СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ТЕХНИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ СПОРТСМЕНОВ НА КРАТКИЕ ДИСТАНЦИИ

Аннотация

This article examines measures to improve technical training in short-distance running in athletics and the issue of its development. Key words: sports, athletics, running, pedagogy, education. КИРИШ. Жаҳон спорт амалиётида иқтидорли ҳамда истиқболли спортчиларни тайёрлаш айниқса, уларни йиллик тайёргарлик машғулотларни такомиллаштиришни, спорт натижаларини ўсишга имкон берувчи методикани излаб топиш масалалари янгича илмий назарий ёндошувнинг муҳим муаммоларидан саналмоқда. Қисқа масофага югурувчи спортчиларимизнинг спорт натижасини жаҳондаги қисқа масофага югурувчилар натижаси билан тенглаштираш жуда мураккабдир. Чунки, чет эллик спортчиларнинг натижасига эътибор қаратадиган бўлсак улар анча илгарилаб кетганлигини айтиб ўтиш мумкин. Спортчиларнинг қисқа масофага югуриш бўйича тайёрлашда йиллик тайёргарликнинг тайёрлов даври, мусобақалашув даври, ҳамда ўтиш даври юкламаларнинг тақсимлашда уларнинг жисмоний ривожланганлиги, жисмоний тайёргарлиги, техник- тактик ҳолати, руҳий ва функционал тайёргарлик даражасини инобатга олган ҳолда тақсимланиши бўйича етакчи олимлар ўрганган ва илмий изланишлар олиб боришган. Лекин йилдан-йилга спорт натижаларини ўсиб бориши йиллик тайёргарлик 1 07 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ машғулотларини талаб этиши ҳеч кимга сир эмас. Аммo, йиллик тайёргарлик машғулотларида қўлланиладиган восита ва усулларининг умумий ҳажми бажарилиши интенсивлиги бўйича кўпчилик олимлар кам эътибор қаратганлар. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ ВА МЕТОДОЛОГИЯ. К.Т.Шакиржанова, М.Олимов, И.Солиев ва бир қатор тадқиқотчиларимиз илмий ишларида кўпроқ ўқув машғулот гуруҳи, спорт такомиллашув босқичи тарбияланувчиларининг машғулот жараёнига эътибор қаратишган. Катта ёшдаги спортчиларни тайёрлаш бўйича тадқиқот ишлари олиб борилган бўлсада, айнан йиллик тайёргарлик юкламаларининг тақсимланишида техник тайёргарлик бўйича иш олиб борилмаган. Бу борада қисқа масофага югурувчиларни тайёрловчи мураббийлар билан олиб борилган суҳбатда кўпчилик мураббийларда йиллик машғулотларни тахминий режалаштириш ҳамда юкламалари ҳажмини билишади, лекин воситаларни қўлланилиши ва бажарилиши шиддати, оралиқ давомийлига, техник тайёргарлигига қанча ваыт ажратилиши ҳали ҳам айрим мураббийлар эътибор қаранмаётганлигни келтириб ўтиш мумкин. Бу эса йиллик машғулот юкламаларини тақсимлаш давомида умумий ва махсус жисмоний тайёргарлик билан бир қаторда техник ҳаракатлар ҳам умумий юкламаларни бажаришда спорт натижаларини ўсишига таъсир этмасдан қолмайди. Кўпчилик олимлар фикрига кўра асосий (енгил атлетика турларида) муаммолар машғулот усулларининг кетма- кетлиги ва машғулот юкламаларини бажаришдаги техник-тактик ҳаракатларга боғлиқлиги айтиб ўтилган. Тақиқотнинг мақсади. Юқори малакали қисқа масофага югурувчиларнинг югуриш йўлагининг бурилиш қисмида югуриш техникасини такомиллаштириш. Тадқиқот вазифалари. Тайёргарлик давридаги юкламалардан техник тайёргарлик юкламасини кўриб чиқиш; ҳафталик машғулот юкламаларида техник тайёргарлик машқларини қўллаб бориш; Йиллик тайёргарлик машғулотларида техник ҳаракат элиментларини кенг қўллаб бориш мусобақа фаолияти бўйича, илмий жиҳатдан асосланган ишлар кам учрайди. Лекин, машғулотларда спортчилар бажарадиган юкламалар ҳажмини ёки мазмунини ўрганиб чиқадиган бўлсак, техник элиментларини бажариш учун кўп вақт сарфланмаётганлигини кўрамиз. Бунда асосан мураббийлар томонидан махсус тайёргарлик даврида эътибор қаратилаётганлигини ўйлаб кўрадиган бўлсак, бир мунча эътиборсизлик деб билишимиз мумкин. Тўғри спорт амалиётида мураббий томонидан олиб борилаётган вазифалар аслида тўғридир. Аммо спорт натижасининг ўсмаслиги ёки бир жойда қотиб қолишида айрим жиҳатларни инобатга олиш зарурдир. Шу муносабат билан тадқиқотда уларнинг йиллик юкламалар ҳажми ва унинг мазмунига эътибор қаратдик. Қисқа масофага югурувчиларни йиллик машғулотлари йил давомида 52 ҳафтани ташкил этади, бунда 6 ой давомида тайёрлов машғулотлари маҳсус ҳисоби бўйича олиб борилади. Мусобақа даврига 3-4 ой киритилади, ўтиш даври эса 1,5-2 ойни ўз ичига олади. Умумий жисмоний тайёргарлик даражасини яхшилаш, ҳар томанлама жисмоний камол топишигина эмас, балки ички организмнинг функционал имкониятларини ҳам ривожлантириш заруратига эътибор қаратилади. Албатта техник тайёргарликни шакллантирмасдан спортда яхши натижага эришиб бўлмайди (қисқа масофаларга 1 07 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ югуришда яъни стартдан чиқиш, бурулишда югуриш). Шунинг учун тактик тайёргарликни оширишга эътибор бериш керак. Бунинг учун ҳар хил танланган тур бўйича техника элиментларига асосланган ўйинсимон машқлардан, айланма машғулот услубиётидан фойдаланиш орқали техник тайёргарликни тарбиялашга қаратилган машқларнинг таркибини ошириш ёки машғулотни синчковлик билан олиб бориш лозим. Шунингдек умумий жисмоний тайёргарлик ва махсус жисмоний тайёргарлик машқларини бажариш вақт