Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Yaxyoyeva Sevara Xayotjon qizi Farg‘ona davlat texnika universiteti, assistant o‘qituvchisi Mamirov Oyatillo Jamoldin o‘g‘li ATT fakulteti, 60-24TT guruh talabasi
SAMARADOR USULI SIFATIDA · Yaxyoyeva Sevara Xayotjon qizi · Mamirov Oyatillo Jamoldin o‘g‘li
Академические исследования в современной науке · 2026
Аннотация
Quyidagi maqolada abbreviatsiyalarni turli tizimdagi tillarda, xususan, ingliz va o‘zbek tillarida o‘rganish va ularning so‘z yasovchi birlik sifatidagi roli, morfologik xususiyatlarini tahlil qilishdir. Shu bilan birga, abbreviatsiyalarning samarali qo‘llanilishi va pedagogik yondashuvlar masalasini yoritish hamda ijtimoiy va madaniy kontekstdagi o‘rnini aniqlash rejalashtirilgan. Qo`shimcha sifatida, abbreviatsiyalarning turli tillardagi morfologik va grammatik xususiyatlarini o‘rganish hamda ularni samarali ishlatishning pedagogik yondashuvlari haqida ma'lumot beradi. Maxsus ravishda, o‘zbek va ingliz tillaridagi abbreviatsiyalarning farqlari, ularning ishlatilishi va tuzilishidagi o‘ziga xos xususiyatlari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, abbreviatsiyalarning ijtimoiy va madaniy kontekstdagi roli ham tadqiqot obyekti sifatida e'tiborga olinadi. Kalit so`zlar : Abbreviatsiya, qisqartma, akrostich, akronim, initializm, fonetika, qisqartirism, matn tuzilishi, leksikologiya, grammatik qoidalar, terminologiya, tillararo aloqalar, yozma nutq, raqamli qisqartmalar, o'zbek tilida qisqartmalar Ingliz va O'zbek tillaridagi abbreviatsiyalarni solishtirganda, bu tillarning o'ziga xos xususiyatlari va ijtimoiy talablar farqlanadi. Ingliz tilidagi qisqartmalar kengroq global kontekstga ega bo'lsa, o'zbek tilidagi qisqartmalar ko'proq milliy va lokal kommunikatsiyada ishlatiladi. Bu tillar orasidagi farqlarni o'rganish, qisqartmalarni to'g'ri va samarali ishlatishga yordam beradi. Qisqartmalarning global kommunikatsiyadagi ahamiyati ortib bormoqda. Texnologiyaning rivojlanishi va internetning keng tarqalishi bilan abbreviatsiyalar yanada muhimroq rol o'ynaydi. Bu jarayon kelajakda qisqartmalarni o'rganish va ishlatishning yangi usullarini ishlab chiqishni talab qiladi. Global kommunikatsiyada qisqartmalar yanada ommalashib, turli tillarda o'zaro moslashuvchan bo'lishi mumkin. "Turli tizimdagi tillar" deganda, odatda bir-biridan farq qiluvchi grammatik, leksik, fonetik, semantik va sintaktik tuzilmalarga ega bo'lgan tillar tushuniladi. Bu, o'z navbatida, bir-biridan farqli tilda yozilgan yoki gapirilgan 96 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference kommunikatsiya tizimlarining umumiy nomidir. Masalan, ingliz tili, o'zbek tili, rus tili, xitoy tili va boshqa tillar – bularning har biri o'ziga xos grammatika, so'z yasash, ibora tuzish va tovush tizimiga ega. "Turli tizimdagi tillar"ni o'rganish, tilshunoslikda ularning o'zaro farqlarini va o'xshashliklarini, tillar orasidagi kommunikatsiya jarayonlarini va ularning ijtimoiy, madaniy yoki psixologik o'zgarishlar bilan qanday aloqada ekanligini tahlil qilishni o'z ichiga oladi. Shuningdek, bu tushuncha turli tillarda qisqartmalar (abbreviatsiyalar) yoki boshqa til elementlarini qanday ishlatish va samarali tarjima qilish imkoniyatlarini o'rganish bilan ham bog'liq. Misol uchun, ingliz tili va o'zbek tili o'rtasidagi farqlarni ko'rib chiqishda, grammatik tizimlarning, so'z yasash qoidalarining, sintaksisning farqlarini, shuningdek, kommunikatsiyadagi qisqartmalarni qanday qo'llashni tahlil qilish mumkin. Abbreviatsiya (qisqartma) — bu so‘z yoki iboraning qisqargan shakli bo‘lib, unda asl so‘zning o‘ziga xos ma’nosi saqlanadi, lekin u qisqa va aniq ifodalanadi. Qisqartmalar ko‘pincha so‘zlarning boshlang‘ich harflaridan, qismlaridan yoki boshqa qisqartirish usullaridan foydalanib yaratiladi. Bugungi kunda, global muloqotning tezlashgan davrida abbreviatsiyalar juda keng tarqalgan. Ularning asosiy vazifasi uzun so‘zlarni yoki iboralarni qisqartirib, tez va samarali kommunikatsiya yaratishdir. Abbreviatsiyalar ko‘plab sohalarda ishlatiladi, shu jumladan ilmiy tadqiqotlar, texnologiya, ijtimoiy tarmoq va kundalik muloqotda. Abbreviatsiyalar faqatgina tilning sodda va samarali vositasi bo‘lib qolmay, balki ular tilshunoslikda muhim o‘rin tutadi. Ularning o‘rganilishi tilning strukturasini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Masalan, abbreviatsiyalar tilning morfologik va sintaktik tuzilmasini o‘rganishda foydalaniladi. Ularning shakllanishi, ularning ishlatilishining grammatik xususiyatlari va so‘zlarning qisqartirish jarayoni tilshunoslar uchun qiziqarli tadqiqotlar mavzusidir. Bu esa tilshunoslikda qisqartmalarni chuqur o‘rganishni talab qiladi. Devid Kristal – "Qisqartmalar tilning tabiiy xususiyatidir, ular uzoq ifodalarni qisqartirib, muloqotni soddalashtiradi va samarali qiladi." (The Cambridge Encyclopedia of Language, 1997, 2-bob, 57-bet)1 Abbreviatsiyalarni o‘rganish tilning rivojlanishiga va unga qo‘shilayotgan yangi so‘zlar va iboralarga yordam beradi. Har bir yangi texnologiya yoki ijtimoiy ixtiro yangi qisqartmalarni yaratadi. Misol uchun, texnologiyalar rivojlanishi bilan, USB (Universal Serial Bus), Wi-Fi (Wireless Fidelity) kabi qisqartmalar paydo bo‘ldi. Ushbu qisqartmalar har bir so‘zning to‘liq shaklini ifodalashning o‘rniga, tez va oson kommunikatsiya qilish 1 Devid Kristal – "Qisqartmalar tilning tabiiy xususiyatidir, ula
Доказательный фрагмент
«Quyidagi maqolada abbreviatsiyalarni turli tizimdagi tillarda, xususan, ingliz va o‘zbek tillarida o‘rganish va ularning so‘z yasovchi birlik sifatidagi roli, morfologik xususiyatlarini tahlil qilishdir.»
Образец извлечения
Демо-превьюQuyidagi maqolada abbreviatsiyalarni turli tizimdagi tillarda, xususan, ingliz va o‘zbek tillarida o‘rganish va ularning so‘z yasovchi birlik sifatidagi roli, morfologik xususiyatlarini tahlil qilishdir. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- akronim, initializm, fonetika, grammatik qoidalar, Abbreviatsiya, terminologiya, matn tuzilishi, o'zbek tilida qisqartmalar, tillararo aloqalar, raqamli qisqartmalar, akrostich, qisqartma, leksikologiya, yozma nutq, qisqartirism
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025