Перспективный анализ возможностей использования переговорных процедур при судебном разрешении споров, возникающих из административных и публичных правоотношений в Республике Узбекистан (на основе пункта 85 стратегии «Узбекистан – 2030»)

Аннотация

ушбу мақолада маъмурий ва оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни судда ҳал этишда келишув тартиб-таомилларини қўллаш имкониятлари Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги доирасида таҳлил этилиб, қонунчилик ва амалиётни ривожлантириш юзасидан таклиф ва тавсиялар берилган. Калит сўзлар: келишув тартиб-таомиллари, МСИЮтК-маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекс, дискрецион ваколат, учинчи шахс, маъмурий орган, аризачи, жавобгар, ШНҚ-шаҳарсозлик норма ва қоидалари, суд медиацияси, судья-медиатор, ўзаро ён бериш, келишув битими. Аннотация: в данной статье анализируются возможности использования примирительных процедур при судебном разрешении споров, возникающих из административных и публично-правовых отношений в рамках законодательства Республики Узбекистан, даются предложения и рекомендации по развитию законодательства и практики. Ключевые слова: примирительные процедуры, Кодекс Республики Узбекистан об административном судопроизводстве – МСИЮтК (КоАС), дискреционное полномочие, третье лицо, административный орган, заявитель, ответчик, нормы и правила градостроительства - ШНК, судебное посредничество, судья-медиатор, взаимная уступка, мировое соглашение. Annotation: this article analyzes the possibilities of using conciliation procedures in the judicial resolution of disputes arising from administrative and public law relations within the framework of the legislation of the Republic of Uzbekistan, provides suggestions and recommendations for the development of legislation and practice. Key words: conciliation procedures, Code of the Republic of Uzbekistan on administrative proceedings - МСИЮтК, discretionary power, third party, administrative body, applicant, defendant, norms and rules of urban planning - 45 "Узбекистан-2030: наука, образование и экономика в развитии" ШНК, judicial mediation, mediator judge, mutual assignment, settlement agreement. Сўнгги йилларда мамлакатимизда маъмурий ҳуқуқ соҳасини ривожлантириш юзасидан жадал ислоҳотлар амалга оширилиб, қисқа муддат ичида суд-ҳуқуқ тизимига, давлат бошқарув органларига нисбатан жамиятимизда ишонч ортди, соҳага бўлган муносабат бир қадар ўзгарди. 2023 йилнинг 11 сентябрида Ўзбекистон Республикаси Президентининг ““Ўзбекистон – 2030” стратегияси тўғрисида”ги ПФ-158- сонли Фармони 1-иловасига мувофиқ “Ўзбекистон – 2030” стратегияси қабул қилинди [1]. Ушбу стратегиянинг 4.2 “Қонун устуворлигини таъминлаш ва суд- ҳуқуқ тизимидаги ислоҳотлар” бўлимининг 58-бандига кўра, судга қадар босқичда низоларни ҳал қилиш самарадорлигини 50 фоизга ошириш, судга қадар ҳал этиш мумкин бўлган низолар юзасидан судларга келиб тушадиган ишлар сонини 50 фоизга камайтириш назарда тутилди. Муқаддам мамлакатимиз Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг 107-сон қарори [2] қабул қилинди ва бунда давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари ҳуқуқларининг самарали ҳимоя этилишини таъминлаш ҳамда аҳолининг судларга бўлган ишончини янада ошириш чора-тадбирлари белгиланди. Ушбу қарорга асосан суд-ҳуқуқ соҳасини ривожлантиришда маъмурий органлар билан муносабатларда йўл қўйилаётган камчиликларни бартараф этиш ва бу борада халқаро тажрибани ўрганиш, шунингдек, жамиятда маъмурий судларнинг ролини кучайтириш, уларни фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларининг ҳақиқий ҳимоячисига айлантириш мақсад қилинди ва қарорда тарафларга, қонун ҳужжатларида белгиланган ҳолларда, оммавий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишлар бўйича келишув битимини тузиш ҳуқуқини бериш назарда тутилди. Ушбу қарор натижаси ўлароқ, Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 26 апрелдаги “Давлат органлари билан муносабатларда фуқаролар ва тадбиркорлик субьектлари ҳуқуқларининг самарали ҳимоя қилинишини таъминлаш бўйича қўшимча чоралар кўрилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонунининг 6-моддаси билан Ўзбекистон Республикасининг МСИЮтКга киритилган янги 1261- моддасининг олтинчи қисмига кўра, маъмурий ва оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларни судда ҳал этишда келишув битимини тузиш мумкин бўлмаган муносабатларнинг доираси белгиланган бўлиб, унга кўра: - идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар юзасидан низолашиш 46 "Узбекистан-2030: наука, образование и экономика в развитии" тўғрисидаги; - сайлов комиссияларининг хатти-ҳаракатлари (қарорлари) юзасидан низолашиш тўғрисидаги; - нотариал ҳаракатни амалга ошириш, фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзишни рўйхатга олиш рад этилганлиги ёки нотариуснинг ёхуд фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органи мансабдор шахсининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) юзасидан низолашиш тўғрисидаги; - давлат рўйхатидан ўтказишни рад этиш ёхуд белгиланган муддатда давлат рўйхатидан ўтказишдан бўйин товлаш устидан шикоят қилиш тўғрисидаги ишлар бўйича келишув битимининг тузилишига йўл қўйилмаслиги аниқ белгилаб қўйилган ва қонунда бундан ташқари маъмурий суд томонидан ҳал этиладиган низо тоифаларининг бошқа турларида келишув битимини тузишга чеклов қўйилмаган. Бошқа