ИСТОРИЯ ДИРИЖЕРСКОГО ИСКУССТВА

Аннотация

This article talks about the purpose and tasks of conducting science, the history of conducting art, and the conductor's baton. Key words: art, conductorship, terminology, chief orchestra, sheet music ИСТОРИЯ ДИРИЖЕРСКОГО ИСКУССТВА Аннотация. В данной статье говорится о целях и задачах ведения науки, истории дирижерского искусства, дирижерской палочке. Ключевые слова: искусство, дирижерство, терминология, главный оркестр, ноты. Kórkem-óner degende kórkem dóretiwshilikti túsinemiz, hár bir kórkem-óner shıǵarması óz janr qásiyetlerine kóre turmıs tábiyat kórinisin ańlatadı. Kórkem-ónersiz turmıs nursız, gúńgirt, logikasız hám zerikerli bolıp qalar edi. Álem hádiyselerin jaqtı obrazı arqalı yamasa sùwretin muzıka arqalı ańlatıwǵa erisedi. Ol (muzıka ) insannıń ruwxıy kámalında aktiv qatnas etedi, gózzallıq, talǵam haqqındaǵı qıyallarınıń qáliplesiwine nátiyjeli tásir kórsetedi. Neshe mıń jıllardan berli insaniyat muzıkaǵa, onıń gózzal sesler uyǵınlıǵılarına súysinip keledi, ustaz -shákirt dástúrleri arqalı atqarıwshılıq uqıpların iyelew boyınsha izertlewler júrgizedi. Bunda muzıkalıq miyraslar shıǵarmalarınıń ruwxıy tárbiya quralı sıpatında úyretiw usılları úlken áhmiyetke iye boladı. Drijyorlıq pániniń maqseti studentlerdi jámáát bolıp orınlanıwına basshılıq qılıw, xalıq saz-ásbapları orkestri repertuarı, túrli jumıs usılları, Drijyorlıq tájiriybesi hám basqa atqarıwshılıq kórkem-óneri qaǵıydaları menen tanıstırıw hám de ámelde atqara alıw ilimiy tájriybelerin iyelewden ibarat. Kórkem-ónerler ishinde eń jası hám kem úyrenilgeni drijyorlıq kórkem-óneri esaplanadı. Drijyorlıq ámeliyatı onıń teoriyasın talay artta qaldırdı. Biraq áyne teoriyaǵa bolǵan mútajlik barǵan sayın artıp barıp atır. Ásirese drijyorlıqqa úyretiw jumısında oǵan mútajlik úlken. Drijyorlıq tarawında tálim beriw ushın teoriyalıq negiz jaratılıwına tiyisli izertlewler tınımsız dawam etip atır, biraq sol payıtqa deyin hátteki eń fundamental túsiniklerdiń ulıwma qabıl etilgen hám barlıq ushın túsinikli bolǵan tariypleri joq. Terminologiyanı tariyplewde de túrli, geyde bir-birine qarsı pikirler bar. Geyparalar "Drijyorlıq - bul kórkem-óner emes, oǵan oqıtıwdıń hájeti joq, jaysha orkestr yamasa xor aldında turıp, taktqa salıw yamasa metronomlawda jetkilikli, yaǵnıy atqarılıp atırǵan dóretpe takttıń bólek bólimlerin qol menen kórsetse jetkilikli hám drijyordıń wazıypası usınıń menen tawsıladı", dep esaplaydı. 7 34 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Basqalar bolsa, "Dirijyorlıq - tek ishki tuyǵı sezimlerge tiykarlanadı, bul qanday da tilsimlik hám soǵan bólek qábiletli insanlar ılayıq, usınıń sebebinen drrijyorlıqqa úyrenip bolmaydı", dep esaplaydı. Hár qanday eki pikir hám oǵan uqsas oy-pikirlerdiń qáte ekenligin tastıyıqlap otırıw shárt emes. Drijyorlıq kórkem-ónerine bul sıyaqlı qaraslardı biykarlawshı mısallar turmısımızda da kóplegen ushırasadı. Drijyorlıq- bul qosıq aytıw, royal, skripka yamasa basqa saz-ásbaptı shertiw sıyaqlı atqarıwshılıq kórkem-óneri bolıp tabıladı. Usınıń menen birge drrijyorlıq atqarıwshılıq kórkem-óneriniń basqa túrlerinen saldamlı parıq etedi: eger muzıkantlar jansız zatta muzıka atqarılsa (fortepiano, skripka, truba, nay, rubab hám t. b.). hám olardıń atqarıwshılıqları saz-ásbaptıń sapası hám de ózleriniń uqıplarına baylanıslı bolsa, drrijyor kóplegen bir-birinen parq etiwshi insanlar menen islesedi. Ol óz aldında turǵan xor yamasa orkestr aǵzaların bir jámáátte toplap, olardı sonday birlestiriwi kerek, bul jámáát onıń basqarıwında tap jaqsı dúzilgen muzıka saz-áspabı sıyaqlı jańlawı kerek. Sonı da aytıw kerek, drrijyorǵa óz kórkem-óneri haqqında jazıwdan kóre, drrijyorlıq qılıw ańsatlaw: drrijyorlıq iskerliginiń kózge kóriniwshi bólegin ulıwma tariyplew qıyın. Biraq, ol yamasa bul qol háreketin muzıkasız, sózler menen xarakteristikalaǵannan kóre, onı muzıka fonında kórsetip bergen ańsatlaw. Sol sebepli. drrijyor jumısınıń ayrıqshalıǵı, orkestr yamasa xor basshısı sıpatınde onıń moynına júkletilgen wazıypanıń qanshelli quramalılıǵın esapqa alǵan halda aytıwımız múmkin, bolajaq drrijyor bul quramalı hám juwapkerli jumısta tabısqa erisiw imkaniyatın beretuǵın arnawlı qábiletke, úlken muzıkalıq-teoriyalıq hám ámeliy tayarlıq bilimlerine iyelewi shárt. Frak kiyip, orkestr tóbesinde turǵan hám muzıka jańlap atırǵan bir waqıtta qolın silkitip turǵan adamdıń haqıyqıy róli neden ibarat? «Drijyor» sózi túrli tillerde túrlishe aytıladı: nemisler «Dirident, italyanlar «Diridente», fransuzlar «Shef orkestre», inglizler «Konduktor» deydi. Hár qaysı tilde de bul sóz baslıq, basshı, direktor mánisin ańlatadı. Solay etip, drijyor bul - orkestr komandasınıń basshısı bolıp tabıladı. Onıń tiykarǵı waziypası - bul jámááttiń turmısı aktiv hám jaqsı shólkemlestirilgen bolıwın baqlawdan ibarat. Drijyor sazendeler muzıkalıq shıǵarmanı uyqaslıqta atqarıwları, olar shıǵarmanı birge baslap, birge tamamlawları, óz saz-ásbapların bir taktta shertiwle