Oliy ta’lim muassasalari talabalarida sog‘lom turmush tarzini ko‘nikmalarini shakllantirishning samarali yo‘llari

Аннотация

Ushbu maqolada talabalarda sog‘lom turmush tarzini qaror toptirishning samarali yo‘llari va usullari hamda ularning ahamiyati va zaruriyati haqida fikrlar yoritib beriladi. Tayanch tushunchalar: ta’lim-tarbiya, sog‘lom turmush tarzi, metod, texnologiya, ijtimoiy faollik, innovatsion fikrlash, ijodkorlik, reproduktiv salomatlik,gigeinik qoidalar, ma’naviyat, ma’rifat, integratsiya, intelektuallik. Mustaqillik yillarida O‘zbekistonda yosh avlodni jismoniy sog‘lom, axloqiy va ma’naviy tafakkurini shakllantirish masalalari ta’lim-tarbiya jarayonining ustuvor vazifasi sifatida e’tirof etilmoqda. Sog‘lom tafakkur g‘oyasi barkamol avlodni tarbiyalashning ajralmas qismi, ma’naviy-axloqiy yetuklik, milliy qadryatlarетуклик, an’ana va urf odatlarning mazmn- mohiyatida aks etadigan tushuncha sifatida qaralib va targ‘ib qilinib kelinadi. Binobarin, jamiyatning sog‘lom fikrlashi ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy islohotlarning asosiy vazifasi etib belgilanган. Sog‘lom tafakkur yangi demokratik va fuqarolik jamiyatini barpo etish jarayonining eng muhim va orzu qilingan hayotiy ehtiyoji va inson faoliyati normasini ifodalaydi. Demak, sog‘lom avlodni shakllantirish, ularda sog‘lom tafakkurni rivojlantirish jamiyatda sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish negizida amalga oshriladi. Buning uchun esa jamiyatning har bir a`zosi sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘yishi, salomatlikni, madaniyatlilikning bir ko‘rinishi sifatida qabul qilish lozim. Талаба yoshlar hayotida, yurish-turishida ham mana shunday yangicha tafakkurning shakllantirilishi bu boradagi barcha muammolarga yechim bo‘lib xizmat qiladi. Shu munosabat bilan yoshlarda reproduktiv madaniyatni shakllantirish o‘ziga xos ahamiyatga ega. Buning uchun talaba-yoshlarda reproduktiv madaniyatni shakllantirishda quyidagilar asosiy komponentlar sifatida xizmat qiladi. yoshlarning tibbiy madaniyat darajasini oshirish; sog‘lom oila qurishga intilishиni shakllantirish; OITS, giyohvandlik, kashandali va boshqa zararli odatlarga qarshi kurash bo‘yicha profilaktika chora-tadbirlarini amalga oshirish; yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish; yoshlar sportini ommaviy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish sifatida belgilandi. Ma`lumki, reproduktiv so‘ziнинг lug‘aviy ma’nosi tiklanish, takrorlanish, produco – yarataman ma`nosini anglatadi. Reproduktiv – biologiyada organizmning o‘ziga o‘xshash organizmlarni yaratishi, ko‘payishi ma`nosini bildiradi. Reproduktiv salomatliк esa – ayolning qachon va qanday sharoitda ona va undan tug‘ilajaк bolaning ham salomatligi uchun maqbul shart-sharoitlarni yaratish bilan bog‘liq bo‘’lgan salomatlik кo‘rinishidir. Reproduktiv madaniyat tushunchasi reproduktiv salomatlikka qaraganda kengroq masalalarni qamrab oladi. Bunda asosiy e`tibor shaxsning reproduktiv salomatliк borasidagi nazariy bilimlarining amaliy ifodasi, shuningdek, oilaning jamiyat oldidagi 221 reproduktiv funktsiyasining to‘laqonli anglashi bilan bog‘liq savodxonliк darajasiga qaratiladi. Talaba-yoshlarda reproduktiv madaniyatni shakllantirish ma`naviy-ahloqiy barkamol shaxs, ва yetuk mutaxassisni tarbiyalashda, shuningdek, respublikamiz aholisining milliy, demografik, ekologik, etnopsixologiк xususiyatlarini hisobga olgan holda, jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli, уning bir maromda o‘sishi va rivojlanishi ya`ni demografiк mo‘tadillikni ta`minlashga ham xizmat qiladi. Demografiya (grekcha demos – xalq, grapho – yozaman) aholini ko‘payishi qonuniyatlari haqidagi fan bo‘lib, aholining tabiiy ko‘payishi yoshlar bo‘yicha jinsiy, tarkibiy qismlarini o‘rganishga qaratilgan. Shunga ko‘ra, yoshlar salomatligini muhofaza qilish, талаба - yoshlarda reproduktiv madaniyatni shakllantirish imkoniyatlari deklarativ jihatdan ko‘rsatib berilgan. Shu nuqtai nazardan yondoshadigan bo‘lsak, bizning nazarimizda talaba- yoshlardagi reproduktiv madaniyatning shakllantirishning asosiy komponentlari va yo‘nalishlarini quyidagicha belgilash maqsadga muvofiqdir: qizlarni oilaviy hayotga ruhiy, jismoniy va tibbiy jihatlardan tayyorlash; talaba-yoshlarda sog‘lom turmush tarzi va reproduktiv madaniyatning o‘zlashtirishiga erishish; oila, mahalla, ta`lim muassasalari, NNT, ommaviy axborot vositalari va tibbiyot xodimlari hamkorligida tashviqot-targ‘ibot ishlarini amalga oshirish. Talabalarda sog‘lom turmush tarzi ko‘nikmalarini shakllantirish murakkab jarayon bo‘lib, unumli mehnat qilish, faol dam olish, sport bilan doimiy shug‘ullanish, organizmni chiniqtirish, shahsiy kasbiy va psixogigienaga rioya qilish, to‘g‘ri ovqatlanish, zarurli odatlardan o‘zini tiyish, har yili shifokor ko‘rigidan o‘tib turish va sog‘lom oilani shakllantirishda o‘z ifodasini topadi. Shuningdeк, sog‘lom turmush tarzi bu shaxsning sog‘lom oilani shakllantirish va sog‘lom farzand ko‘’rish bilan bog‘liq bo‘lgan ko‘nikmalarida ham o‘z ifodasini topadi. Bugungi kunda oliy ta`limda talaba-yoshlarni intelektual, kasbiy, ahloqiy, madaniy rivojlanish talablarini qondirishda ulardagi sog‘lom turmush tarzi, borasidagi bilim, ko‘nikma