Xorij davlatlarida pedagogik testlash jarayonining rivojlanish tarixi

Аннотация

mazkur ishda xorij davlatlarida pedagogik testlash jarayonining rivojlanish tarixi yoritib o‘tilgan bo‘lib, unda xorij davlarida pedagoglarning testlash jarayonidan voz kechilishi va yana qayta qabul qilinishi bilan bog‘liq jarayonlar yillar kesimida keltirilgan. Kalir so‘zlar: pedagogika, testlash, pedagogik o‘lchov, IQ. 230 Pedagogik testlash jarayonlari davlatdagi ilmiy salohiyatni belgilab beruvchi asosiy ko‘rsatkich hisoblanib, unga e’tibor o‘ta muhim hamda doimiy amalga oshirilishi ta’minlanishi kerak bo‘lgan jarayonlardan biri hisoblanadi. Avvalambor pedagogik testlash jarayonlari tarixiga e’tibor qaratilsa, nisbatan yaqin va uzviy bog‘liq davlatni o‘rganish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bunday davlat albatta Rossiya Federatsiyasi hisoblanadi. Pedagogik testlashlar tarixi Rossiyada XIX asr oxiri – XX asr boshlarida boshlangan. Bu davrda eksperimental pedagogika tarafdorlari tomonidan testlardan keng foydalanilgan [1]. 1936-yilda Sovet Ittifoq Bolsheviklar Kommunistik partiyasi "RSFSR Xalq Maorif Komissarligi tizimidagi pedologik buzilishlar to‘g‘risida" qaror qabul qilindi, unda test tizimi yopildi. XX asrning 60-yillari boshlariga kelib, ko‘plab o‘qituvchilar o‘quv jarayonining sifati haqida qayg‘urib, nazorat qilish uchun test shaklida topshiriqlar to‘plamidan foydalanishni boshlagandi [2]. XX asrning 60-yillaridan 80-yillarning boshlarigacha test jarayonini o‘rganishga urinishlar bo‘ldi va o‘qituvchilarning tadqiqot ishlari paydo bo‘ldi, unda testdan innovatsiyalar samaradorligini tasdiqlash vositasi sifatida foydalanildi. XX asrning 80-yillari o‘rtalariga kelib mamlakatda pedagogik o‘lchovlar nazariyasining asosiy qoidalari o‘qituvchilarning ilmiy-metodik ishlarida o‘rnatila boshlandi. 1990-yillarning o‘rtalariga kelib, o‘qituvchilar ommaviy siyosiy qatag‘on to‘xtatilgan davrda sinovlarga qaytishdi. Bu davrda test masalalari bo‘yicha ilmiy nashrlar, ta’limdagi testlarni qo‘llab-quvvatlovchi va qoralovchi darslik hamda maqolalar paydo bo‘ldi [2]. XX asrning 90-yillarida testlarni yaratish va ulardan foydalanish bo‘yicha amaliy ishlar bilan shug‘ullanuvchi tuzilmalar ishlab chiqildi, ta’limda test masalalari bo‘yicha ishlar paydo bo‘ldi, nomzodlik va doktorlik dissertatsiyalari himoya qilindi, jurnallar, monografiyalar, darsliklar nashr etildi, simpoziumlar va konferentsiyalar o‘tkazildi. Ta’lim organlari va ta’lim muassasalarining testlarga bo‘lgan munosabatida tub o‘zgarishlar 2001-yilda Yagona davlat imtihonini joriy etish bo‘yicha tajriba boshlanishi bilan sodir bo‘ldi, buning natijasida testlar Rossiya Federatsiyasida rasmiy tan olindi. Bugungi kunda mamlakatimizda testlarni ishlab chiqish va ulardan foydalanish bo‘yicha mutaxassislar jamoasi shakllangan bo‘lib, test va o‘lchashning psixologik- pedagogik muammolariga bag‘ishlangan maxsus jurnallar katta hajmda nashr etilmoqda [2]. Xorijda pedagogik testlarning paydo bo‘lishi ko‘pincha fransuz psixologi va shifokori A.Vinening intellektual qobiliyatlarini diagnostika qilish bo‘yicha ishlar bilan bog‘liq. Ingliz tadqiqotchilari F.Galton va J.Kettellarning ilmiy muomalaga test sifatining o‘ziga xos xususiyatini kiritish, uning o‘lchanadigan o‘zgaruvchiga ko‘ra ob'ektlarni farqlash qobiliyatini ko‘rsatishga hissa qo‘shgan. Nemis psixologi va faylasufi V.Shtern intellektni baholash uchun maxsus koeffitsient - IQ koeffitsientini taklif qildi. 1904-yilda ingliz tadqiqotchisi S.Snirman korrelyatsiya usullarini, jismoniy o‘lchovlar nazariyasini va bolalarning qobiliyatlarini baholashda olimlar tomonidan to‘plangan tajribani birlashtirgan holda testlar sifatini asoslashning ilmiy yondashuvlariga asos soldi. N.R.Kempbellning tadqiqot ishi pedagogik o‘lchovlar nazariyasining ilmiy qoidalarining prototipiga aylandi, buning natijasida o‘lchovlar sifatini tahlil qilish uchun nazariy apparat ishlab chiqildi [1]. Klassik test nazariyasiga asoslanib, XX asrning 30-40-yillarida test topshiriqlari sifatini tahlil qilishning miqdoriy usullari jadal ishlab chiqildi, ta’lim yutuqlarining 231 standartlashtirilgan testlari tuzildi, test natijalarini masshtablash usullari oʻzlashtirildi. XX asrning 40-yillari oxirida turli maktab fanlari bo‘yicha natijalarning mutanosibligi va solishtirilishini ta’minlash uchun sinov testlari yaratildi. Bu davrda pedagogik oʻlchovlar nazariyasida testlarni standartlashtirish uchun zarur boʻlgan reprezentativ namunalarni shakllantirish usullari keng ishlab chiqildi, maʼlumotlarning korrelyatsion, dispersiya va omilli tahlil usullari ishlab chiqila boshlandi, maʼlumotlarning ishonchliligini oshirishning samarali usullarini izlash boshlandi. sinov natijalari kuchaytirildi [2]. XX asrning 80-yillari oxiridan boshlab o‘lchovlarning ishonchliligini bashorat qilish, test samaradorligini oshirish va talabalar tayyorgarligi parametrlarini baholash usullari amaliyotda keng qo‘llanila boshlandi. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, xorijda testlarni rivojlantirish tarixining o‘rgangan holda hozirgi davr pedagogik o‘lchash va uni qo‘llash usullarining