ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРАВНЕНИЯ С ИНОСТРАННЫМ ЯЗЫКОМ ПРИ ОБУЧЕНИИ ЧИСЛОВОЙ КАТЕГОРИИ НА УРОКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА.

Аннотация

In the article, the methods and ways aimed at the development of linguistic competence based on the study of foreign languages are applied in the effective organization of primary school mother tongue and reading literacy classes. Key words: linguistics, mother tongue, method, comparison, foreign languages, skills, knowledge, competence. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРАВНЕНИЯ С ИНОСТРАННЫМ ЯЗЫКОМ ПРИ ОБУЧЕНИИ ЧИСЛОВОЙ КАТЕГОРИИ НА УРОКАХ РОДНОГО ЯЗЫКА. Аннотация. В статье методы и способы, направленные на развитие лингвистической компетентности на основе изучения иностранных языков, применяются при эффективной организации занятий по родному языку и читательской грамоте в начальной школе. Ключевые слова: языкознание, родной язык, метод, сравнение, иностранные языки, умения, знания, компетентность. Oʻzbek tili mustaqil Oʻzbekiston Respublikasining davlat tili boʻlib, uning umumiy oʻrta ta’lim maktablarida oʻqitilishi davlat ahamiyatiga molik ijtimoiy, iqtisodiy va ma’naviy ahamiyatga ega. Yoshlarda ijodiy tafakkur, ijodiy izlanish, mavjud imkoniyatlardan eng maqbulini tanlash, tilimizning boy imkoniyatlaridan nutq sharoitiga koʻra toʻgʻri, oʻrinli va samarali foydalanish malaka va koʻnikmalarini singdirish, ularni milliy qadriyatlarimiz, udum va an’analarimiz ruhida tarbiyalashda maktab ona tili kursining tutgan oʻrni va imkoniyatlari benihoya kattadir. Ayniqsa, mustaqil Respublikamiz uchun tadbirkor va ijodkor insonni tarbiyalash masalasi oʻta muhim vazifa bo‘lib turgan bir sharoitda bu fanning oʻqitilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Avvalo, boshlangʻich sinf ona tili darsliklarida -lar qoʻshimchasini qoʻllashda tejamkorlikka rioya qilingan-qilinmaganini olib qaraymiz. Bosh va ikkinchi darajali boʻlaklarda mazkur qoʻshimchaning tejab-tejamasligi son kategoriyasi talqini bilan bogʻliq. Bir darslikda koʻp predmetlarni bildirlar soʻzlar kimlar? nimalar? soʻrogʻiga javob boʻladi deyilsa, ikkinchisida predmet nomini bildirib, kim?, kimlar? Yoki nima?, nimalar? soʻroqlariga javob boʻlgan soʻzlar ot deyiladi. Otlar birlikda (bola) va koʻplikda (bolalar) qoʻllanadi deb koʻrsatiladi. 5 28 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Koʻrinadiki, otning miqdor ma’nosi yuqori sinf darsliklaridek A. Gʻulomov nazariyasiga asosan talqin qilinib rus tiliga xos xususiyat qoida qilib berilgan. Bunday talqin oʻzbek tiliga mos kelmasligi qoidaning oʻzidan koʻrinib turubdi. Bitta darslikda soʻroq soʻzi mualliflar aytmoqchi birlikda, ikkinchisida koʻplikni anglatadi. Bundan birlik-koʻplik ifodalanishini boshqacha talqin qilish kerakligi anglashiladi. Oʻzbek tilida tub ot faqat birlik, -lar qoʻshilgan ot faqat koʻplik bildirmaydi. Shu inobatga olinsa mazkur qoidada soʻroqlari oʻrniga soʻrogʻi, shuningdek boshqa oʻrinlarda koʻplik ifodalash uchun tub ot qoʻllanganining sababi oydinlashadi. Maqolda tub ot yaxlit koʻplikni bildiradi: Odobli bola elga manzur. Koʻplik barcha soʻzidagidek boʻlganidan barcha odobli bola ma’nosi anglashilib -lar tejaladi. Koʻplik mantiqan ayon boʻlsa -lar tejalib tub ot qoʻllanishiga misol uchala darslikda ham uchraydi: unli tovush undosh tovushdan imasi bilan farq qiladi. Bitta tovush nazarda tutilmagani oʻqituvchigagina emas, oʻquvchiga ham ayyon. Koʻplik gapdagi biror vositadan anglashilsa -lar tejalib tub ot qoʻllanadi: hamma yoqni barg qopladi. Otasi unga koʻk, qizil shar berdi. Koʻplik birinchi misolda olmoshdan, ikkinchi sifatning takroridan anglashiladi. Quyidagi misolda bu vazifani ot (tinchlik) va fe’l (boʻlib) bajaradi: tinchlik soʻzini boʻgʻinga boʻlib talafuz qiling. Bitta otda qoʻllangan -lar ikkinchisidan ham koʻplik anglashilishiga yordam beradi: ajratib koʻrsatilgan soʻzlarga soʻroq bering. Soʻroq yorsdamida otlarni aniqlang. Egalik qoʻshimchasini olgan otlarni aniqlang. Tub otning ana shu xususiyati e’tirof etilsa darsliklarda koʻp oʻrinda -lar ortiqcha notoʻgʻri qoʻllangani ma’lum boʻldi: tovushlar yozuvda harflar bilan belgilanadi. Soʻzlarni boʻgʻinlarga ajratib yozing. Soʻzlarni boʻgʻinlarga boʻlib koʻchiring. Otlardan sifatlar yasang. bu misollarda -lar ikkinchi otda tejalsa quyidagi misollarda birinchisidan tejaladi: soʻroqlar yordamida birlik va koʻplikdagi otlarni aniqlab ayting. Soʻroqlar yordamida toping. Ayrim gapda -lar ikki marta ortiqcha ishlatilgan: Soʻroqlar oʻriniga otlarga mos sifatlar topib koʻchiring. Bu misolda -lar umuman qoʻllanmasa boʻladi, chunki mashqda soʻroq soʻz va sifat kabi ot ham bitta emas. Koʻplik keyingi gapdan ayon boʻlganidan quyidagi misolda -lar bir yoki ikki marta tejalishi mumkin: Soʻzlarda qanday qismlar boʻladi. Quyidagi misolda -lar uch marta ortiqcha qoʻllangan: Chiziqchalar oʻrniga berilgan otlarga xos fe’llar tanlab gaplar tuzing. Koʻplik otning oʻzidan anglashilganda ham -lar tejalishi kerak: Shudgorlangan yerda qurt- qumursqalar yaxshi koʻrinadi. Yer zararli hasharotlardan tozalandi. Ikkinchi gapda koʻplik qoʻshimcha (-ot) bilan ifodalangan boʻlsa, birinchisida takror