ИЗУЧЕНИЕ ВЛИЯНИЯ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИХ НАПИТОКОВ НА ПОДЖЕЛУДОЧНУЮ ЖЕЛЕЗУ

Аннотация

Information about several negative health problems associated with energy drink consumption has been fast-paced in later times. Most energy drinks in the trade will consist of caffeine, taurine, plant extracts and synthetic vitamins. The excessive accumulation of a number of synthetic vitamins in the human body has been found to negatively affect human health and call for a number of diseases. As a result of the huge increase in energy consumption among young people, the harm effect of energy drinks on human health has become one of the current problems. Key words: energy drink, energetics, caffeine, taurine, biological additives. Mavzuning dolzarbligi. Ma'lumki, energetik ichimliklar inson markaziy asab tizimini stimullovchi va qo'zg'atishi bilan tetiklik hissini, ish qobiliyati va harakat faolligini oshishini chaqiruvchi mahsulotlardir [2,11,14,19,20]. Bu mahsulotlar insoniyat tomonidan yaqinda 6 39 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ yaratilgan bo'lsada, uning tarkibiga kiruvchi ingridientlari nerv tizimini stimullash uchun uzoq vaqtlardan beri qo'llanilib keladi. Energetik ichimliklar yoshlar uchun imtihonlarga tayyorgarlik davrlarida, o'z vaqtida ishlarini topshira olmagan firma ishchilarida, sportda rekord o'rnatish uchun fitnes bo'yicha trenerlarda, charchchagan haydovchilarda, qisqacha aytilganida, charchagan lekin o'zini tetik va to'liq energiyani his qilmoqchi bo'lganlar uchun haqiqiy qutqaruvchi mahsulotga aylanib ulgurgan [4,8,11,16]. Energetik ichimliklar birinchi marotaba Yevropa va Osiyoda mamlakatlarida iste'molchilarning energiya bilan ta'minlovchi ovqatga qo'shimchalarga bo'lgan talablarining ortishi natijasida 1960 yillarda paydo bo'lgan [1,9,16,20]. Saudiya Arabistonida olib borilgan ko'pgina tadqiqotlar iste'molchilarning deyarli yarmini yoshlar tashkil qilganligini ko'rrsatadi(13- 35 yosh), ularning yarmisidan ko'prog'i bunday ichimliklarni bir yildan ortiq muddat davomida 40 % haftasiga 3 bankadan oshiq iste'mol qilganligi ma'lum bo'lgan[6,7,9,13,17,18]. Kasalliklar nazorati va profilaktikasi markazlarining bergan ma'lumotlari bo'yicha katta sinfdagi o'quvchilar energetik ichimliklarni xuddi gazlangan suvni iste'mol qilgani kabi tezlikda iste'mol qilishadi [5,7,11,14,16]. Haqiqatan ham, energetik ichimliklarni iste'moli mazkur so'rovnomada ko'rsatilgan darajaga nisbatan ancha yuqori bo'lishi mumkin, bunday so'rovnomalarda odatda kam baho berish ehtimoligi ancha yuqori bo'ladi. Energetik ichimliklar tarkibida asosan taurin, glyukuronolakton, kofein, jenshen va guaranlar bo'lishi aniqlangan [8,10,15,18,20]. Energetik ichimliklar AQShning mahsulotlari va dori vosita-larining nazoratini boshqaruvchi boshqarmalarining materiallari ro'yxa-tiga kirmagan bu modda ko'pincha stimulyatorlar sifatida ta'sir qiladi. Ushbu stimulyatorlarning miqdori turli energetiklar orasida o'zgarib turadi va ko'pchilik holatlarda ruxsat etilgan miqdorlardan oshib ketadi [1,12,17,20,21]. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, energetiklar tarkibidagi kofeinning miqdori 50 mg/bankadan 505 mg/bankagacha tashkil qilib, bir banka koladagi kofeinning miqdoridan ancha yuqori ekanligi aniqlangan [4,14,16,18,22]. AQShning ruhiy salomatlik va narkomaniyaga qarshi kurashish Boshqarmasining 2013 yili bergan ma'lumotiga qaraganda energetik ichimliklar bilan bog'liq shoshilinch holatlar soni ikki barobarga oshagan, ya'ni 2011 yilga nisbatan 10 068tadan 2017 yili 20 000gacha oshgan [3,7,12,14,19,23]. Energetik ichimliklar iste'moli va noxush oqibatlar orasidagi bog'liqliklarni tushunishdagi asosiy to'siqlar ichimlik tarkibidagi turli xil birikmalarning toksik ta'siri to'g'risidagi ma'lumotlarning juda kamligidir[7,8,14,17,19,20,24]. Yevropada energetik ichimliklar biologik faol qo'shimchalar bo'lib, faqatgina dorixonalarda sotishga ruxsat berilgan. Rossiyada ham ma'lum bir cheklovlar mavjud bo'lib, ichimliklar tarkibida tinchlantiruvchi ta'sirga ega komponentlar ikkitadan oshmasligi kerak, bankada chegralangan holda iste'mol qilinishi, uni maktablarda sotish taqiqlanganligi, ko'rsatilishi shartligi Rossiya Federatsiyasining Davlat Bosh sanitar vrachi Zelepuxina L.P (2012) «Tinchlantiruvchi komponentlar tutgan ichimliklar nazoratini kuchaytirish to'g'risida»gi Qarorida keltirib o'tilgan[9,15,17,18,25,26]. Kofein uyquchanlik va charchoq hissini kamaytiradi, pulsni tezlashtiradi va insonga aqliy zo'riqishga chidashga yordam beradi. Bir tomondan olganda bularning hammasi vaqtinchalik natija bo'lib, yanada kuchli charchoq bilan almashinadi. Agarda shu paytda organizmga to'laqonli dam berilmasa va yana bir kosacha kofe yoki qora choy ichilsa, kofeinning mumkin bo'lgan 6 40 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ dozasini yana oshirgan bo'linadi, u 3 soat ta'sir qilsada, orgnaizmdan sekin chiqariladi [15,16,19,20,27,28]. Tadqiqotning maqsadi energetik ic