РАЗВИТИЕ ОРКЕСТРА МУЗЫКАЛЬНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В КАРАКАЛПАКСТАНЕ

Аннотация

In this article, the formation and development of the orchestra of wind instruments in Karakalpakstan, and the effective activities of famous teachers in this field will be discussed in detail. In addition, the work of pedagogue Polat Tnibaev, who is working effectively in the development of Karakalpak music art, will be covered. Key words: music, art, musical instruments, sheet music, conductor, symphony orchestra, conservatory, theater. РАЗВИТИЕ ОРКЕСТРА МУЗЫКАЛЬНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В КАРАКАЛПАКСТАНЕ Аннотация. В данной статье будет подробно рассмотрено становление и развитие оркестра духовых инструментов в Каракалпакстане, а также эффективная деятельность известных педагогов в этой области. Кроме того, будет освещена деятельность педагога Полата Тнибаева, который эффективно работает в сфере развития каракалпакского музыкального искусства. Ключевые слова: музыка, искусство, музыкальные инструменты, ноты, дирижер, симфонический оркестр, консерватория, театр. Musiqa bu insoniyat uchun berilgan katta boylikdir. Inson bu dunyoga kelishidan boshlab musiqaga boʻlgan tuygʻulari shakllana boshlaydi. Musiqa oʻz ichiga juda koʻp davrlarni qamrab oladi. Qadim zamonlarda hali gaplashish tushunchasi boʻlmastan oldin, odamzot harxil tovushlar chiqarishni va shuning natijasida bir-biriga xabar berishni boshlaydi, keyinchalik tovush kuchini orttirish maqsadida har davrning oʻz musiqa cholgʻulari paydo boʻla boshlaydi. Musiqa cholgʻularining eng qadimiysi damli cholgʻular hisoblanadi. Damli cholgʻular eramizdan avvalgi III asrlarda nay tarzida paydo boʻlgan. U dastlab Qadimgi Misr va sharq davlatlariga, keyinchalik Yevropaga kirib keldi. Hozirgi davrda damli cholgʻular barcha xalqlarda keng tarqalgan va rivojlangan. 8 75 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Qoraqalpogʻistonda torli va damli cholgʻular mutaxasisligi uchilishe ochilgannan boshlab faoliyat yuritgan. Uning dastlabki oʻqituvchilari N.Muxammeddinov, A.N.Kogay, K.Nametullaev, V.S.Shelomencov, N.I.Yagodin, T.Ótemuratov, N.L.Brokman, soʻngra Sh.Paxratdinov, T.Esirkepov, M.Tarixov, M.Rustambekov, T.Berdibekova, M.Zuxurov, D.Reymov, L.Paxratdinova, N.M.Murmancev, A.M.Anoshin, V.M.Klyuchnikov, Ya.N.Coy, R.Xallıev keyingi yillari A.Qoshımbetov, A.Losevskiy, A.V.Maryuxin, V.Maksimov, P.Qurbanazarov, E.Orınbaev, S.Seytqasımov, P.Tnıbaev, J.Sharipovlar yoshlarga ustozlik etib, shu kunga qadar rivojlanib kelmoqda. Damli cholgʻular qoraqalpoq musiqa san’atiga oʻtgan asrning 40-yillaridan soʻng kirib kelgan xorijiy cholgʻu hisoblanadi. Ulardan milliy kadrlar yoʻq edi. 1960-yili musiqa uchilishesi ochilgannan soʻng damli cholgʻular mutaxasisligiga oliy oʻquv yurtiga oʻqishga kirib, bitirib chiqqan kadrlardan Qoraqalpogʻiston Respublikasiga xizmat korsatgan madaniyat xodimi, Oʻzbekiston manaviyat va marifat ishlari a’losi A.Abdikamalov (truba), Qoraqalpogʻiston Respublikasiga xizmat koʻrsatgan san’atkor P.Qurbanazarov (klarnet), S.Muxameddinov (fleyta), Q.Qarlıbaev (fagot), A.Orazbaev (truba), T.Musaev(fagot), J.Qoshımbetov (valtorna), S.Seytqasımov (truba), J.Sharipov (tuba) boʻlgan. Qoraqalpogʻiston Respublikasida damli cholgʻular ijrochiligining rivoji, bu yoʻnalishda kadrlar ilmiy darajasini oshirishlik, ilmiy ijodiy faoliyatini yanada rivojlantirish, talantli yoshlarni qidirib bu sohaga tortishda koʻplab ishlar olib borilmoqda. Bu oʻlkada tugʻilib yuksalgan birqancha avlod Oʻzbekiston Davlat Konservatoriyasida ta’lim olib, katta natija va tajribaga ega boʻlgan dirijyorlar, damli cholgʻular ijrochilari va tajriybali pedagog kadrlar yetilib chiqqan. Bular orasida Tnibaev Polat (fagot), Musaev Timur (fagot), Orınbaev Erkin (gaboy), Qudaybergenov Tólepbergen (truba), Erniyazov Aydos (valtorna), Xabipov Miyras (dirijyor, fleyta), Sharipov Jaqsılıq (tuba), Zoitov Timur (klarnet), Aliev Nursultan (trombon), Jumabaev Abdirasul (trombon) va boshqalar bor.1 Filialimizda damli cholgʻular sohasining rivojlanishiga katta hissa qoʻshayotgan pedagoglarning biri bu P.Tnibaevdir. U 1981-yili Nukus shahrida taniqli Tnibay baxshining oilasida dunyoga kelgan. Uning ota-bobolari qoraqalpoq musiqa madaniyatining rivojida juda katta mehnat qilgan baxshilardan edilar. Uning otasi Karimbay baxshi, otasi Tnibay baxshi, narigi otasi Qurbanbay baxshi elimiz sevgan san’at shaydolaridan edi. Shu sababli P.Tnibaev bolaliginan musiqiy muhitda ulgʻaygan. 1988-1996-yillari umumiy oʻrta ta’lim maktabida ta’lim olib, shu bilan bir vaqtda Eshjan baxshi nomidagi musiqa bilim yurtida akkardyon sinfida tahsil oldi. 1996-2000-yillar oraligʻida hozirgi Nukus ixtisoslashtirilgan madaniyat maktabida gʻijjak cholgʻusida A.X.Abdullaev sinfida tahsil oldi. 2000-yili M.Ashrafiy nomidagi Oʻzbekiston Davlat Konservatoriyasida fagot cholgʻusida X.Kadirov sinfiga oʻqishga kiradi. Bu yerda juda koʻp qiyinchiliklarni boshidan kechirib, bularni mushkul mehnat va mashaqqat bilan yengib oʻtadi. Albatta, yosh ijrochining oʻzi 1 Radjabov