ВЛИЯНИЕ ФОСФОРНЫХ УДОБРЕНИЙ, ВНЕСЕННЫХ В РАЗНЫЕ ВРЕМЯ И МЕТОДЫ, НА РОСТ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ В УСЛОВИЯХ ТИПИЧНОЙ ОРОШАЕМОЙ СЕРОЙ ПОЧВЫ

Аннотация

Currently, phosphorus fertilizers are used in winter wheat in all farms of the Republic in unscientifically unfounded norms and terms. Because no scientific research has been conducted in this regard. In addition, it is observed that phosphorus fertilizers are applied to winter wheat planted between rows of cotton, after planting, and in other periods, depending on the farmer's ability. It is known that each of the mineral nutrients used during the growth and development of plants has its own role. It is also important to apply phosphorus fertilizers in the appropriate rates and periods in winter wheat. Key words: Effect of phosphorus fertilizers on growth and development of winter wheat, mineral fertilizers. ВЛИЯНИЕ ФОСФОРНЫХ УДОБРЕНИЙ, ВНЕСЕННЫХ В РАЗНЫЕ ВРЕМЯ И МЕТОДЫ, НА РОСТ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ В УСЛОВИЯХ ТИПИЧНОЙ ОРОШАЕМОЙ СЕРОЙ ПОЧВЫ Аннотация. В настоящее время фосфорные удобрения применяются под озимой пшеницей во всех хозяйствах республики в ненаучно обоснованных нормах и условиях. Потому что никаких научных исследований на этот счет не проводилось. Кроме того, отмечено, что фосфорные удобрения вносят под озимую пшеницу, посеянную между рядами хлопчатника, после посева и в другие периоды, в зависимости от возможностей агрария. Известно, что каждое из минеральных веществ, используемых в процессе роста и развития растений, имеет свою роль. Также важно в соответствующие нормы и сроки вносить фосфорные удобрения под озимую пшеницу. 6 90 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: Влияние фосфорных удобрений на рост и развитие озимой пшеницы, минеральные удобрения. Kirish. Hozirgi kunlarda Respublikaning barcha fermer xoʻjaliklarida fosforli oʻgʻitlar kuzgi bugʻdoyda ilmiy - asoslanmagan meʼyor, muddatlarda qoʻllanilmoqda. Chunki, bu borada ilmiy izlanishlar olib borilmagan. Qolaversa gʻoʻza qator oralariga ekilayotgan kuzgi bugʻdoyda fosforli oʻgʻitlar fermerni imkoniyatidan kelib chiqqan holda ekishdan keyin, bugʻdoyni tuplanish va boshqa davrlarida ham qoʻllanilayotganligi kuzatilmoqda. Bu esa qoʻllanilayotgan oʻgʻitlarni samaradorligi pasayishiga va kuzgi bugʻdoyni fosfordan deyarli foydalanmayotganligini koʻrsatadi. Shunday ekan, fosforli oʻgʻitlarni qoʻllashning maqbul meʼyor va muddatlarini ilmiy asoslash dolzarb masala hisoblanadi. Tadqiqotda gʻoʻza qator oralariga ekilayotgan kuzgi bugʻdoyda fosforli oʻgʻitlarni (uch xil mineral oʻgʻitlar fonida) ekish oldidan kultivator oʻgʻitlagichda, yer ustidan sepish va tuplanish davrida qoʻllash kabi muddatlarining samaradorligi ilmiy asoslanadi. Tipik boʻz tuproqlarining mexanik tarkibi hamda qoʻllanilgan oʻgʻitning meʼyor va muddatlariga bogʻliq holda oʻsimlik oʻzlashtiradigan fosforni yogʻin-sochin va sugʻorish suvi taʼsirida pastki qatlamlarga yuvilish darajasi va oʻsimliklarni oʻzlashtirishi hamda don hosili va sifati aniqlanadi. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida gʻoʻza qator oralariga ekiladigan kuzgi bugʻdoyda fosforli oʻgʻitni qoʻllash meʼyor va muddatlariga bogʻliq holda tuproqdagi nitratli azot, harakatchan fosfor, almashinuvchi kaliyning dinamikasi va oʻsimlik NPK oʻzlashtirishi, bir tonna don uchun sarflashi hamda fosforni foydalanish koeffitsiyenti, don hosili va sifatiga taʼsirini aniqlashdan iboratdir. Tadqiqot uslubiyati. Kuzgi bugʻdoy oʻtkaziladigan agrotexnik tadbirlarga bogʻliq holda maʼdan oʻgʻitlar jumladan fosforli oʻgʻitlarni maqbul meʼyorlarining samaradorligi koʻpgina izlanishlarda jumladan, T.P.Piraxunov, N.M.Ibragimov, L.A.Mirzayev, B.X.Tillabekov, I.Abduraxmonov, D.U.Gʻofurov., B.K.Atoyev, S.K.Maxammadiyev, M.A.Usmonova va boshqa olimlar – tadqiqotchilar tomonidan oʻrganilgan. Ammo, respublikamiz tuproqlarida fosfor, kaliy va organik oʻgʻitlarning yetishmaganligi, almashlab ekish tizimi oʻzgarganligi, maʼdan oʻgʻitlarni bir tomonlama qoʻllanilishi tufayli tuproq unumdorligi pasayib bormoqda. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproq, azot, fosfor va mahalliy kaliy oʻgʻiti, kuzgi bugʻdoyning “Grom” navi, qoʻllash meʼyor va muddatlari tadqiqotning obyektini; Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida kuzgi bugʻdoyni oʻsishi, rivojlanishi, oʻsimlikning oziqa moddalarni oʻzlashtirilishi, don hosili va sifatini taʼminlovchi fosforli oʻgʻitni maqbul meʼyor va muddatlarda qoʻllash agrotexnologiyasini ishlab chiqish esa predmetini belgilaydi. Kuzgi bugʻdoyda fosforli oʻgʻitlarning meʼyor va muddatlarining samaradorligi dala tajribasi sharoitida tadqiq qilinadi. Tajriba oʻtkazish, fenologik kuzatuv, tuproq va oʻsimlik namunalari olish “Dala tajribalarini oʻtkazish uslublari” (Toshkent 2007) qoʻllanmasiga asosan oʻtkaziladi. Tuproq va oʻsimlik namunalarining agrokimyoviy tahlili “Metodы agroximicheskix, agrofizicheskix I mikrobiologicheskix issledovaniy v polivnыx xlopkovыx rayonax” usulnomasiga binoan amalga oshiriladi. Olingan maʼlumotlar B.A.Dospexov usulida statistik 6 91 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODER