Iqtisodiyot kafedrasi o‘qituvchisi

Аннотация

This article explores the theoretical and practical foundations of developing artificial intelligence (AI) literacy among future teachers through a transformational pedagogical approach. In the digital information environment, the ability of learners to critically comprehend AI technologies, purposefully integrate them into the teaching process, and develop ethical and social competencies is viewed as a pressing priority. The study analyzes transformational teaching models, interactive methods, digital laboratories, and opportunities for ethical reflection. Kalit so‘zlar. Sun’iy intellekt savodxonligi, transformatsion yondashuv, pedagogik innovatsiyalar, raqamli laboratoriyalar, axloqiy tafakkur, algoritmik fikrlash, o‘qituvchilarni tayyorlash, raqamli kompetensiya, tanqidiy fikrlash, sun’iy intellekt texnologiyalari. Keywords. Artificial intelligence literacy, transformational approach, pedagogical innovations, digital laboratories, ethical reasoning, algorithmic thinking, teacher preparation, digital competence, critical thinking, artificial intelligence technologies. Bugungi kunda sun’iy intellekt texnologiyalarining ta’lim sohasiga kirib kelishi o‘qituvchilik kasbiga yangicha yondashuvni talab etmoqda. Faoliyatning har bir bosqichida – rejalashtirishdan tortib, baholashgacha – raqamli vositalar yordamida axborotni qayta ishlash, tahlil qilish va qaror qabul qilish zarurati tug‘ilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, pedagogik kadrlar tayyorlash jarayonida sun’iy intellekt savodxonligini shakllantirish masalasini ustuvor vazifaga 173 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference aylantirmoqda. Ayniqsa, transformatsion o‘qitish modeli orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli tafakkuri va tanqidiy yondashuvi rivojlantiriladi. Sun’iy intellekt savodxonligi nafaqat texnologiyalarni bilish yoki ulardan foydalanish qobiliyatidir, balki bu tushunchaga axborotni tanqidiy baholash, axloqiy mezonlarda tahlil qilish, algoritmik fikrlash va SI natijalarini ijtimoiy kontekstda talqin qilish kabi ko‘nikmalar ham kiradi. Bu savodxonlik darajasiga ega bo‘lgan bo‘lajak o‘qituvchi ta’lim oluvchilarni zamonaviy mehnat bozoriga tayyorlab, ularning raqamli ongini rivojlantira oladi. Transformatsion yondashuv o‘qituvchining nafaqat bilim beruvchi, balki ilhomlantiruvchi, tanqidiy tafakkurni shakllantiruvchi shaxs sifatidagi roli asosida quriladi. Bu yondashuv doirasida bo‘lajak pedagoglar sun’iy intellekt texnologiyalarini amaliyotga tatbiq etishda faqat ijrochilik emas, balki muammoga yo‘naltirilgan, kashfiy fikrlovchi subyekt sifatida maydonga chiqadilar. Transformatsion o‘quv muhitida o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi o‘zaro muloqot, tanqidiy munosabat, hamkorlik asosidagi o‘rganish yo‘lga qo‘yiladi. Raqamli laboratoriyalar sun’iy intellekt savodxonligini rivojlantirishning eng muhim amaliy maydonlaridan biridir. Talabalar “Teachable Machine”, “AI for Oceans”, “Scratch AI”, “Machine Learning for Kids” kabi platformalarda turli modellar yaratish, tasvirni tanish, ovozni ajratish yoki oddiy neyron tarmoqlarni sinab ko‘rish imkoniga ega bo‘ladilar. Ushbu vositalar o‘qituvchilarga SI asoslari bilan tanishish, ularni o‘quv jarayoniga integratsiyalash va o‘zlarining interaktiv dars senariylarini ishlab chiqish imkonini beradi. Sun’iy intellekt bilan ishlash jarayonida axloqiy yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi. Bo‘lajak pedagoglar algoritmlarda yuzaga keladigan noaniqliklar, ma’lumotlar tarafkashligi, shaxsiy hayot daxlsizligi va sun’iy intellekt qarorlarining tushuntiriluvchanligi kabi muammolar ustida o‘ylashga undalishi zarur. Talabalarga “Nima sababdan bu qaror qabul qilindi?”, “Bu algoritm kimga foyda, kimga zarar keltiradi?” kabi savollarni berish orqali SI vositalaridan ongli va ijtimoiy mas’uliyatli foydalanish madaniyati shakllantiriladi. Sun’iy intellekt savodxonligini rivojlantirishga qaratilgan o‘quv moduli quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi: avvalo SI tushunchasi va uning asosiy prinsiplari haqida nazariy bilimlar beriladi; so‘ngra raqamli platformalarda interaktiv mashg‘ulotlar tashkil qilinadi; yakuniy bosqichda esa talabalar muammoga yo‘naltirilgan topshiriqlar orqali o‘z loyihalarini ishlab chiqadilar. 174 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Har bir bosqichda tanqidiy savollar, muhokama maydonchalari, fikr almashinuvi va jamoaviy baholash faoliyatlari yo‘lga qo‘yiladi. Transformatsion yondashuv asosida sun’iy intellekt savodxonligini shakllantirish pedagogik ta’lim jarayonining mazmunini yangilaydi. Bu jarayon nafaqat texnologiyani o‘rgatish, balki raqamli ong, tanqidiy fikrlash va ijtimoiy mas’uliyatni rivojlantirishni ham o‘z ichiga oladi. Bo‘lajak o‘qituvchilarda ushbu ko‘nikmalarning shakllanishi ta’lim tizimining kelajakdagi barqarorligi va innovatsion salohiyatini ta’minlashga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Anderson, J., & Rainie, L. (2018). Artificial Intelligence and the Future of Humans. Pew Research Center.