International scientific-online conference PEDAGOGIKA OLIY TA’LIMDA BO’LAJAK O’QITUVCHILARNING MEDIA SAVODXONLIGINI RIVOJLANTIRISH Mirzayev Akramjon O’ktamjonovich

Аннотация

Maqolada zamonaviy raqamli muhitda bo‘lajak o‘qituvchilarning media va axborot savodxonligini rivojlantirishning dolzarbligi yoritilgan. Axborot oqimining tezkorligi, dezinformatsiyaning kengayishi va raqamli xavfsizlik muammolari talabalarning tanqidiy fikrlashi, axborotni baholashi, shaxsiy ma’lumotlarini himoya qilishi hamda onlayn madaniyatga mos harakat qilishini talab qiladi. Maqolada talabalar egallashi kerak bo‘lgan asosiy kompetensiyalar — axborotga ehtiyojni aniqlash, ishonchli manbalarni tanlash, tanqidiy tahlil qilish, onlayn xavfsizlikni ta’minlash, etik muloqot yuritish, raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish va sun’iy intellekt hamda OAV bilan ongli aloqada bo‘lish kabilar batafsil tahlil qilinadi. Shu orqali pedagogik ta’limda media va raqamli savodxonlikni tizimli joriy etishning zaruriyati asoslab beriladi. Annotation. This article highlights the relevance of developing media and information literacy in future teachers within the modern digital environment. The rapid flow of information, the spread of disinformation, and issues of digital security demand that students develop critical thinking skills, evaluate information effectively, protect their personal data, and behave appropriately within online culture. The article provides an in-depth analysis of essential competencies that students must acquire — identifying information needs, selecting reliable sources, conducting critical analysis, ensuring online safety, engaging in ethical communication, using digital technologies effectively, and maintaining conscious interaction with artificial intelligence and the mass media. In doing so, it substantiates the need for systematically integrating media and digital literacy into teacher education. Kalit so’zlar. Media savodxonlik, axborot savodxonligi, raqamli kompetensiyalar, tanqidiy fikrlash, onlayn xavfsizlik, sun’iy intellekt, mediama’rifat, pedagogik ta’lim, dezinformatsiya, AKT (axborot- kommunikatsiya texnologiyalari), OAV (omaviy axborot vositalari), raqamli madaniyat. Keywords: media literacy, information literacy, digital competencies, critical thinking, online safety, artificial intelligence, media education, teacher 163 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference education, disinformation, ICT (information and communication technologies), mass media, digital culture. Dunyoning har sohasida media, media madaniyat, media ma’rifat, media savodxonlik tushunchalari bo’yicha ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Bu ta’lim sohasi yiki tibbiyot sohasi bo’ladimi, bugungi kun mutaxasisi media savodxonlik darajasi yetuk bo’lishi kerak. Media savodxonlik tushunchasini anglashimiz uchun quyidagi savollarga to’xtalamiz. Reklama mazmunini axborotdan farqlay olamizmi? Fikr va mulohazani faktlardan ajrata bilamizmi? Ommaviy axborot vositalari hamda ijtimoiy tarmoqlarning qanday funksiyalarni bajarishini tushunamizmi? Qaysi axborot muhim, qaysisi esa muhim emasligini aniqlay olamizmi? Raqamli huquq va majburiyatlarimizdan xabardormizmi? Raqamli muhitda o'zimizni qanday himoya qilishni bilamizmi? Bu savollarning barchasiga javob berishimiz uchun talabalarimizda media savodxonlikni rivojlantirish kerak. Chunki axborot oqimi juda tez sur’atlarda tarqalmoqda, va haqiqat bilan dezinformatsiya o‘rtasidagi chegaralar tobora mavhumlashib bormoqda. Mediama’rifat va raqamli savodxonlik — bu bizga cheksiz axborot ummonida xavfsiz va samarali harakatlanish, hamda jamiyatda tanqidiy va mas’uliyatli ishtirok etish imkonini beruvchi muhim kompetensiyadir. Mazkur kompetensiyalarni maktabdan boshlab o‘rgatish va o‘rganish bugungi davrning dolzarb ehtiyojiga aylangan. Buning uchun esa mediama’rifat va axborot savodxonligini barcha ta’lim tizimlariga tizimli va bosqichma-bosqich tarzda joriy etishni ta’minlovchi siyosatlarni ishlab chiqish zarur. Bu jarayonda pedagoglar hal qiluvchi rol o‘ynashi lozim. Shu sababli, ushbu maqolada o‘quvchilar mediama’rifatli va axborot savodli shaxs sifatida qaralishi uchun egallashi lozim bo‘lgan asosiy kompetensiyalarni ko‘rib chiqamiz. Shuningdek, bu kompetensiyalarni o‘rgatish uchun bo’lajak o‘qituvchilarning o‘zlari egallashi va amalda qo‘llay olishi kerak bo‘lgan ko‘nikma va malakalar ustida ham to‘xtalib o‘tamiz. Axborotga bo‘lgan ehtiyojni aniqlash. Bugungi kunda har bir inson, shaxsiy hayotida ham, ijtimoiy faoliyatida ham, axborotga va raqamli ommaviy axborot vositalariga ehtiyoj sezadi. Shu sababli, talaba o‘zining axborotga bo‘lgan ehtiyojlarini aniqlashni, qaysi turdagi mazmun, vosita va texnologiyalar unga zarur ekanini anglashni, shuningdek, shaxsiy ehtiyojlar bilan axborot yetkazib beruvchilarning taklif etayotgan kontenti o‘rtasidagi farqni tushunishni o‘rganishi zarur. 164 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Axborot manbalarining ahamiyatini tushunish. Kutubxonalar, arxivlar, muzeylar, nashriyotlar va raqamli axborot vositalari hayotimizda muhim rol o‘ynaydi. Talaba ushbu muassasa va t