ИСПОЛНИТЕЛЬСКОЕ МАСТЕРСТВО КАРАКАЛПАКСКИХ БАКШИСОВ

Аннотация

This article states that the songs created by scientists, bakhshis, and musicians who contributed to the development of Karakalpak musical culture became folk music, folk songs. Key words: Bakhshi, epic, teacher, kobiz, musician, folklore. ИСПОЛНИТЕЛЬСКОЕ МАСТЕРСТВО КАРАКАЛПАКСКИХ БАКШИСОВ Аннотация. В данной статье говорится, что песни, созданные учеными, бахши, музыкантами, внесшими вклад в развитие каракалпакской музыкальной культуры, стали народной музыкой, народными песнями. Ключевие слова: Бахши, эпос, учитель, кобиз, музыкант, фольклор. Qaraqalpaq xalqınıń kórkem-óneri, bay ádebiy miyrası, milliy nama qosıq sazları, jırawshılıq, baqsıshılıq, qıssaxanlıq óneri, ustazdan shákirtke ótiw jolı menen miyras bolıp búgingi kúnimizge shekem kelip jetken. Muzıka mádeniyatımızdıń rawajlanıwı barısında, ózleriniń uzaq jıllar izleniwleri nátiyjesinde jazıp qaldırǵan maqalaları menen ilimiy miynetlerinen, kitaplarınan ádebiyatshı, ilimpaz, alımlarımız Qallı Ayımbetovtıń, Qabıl Maxsetovtıń, Nawrız Japaqovtıń, Tajigúl Adambaevanıń, Sarıgúl Baxadırovanıń, Ásen Alımovtıń hám de taǵı basqa da kóplegen ilimpazlarımızdıń baspa sóz betlerinde jarıq kórgen miynetlerinen hár tárepleme tastıyıqlanıp hám dálillengenliklerin oqıp biliwimizge boladı Qaraqalpaq xalqınıń kórkem awızeki dóretpelerin, mádeniy miyrasın, dástan qosıqları menen terme tolǵawların zamannan-zamanǵa, atadan balaǵa miyras etip qaldırıp, ózi jasaǵan zaman tilegine say etip biyimlestirip, qayta islep, aytıp jırlap beriwshi, bul ónerge óziniń bar kúsh jigerin jumsap, sanalı ómirin sarp etiwshi xalqımızdıń jırshıları bolǵan jırawlar menen baqsılar, sazende-góyendeler menen bir qatarda xalıq ishinen shıqqan talant iyeleri bolıp tabıladı. Jaslardı Watandı súyiwshilikke, Ana Watan, tuwǵan jerge sadıqlıqqa, adamgershiliktiń eń jaqsı pazıyletlerine, ruwxıy, mádeniy, estetikalıq tárbiyalawda xalqımızdıń muzıkalıq ǵaziyneleri bolǵan batırlıq jırları, terme tolǵawları, dástanları, xalıq qosıqlarınıń úgit-násiyatlawdaǵı tásirsheńliginiń ornı oǵada ullı hám ayrıqsha ekenligin atap ótkenimiz orınlı boladı. Qaraqalpaq xalqı da óziniń kóp ásirlik tariyxına iye bolıp, turmısın sáwlelendiriwshi hár túrli janrda óziniń bay ádebiy hám mádeniy miyrasın dóretken, awızeki xalıq dóretpelerin kóplep dóretken sonday-aq ájayıp namalar menen qosıq sazlardı dóretken xalıqlardan bolıp tabıladı. 9 06 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Húrmetli birinshi prezidentimiz keleshegimiz bolǵan jaslardı milliy mádeniyatqa, ózin-ózi tereń biliwge, milliy ideaǵa, tariyxımızdı, ádebiyattı, kórkem ónerimizdi, milliy mádeniyatımız benen birge mádeniy miyraslarımızdı hár tárepleme úyrenip barıwǵa shaqıradı. Házirgi waqıtta muzıka mádeniyatınıń rawajlanıwına onıń ósip-órkenlewine úlken dıqqat awdarılıp, úlken kewil bólinbekte. Xalqımızdıń ótmishtegi hám házirgi muzıka mádeniyatı, qosıq- namaları, dástan qosıqları, muzıka oqıw orınlarında, muzıka mekteplerinde, qániygelestirilgen mádeniyat mekteplerinde, Pedinstitut, Universitetlerdiń muzıka bólimleriniń oqıw baǵdarlamalarında keńnen orın berilip oqıtılıp kelinbekte. Jıraw-baqsı, sázendelerimiz tárepinen dóretilgen namalardıń barlıǵıda biziń dáwirimizge tolıq jetip kelmegenligi anıq, tek ǵana xalqımızdıń kewlinen keńnen orın alǵan, kópshilikke unaǵan namalar ǵana atqarıwshılar tárepinen bizge jetip kelgeni belgili. Bizge jetip kelgen namalar keń mazmunlarǵa iye bolıp rawajlandırılıp, atqarıwshılardıń sheberligi menen bárhama jetilistirilip kelgen. Atqarıwshılar sheber bolmaǵanda bul namalar xalıqtıń kewlinen shıqpaǵanda álle qashan umıt bolǵan bolar edi. Jıraw-baqsı sázendelerimizdiń qatarı qanshelli kóp bolıp, atqarıwshılıq sheberligi asqan sayın, qosıqlarımız, dástanlarımız, saz namalarımız, kórkeyip, mánisi molayıp, xalıqqa unaǵan halda olarda kóbeyip baratuǵını málim. «Qara- jorǵa, Poshsha torǵay, Nama bası, Bozataw, Qızlar úyge kir, Arıwxan, Adıńnan, Gelgelay, Jeti asırım, Ǵulpaq, Sıy perde, Ílme sultan» hám taǵı da basqa kóplegen nama-sazlardıń hár birin alıp qaraǵanımızda olardıń bir-birine usamaǵan halda ráń-báreńligi menen tábiyat gózzallıqların, xalqımızdıń qayǵı hám quwanıshların hár qaysı namada ózine tán ırǵaq naǵıslarına bólinip súwretlengenin kóriwge boladı. [2] Xalıq qosıq hám namaların kámine keltirip atqarıw hár bir sázendeden, qosıqshıdan úlken talant, uqıplılıq, kóp jıllıq tájiriybe, oqıp úyreniw shıdamlılıq hám juwapkershilik penen qatnas jasap miynet etiwdi talap etedi. Sebebi bul namalardı dóretken, shıǵarǵan baqsı-jırawlarımız bul namalardı shıǵarǵanda muzıkanıń kóp túrli usıllarınan keńnen paydalanıp, olardıń múmkinshiliklerin kórkeytip, bayıtıp barǵan. Jırawlar qobızǵa, al baqsılar bolsa duwtarǵa mas keletuǵın naǵıslardan, qashırım-ırǵaqlardan, forshlag, mordent, triollardan, shertiw usıllarınan keńnen paydalana bilgen. Bul shertiw usılların, dáslerdi ózlestirip, olardı tereńnen úyrenip, atqarıw sheberligin jetilistirip barıw hár bi