International scientific-online conference AMIR TEMUR YURISHLARi Bahodirov Bexruzbek Botir o'g'li Shahrisabz davlat muzey qo'riqxonasi katta ilmiy xodimi

Аннотация

This scientific and educational article is devoted to the military campaigns of Amir Temur and their historical significance. The article covers Timur's campaigns to the East, North, West and India in detail based on separate sections. reasons, goals and consequences of each march are analyzed. In particular, Timur's victory over the Ottoman sultan Bayazid Yildirim, the Delhi march and the Kavkazorti expeditions are widely covered. Key words: Amir Temur's military campaigns, Delhi campaign, Kavkazorti expeditions, Bayezid Yildirim, Iran, Iraq, Caucasus, Timurid kingdom. Amir Temur - jahon tarixida chuqur iz qoldirgan buyuk sarkarda va davlat arbobi. Uning harbiy yurishlari nafaqat geografik jihatdan keng hududlarni qamrab olgan, balki siyosiy va madaniy jihatdan ham butun bir davrga ta'sir ko'rsatgan. Temuriylar saltanati o'z zamonasining eng qudratli davlatlaridan biri bo'lib, ilm-fan va san'atning rivojlanishiga ham katta hissa qo'shgan. SHARQ VA SHIMOL TOMONLARGA YURISHLAR Temur harbiy faoliyatini Movarounnahrni birlashtirishdan boshlagan. 1370-yilda Samarqandni o'ziga poytaxt qilib olganidan so'ng, u Mo'g'uliston va Xorazm hududlariga yurish qilgan. Mo'g'uliston xonlari Temur hukmronligini tan olmas edi, shuning uchun u ularning qarshiligini bostirish uchun bir necha marta shimolga yurish qilgan. Xorazm esa strategik jihatdan muhim hudud bo'lganligi sababli, Temur bu yerlarda o'z tartibini o'rnatdi. Temurning Dashti Qipchoqqa qilgan yurishlari ham muhim ahamiyatga ega. U Oltin O'rda xonlari bilan jang qilib, ularning kuchini zaiflashtirdi va Volga bo'ylarida o'z ta'sirini o'rnatdi. Bu yurishlar Yevropa davlatlariga ham xavf solgan, chunki Temurning kuchayishi ularning sharqiy chegaralari xavfsizligiga 186 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference tahdid tug'dirgan. ESONLI YURISHLAR: Eron, Iroq, Kavkaz 1380-yillarning oxiriga kelib, Temur Eron va Iroq hududlariga yurish boshladi. Eronning turli viloyatlarida mahalliy hukmdorlar o'zaro raqobatlashar, markazlashgan hokimiyat mavjud emas edi. Temur bu ziddiyatlardan foydalanib, mamlakatni bosib oldi. U Bag'dod, Tabriz va Isfahon kabi shaharlarda tartib o'rnatdi.Kavkazga qilgan yurishlar ham muhim bo'lgan. Temur Gruziya va Armanistonga yurish qilib, bu hududlardagi nasroniy podshohlarni itoat ettirdi. Bu yurishlar davomida Temur Kavkaz orqali Qora dengiz bo'ylariga ham yaqinlashdi, bu esa Usmonlilar va Vizantiya imperiyasini xavotirga soldi. HINDISTON YURUSHI 1398-yilda Temur Hindistonga yurish qildi. Uning maqsadi - Dehli sultoniatidagi ichki ziddiyatlardan foydalanib, g'azna boyliklarini qo'lga kiritish edi. Temur Panjob orqali yurib, Gang daryosini kesib o'tdi va Dehlini bosib oldi. Shaharda katta talon-taroj bo'lib, boyliklar Samarqandga olib ketildi. Ushbu yurish Temurga nafaqat boylik, balki Hindiston ustidan siyosiy nufuz ham berdi. G'ARBGA YURISHLAR: USMONLILARGA QARSHI G'ALABA Temurning eng muhim harbiy g'alabalaridan biri - Usmonli sultoni Boyazid Yildirim ustidan 1402-yilda Anqara yaqinida qozonilgan g'alaba hisoblanadi. Bu jangda Usmonli armiyasi mag'lubiyatga uchrab, Boyazid asir olindi. Bu voqea Usmonli imperiyasining bir muddat inqirozga yuz tutishiga olib keldi. Temurning bu yurishi unga Yaqin Sharqda ham kuchli ta'sir o'rnatish imkonini berdi. U Damashq, Halab, Bayrut kabi shaharlarni egallab, o'z saltanatining nufuzini kengaytirdi. Xulosa Amir Temur yurishlari nafaqat harbiy jihatdan, balki siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan ham katta ahamiyatga ega bo'ldi. U turli xalqlarni birlashtirdi, yagona boshqaruv tizimini joriy qildi va ilm-fan rivojiga katta e'tibor berdi. Temuriylar davrida Samarqand Sharqning eng muhim madaniy markaziga aylandi. Foydalanilgan adabiyotlar: 1.Bartold V.V. - "Turkiston tarixi" 2.A. Asqarov - "Amir Temur va Temuriylar davri" 3.R. Ko'chkarov - "Temur yurishlari tarixi" 4.B. Ahmedov - "Temur: Shaxs va Siyosat" 5.Britannica Online Encyclopedia - Timur (Tamerlane) 187