ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРОГРАММЫ ЭЛЕКТРОКАРДИОГРАММЫ ДЛЯ ОЦЕНКИ РЕАКТИВНЫХ ДВИЖЕНИЙ ФУТБОЛИСТОВ 10-12 ЛЕТ

Аннотация

This scientific article describes the effectiveness of using the electrocardiogram program to evaluate the reaction movements of 10-12-year-old football players. Key words: football, mass sports, movement technique, reaction movements, sports results. ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРОГРАММЫ ЭЛЕКТРОКАРДИОГРАММЫ ДЛЯ ОЦЕНКИ РЕАКТИВНЫХ ДВИЖЕНИЙ ФУТБОЛИСТОВ 10-12 ЛЕТ Аннотация. В данной научной статье описана эффективность использования программы электрокардиограммы для оценки реактивных движений футболистов 10-12 лет. Ключевые слова: футбол, массовый спорт, техника движений, реактивные движения, спортивные результаты. Respublikamizda futbolni aholi oʻrtasida eng ommaviy sport turiga aylantirish, yuqori iqtidorga ega boʻlgan yosh futbolchilarni tanlash, saralab olish va ularni professional sportchilar sifatida tayyorlash tizimini yoʻlga qoʻyish, mamlakat futbolini rivojlangan mamlakatlar bilan raqobat qila oladigan darajaga yetkazish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bugungi kunda mamlakatimizda yuqori iqtidorga ega boʻlgan yosh futbolchilarni tanlash, saralab olish (seleksiya) 119 tizimi va futbol infratuzilmasini yanada rivojlantirish kabi dolzarb vazifalarni amalga oshirish belgilab oʻtilgan. Futbolchining oʻyin faoliyati muvaffaqiyati koʻplab omillar bilan belgilanadi, ular orasida muhim jihatlardan biri qulay va noqulay oyoq bilan texnik harakatlarni oqilona bajarish qobiliyatini rivojlantirish muhimdir. Harakat texnikasining istalgan elementini noqulay oyoq bilan bajarishning deyarli har qanday urinishlar soni va samaradorligini oshirish hamda sportchini yuqori natijalarni qoʻlga kiritishida muhim shartlardan biri hisoblanadi. Yosh futbolchilarning toʻpni boshqarish texnikasini asimmetrik harakat faoliyatini rivojlantirish asosida tashkil qilish boʻyicha ilmiy-tadqiqot ishlari yetarli darajada olib borilmagan. Oʻyin vaziyatlariga asoslangan holda toʻpni sifatli boshqarish texnikasiga oʻrgatish hamda oʻquv-mashgʻulotlarida asimmetrik harakat faoliyatini zamon talablarga moslashtirish masalasining ilmiy jihatdan oʻrganilmaganligi futbol boʻyicha sport natijalarining oʻsib borishiga salbiy taʼsir koʻrsatayotganligiga eʼtibor qaratilmoqda. Tadqiqot ilmiy ishini kengroq yoritish maqsadida “Futbolchilarni reaksiya harakatlarini baholash uchun elektrokardiogramma” dasturi (oddiy reaksiya) orqali shugʻullanuvchilarining toʻpga oyoq kaftining ichki qismi, oyoq kaftining tashqi qismi va oyoq kaftining yuza qismida toʻpga zarba berish vaqti qulay va noqulay oyoqdagi holatlarini aniqlandi. Olingan natijalardan biz texnik usullarga zarba berish vaqti va noqulay oyoqda bajarilgan texnik usullar orasida sezilarli vaqt borligini aniqladik. Futbol sport turida musobaqa faoliyatida samarali natija koʻrsatish koʻpgina omillarga bogʻliq boʻlib, bu omillardan biri futbolchilarning oʻyin faoliyatida oʻzlarining qulay va noqulay oyoqda boʻlgan texnik usullarni bajara olish masalasi soha olimlari diqqat eʼtiborida boʻlib kelmoqda. 1-jadval “Futbolchilarni reaksiya harakatlarini baholash uchun elektrokardiogramma” dasturi yordamida 10-11 yoshli futbolchilarning turli shiddat zonalarida texnik usullarni bajarishdagi oddiy reaksiya holatlari № Texnik usullar Yurak qisqarish soni (z/d) q 80-120 zar/daq 121-150 151 va undan o y zar/daq yuqori zar/daq O Х σ 120 Х σ Х σ 1 1 1,14 0,27 1,26 0,17 1,35 0,12 Oyoq kaftining ichki 2 1,43 0,21 1,52 0,31 1,63 0,11 qismida toʻpga zarba berish 2 Oyoq kaftining tashqi 1 1,27 0,10 1,38 0,21 1,53 0,13 qismida toʻpga zarba berish 2 1,35 0,19 1,58 0,33 1,70 0,17 3 Oyoq kaftining yuza qismida 1 1,38 0,21 1,54 0,22 1,66 0,18 toʻpga zarba berish 2 1,56 0,20 1,71 0,18 1,85 0,12 4 Jami 1 1,28 0,23 1,42 0,23 1,55 0,20 2 1,41 0,22 1,58 0,29 1,71 0,16 Izoh: 1-qulay oyoqda; 2-noqulay oyoqda. Jadvaldagi natijalarda biz tomonimizdan qiziqarli maʼlumotlarni qoʻlga olishga muvaffaq boʻldik. Yaʼni, qulay oyoqda 80-120 zarba/daqiqa oraligʻidagi oyoq kaftining ichki qismida toʻpga zarba berish 1,14±0.27, tashqi qismida 1,27±0,10, yuza qismida 1,38±0,21 bajarilgan boʻlsa, 121- 150 zarba/daqiqada 1,26±0,17, 1,38±0,21 va 1,54±0,22 hamda 151 yuqori zarba daqiqada 1,35±0,12, 1,53±0,13, 1,66±0,18 tashkil etgan. Noqulay oyoqda bu texnik usullarni bajarish holatlarida millisekundlar oraligʻida farq qilinishi aniqlangan. Oʻrganilgan holatni yoritishda biz 3.11-rasmga eʼtiboringizni qaratsak. Bu yerda oyoq kaftining ichki qismida, tashqi qismida va yuza qismida toʻpga zarba berishda holatlarini oʻrtacha koʻrinishi ( 121 Х ) keltirilgan. Bu yerdagi rasmda qulay oyoqdagi toʻpni teginish vaqti keltirilgan boʻlib, fiziologik shiddatlarni oʻzgarishi toʻpga tegish vaqtiga taʼsir koʻrsatishi keltirilgan. Shiddatni oshirish toʻpga tegish vaqtiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. 2 1,66 1,54 1,53 1,55 1,5 1,27 1,38 1,28 1,26 1,38 1,42 1,35 1,14 1 80-120 zar/daq 121-150 zar/daq 151 va undan yuqori zar/daq Oyoq kaftining ichki qismi Oyoq kaftining tashqi qismi Oyoq kaftining yuza qismi Jami 1-rasm. Qulay oyoqda texnik usullarni bajarish holati (soniya