“Pedagogika” fanining tarmoqlari, boshqa fanlar bilan aloqadorligi

Аннотация

Mazkur maqolada ta'lim-tarbiya tizimida pedagogika fanlarining tarmoqlari tahlil etilgan. Pedagogika fanlari tizimi turli adabiyotlarda turlicha tasniflari o'rganilgan. Fanlar integratsiyasi jarayonida paydo bo'lgan pedagogikaning zamonaviy tarmoqlari umumlashtirilgan. Aksariyat pedagogik muammolarni o'rganish fanlararo yondashuvni, boshqa gumanitar fanlaming ma'lumotlarini talab qilishi tahlil etilgan. Kalit so'zlar: ta’lim-tarbiya tizimi, pedagogika fanlarining tarmoqlari, tasnif, fanlararo aloqadorlik, "Pedagogika", "Umumiy pedagogika", "Yosh davrlar pedagogikasi", "Maxsus pedagogika", "Kasbiy pedagogika", "Pedagogik aksiologiya", "Pedagogik akmeologiya”, "Pedagogik riskologiya", "Pedagogik kvalimetriya”, "Neyropedagogika", "Badiiy pedagogika", "Musiqiy pedagogika", "Teatr pedagogikasi", "Muzey pedagogikasi", "Tibbiy pedagogika", "Virtual pedagogika", "Pedagogika va ta’limning shakllanishi va rivojlanishi", "Sohaviy pedagogika”. Hozirgi vaqtda "pedagogika" tushunchasi pedagogik fanlarning butun tizimini anglatadi. Pedagogika fanlari tizimi turli adabiyotlarda turlicha tasniflari keltirilgan. 1. Umumiy pedagogika - bu ta’limning asosiy qonuniyatlarini o'rganadigan, barcha turdagi ta’lim muassasalarida o'quv jarayonining umumiy asoslarini ishlab chiqadigan asosiy fan. U quyidagi bo'limlarni o'z ichiga oladi: 1) pedagogik faoliyatga kirish (kasbiy pedagogik faoliyatning mohiyatini, uning muammolari, vazifalari, xarakterli xususiyatlarini o'rganadi); 2) pedagogikaning umumiy asoslari (talabalarning yosh xususiyatlaridan, pedagogik qoidalar va tamoyillardan qat'i nazar, pedagogikaning kategorik apparati, pedagogik qonunlar va asosiylarni o'rganadi); 3) ta’lim nazariyasi (tarbiyaviy ish sohalarida maxsus tashkil etilgan ta’lim jarayonini o'rganadi); 4) didaktika (ta’lim-tarbiya jarayonini o'rganadi, asosan bilimlarni o'qitish va o'zlashtirish, ko'nikma va malakalarni shakllantirish, shuningdek, turli xil o'quv mashg'ulotlarining ta’lim imkoniyatlari); 5) menejment nazariyasi. 2. Yosh davrlar pedagogikasi turli yosh bosqichlarida inson tarbiyasining o'ziga xos xususiyatlarini o'rganadi. Yosh xususiyatlariga qarab quyidagilar mavjud: 1) perinatal pedagogika (yosh davrlar pedagogikasi, uning shakllanishi va rivojlanishi, bolalarni tug'ilishidan oldin o'qitish va tarbiyalash qonuniyatlarini o'rganadigan bo'lim); 2) yasli pedagogikasi (chaqaloqlarni tarbiyalash shartlarini o'rganadi); 3) maktabgacha pedagogika (maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishi, shaxsini shakllantirish qonuniyatlarini o'rganadi. Maktabgacha pedagogika sohalariga maktabgacha ta’lim didaktikasi, maktabgacha ta’lim nazariyasi va metodikasi, maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlantirishning xalqaro standartlari, maktabgacha ta’lim va ta’lim sohasida mutaxassislarni kasbiy tayyorlash nazariyasi va amaliyoti kiradi); 4) maktab pedagogikasi (maktab yoshidagi bolalarni o'qitish va tarbiyalashning nazariy va amaliy asoslari, tamoyillari, usullari, shakllari va vositalarini ishlab chiqadi. Maktab pedagogikasiga quyidagilar kiradi: boshlang'ich maktab pedagogikasi, o'rta maktab yoshidagi pedagogika, katta maktab yoshidagi pedagogika); 248 5) kasb-hunar ta'limi pedagogikasi (malakali ishchilami tayyorlash qonuniyatlarini o'rganadi); 6) o'rta maxsus ta'lim pedagogikasi (maxsus ta’limning o'rta va yuqori darajalari chegarasida kasbiy tayyorgarlik nazariyasi va amaliyotini ishlab chiqadi); 7) oliy maktab pedagogikasi (kelajakdagi yuqori malakali mutaxassislarni o'qitish, tarbiyalash va rivojlantirish qonuniyatlarini o'rganadi); 8) androgogika (kattalami tarbiyalash, rivojlantirish va tarbiyalashning nazariy va amaliy asoslarini ishlab chiqadi); 9) uchinchi avlod pedagogikasi (pensiya yoshidagi odamlarni o'qitish, rivojlantirish, tarbiyalash tizimini ishlab chiqadi). 3. Maxsus pedagogika jismonan va aqlan rivojlanishida nuqsoni bor bolalar ta'lim- tarbiyasining shakl va vositalari, tamoyillari, metodlari va vositalari, nazariy asoslarini ishlab chiqadi. Maxsus pedagogika defektalogiya va korreksion pedagogika deb ham nomlash mumkin. Quyidagi bo'limlardan iborat: 1) surdopedagogika (kar-soqov bolalami tarbiyalash va o'qitishning nazariy va amaliy asoslarini o'rganadi. U bir qator ilmiy fanlardan iborat: surdopedagogika nazariyasi, surdopedagogika tarixi, labdan, yuzdan o'qish va talaffuzni o'rgatish metodikasi, akupediya va b.); 2) tiflopedagogika (ko'zi ojiz bolalami tarbiyalash va o'qitishning nazariy va amaliy asoslarini o'rganadi. Uning vazifalariga quyidagilar kiradi: ko'zi ojiz bolalami har tomonlama rivojlanishini rivojlantirish, ularning to'liq yoki qisman ko'rish qobiliyatini yo'qotishlarini bartaraf etish, ulami umumiy bilim, ko'nikma va malakalar bilan qurollantirish, jamoat hayotida va amaliy ishlarda ishtirok yeetishga tayyorgarlik ko'rish); 3) oligofrenopedagogika (aqli zaif bolalami tarbiyalash va o'qitish qoidalarini rivojlantiradi. Uning mazmuni: bolalarda aqliy zaiflikning mohiyati haqidagi ta’limot, g'ayritabiiy bolaning xususiyatlari