togʻ yon bagʻirlarida, baʼzan 2500 m balandlikkacha boʻlgan yerlarda, kam va oʻrta shoʻrlangan tuproqlarda ham oʻsadi. Amudaryo, Sirdaryo, Ural va Ili toʻqayzorlarida Shirinmiyaning katta maydonlarni egallagan oʻtloqzorlari mavjud. Shirinmiya qadimdan qimmat dorivor oʻsimlik sifatida maʼlum. Uning ildizi tarkibidagi gormonal faol glitsirrizin, saxaroza, fruktoza, glyukoza, oshlovchi modda, 30 ga yaqin flavonoidlar va boshqalar bor. Tibbiyotda Shirinmiyaning ildizi va ildiz poyasidan tayyorlangan mahsulotlar yallig'lanish. allergiya, zaharlanish, Addison kasshtligi, bod, belangi, boʻgʻma, sil, chipqon, ekzema va boshqa kasalliklar davolanadi. Oziq ovqat, kimyo va kon metallurgiya sanoati mahsuloti. Shirinmiyaning poyasi tarkibidagi yogʻ, qand, karotin, vitamin S va boshqalar, yemxashak bor. Undan yaxshi pichan va silos rivojlanishi. Oʻzbekiston FA “Botanika” ilmiy ishlab chiqarish markazida Shirinmiyaning serhosil, qurgʻoqchilikka va tuproq shoʻrlanishini yaxshilash maqsadida; urugʻi va ildizpoyasidan koʻrish usullari, afotexnikasi ishlab chiqarish; yiliga 2-marta hosil olish mumkinligi isbotlangan. Qizilmiya ildizlaridan quritib, quruq va quyuq ekstraktlar shamollash, sil hamda o'pka, jigar, nafas yo'llari va yurak-qon kasallliklarida, modda bilan davolashni meʼyoriga keltirishda, bo'g'ma, onkologik, ovqatdan zaharlanish, oziq-ovqat, meʼda hamda o'n ikki barmoqli ichak yarasida, teri kuyishida va boshqa xastaliklarda tavsiya qilinadi. Oziq-ovqat sanoatda qizilmiya ildizidan oziqlantirish, qandolatchilik va non mahsulotlari, murabbo, shinni, konserva, oziq-ovqat konsentratlari, saqich, tish pastasi va boshqalar tayyorlanadi. Yengil sanoatda rangli bo‘yoqlar olinsa, metallurgiya sanoatda metallarni gidrolizlashda, kimyo sanoatida siyoh ishlab chiqarishda, qog‘ozlarga rang berishda qo‘llanilgan. Uning chiqindisidan esa qog‘ozli termoizolyatsiya plita, qog‘oz mahsu