Xalqaro iqtisodiyot va menejment fakulteti 1-bosqich talabasi +998 99 787 46 05

Аннотация

В этом статье проанализированы деятельность Узбекистана во внешней экономике, вопросы экспорта и импорта. Изучены основные тенденции международной торговли нашей страны, структура экспорта, объем импорта и торговый баланс. Наряду с этим анализируются основные проблемы в процессах экспорта и импорта, логистики, адаптации к мировым стандартам и медленности членства в международных торговых организациях. В целях дальнейшего улучшения положения Узбекистана в мировой экономике, вносятся предложения по развитию экспорта и оптимизации импорта. Ключевые слова: Экономика, международная торговля, экспорт, импорт, географические проблемы, транспорт, международные организации, Всемирная Торговая Организация (ВТО), инвестиции, диверсификация. Davlatimizda iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishning zarur sharti sifatida tashqi iqtisodiy aloqalar sohasini takomillashtirish izchillik bilan amalga oshirilmoqda. Bugungi taraqqiylashgan davrda hech bir davlatni savdo aloqalarisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. Mustaqillik yillariga qadar, O‘zbekistonning Rossiya federatsiyasidan boshqa hech qaysi davlat bilan tashqi aloqalari bo‘lmagan. Davlatimizning birinchi prezidenti Islom Karimovning 33 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo tashabbusi va rahnamoligida O‘zbekiston iqtisodiyoti tubdan isloh qilinib, mamlakatimiz bozor iqtisodiyotiga o‘ta boshladi. “Xalqaro iqtisodiy aloqalar” to‘g‘risidagi qonun (1993) hamda “Iqtisodiy islohotlarning 1990-yillar dasturi” (1993-1996) asosida xususiylashtirish, bozor narxlarini erkinlashtirish, tijorat banklarini tashkil etish, xalqaro savdo siyosatini shakllantirish kabi maqsadlar ko‘zda tutildi. O‘zbekiston Respublikasining yuqorida keltirilgan qonun va dasturini amalga oshirish doirasida tashqi savdo liberallashtirildi, eksport ragʻbatlantirildi, xususan, eksportga oid bo‘lgan soliq va bojxona tizimlari yangilandi. Shuningdek, eksportchilarni qo‘llab-quvvatlash uchun davlat subsidiyalari joriy qilindi, valyuta siyosatini erkinlashtirishda esa, mustaqil valyutani joriy qilindi va ko‘plab cheklovlar olib tashlandi. Bugungi kunda O‘zbekiston ko‘pgina chet el mamlakatlari bilan savdo aloqalarini erkin olib bormoqda. 2024-yilning dastlabki 8 oyi davomida O‘zbekiston tashqi savdosidagi eng yirik hamkor davlatlar Xitoy, Qozogʻiston, Rossiya va Turkiyadir. Mamlakatimizning eng yirik hamkori boʻlgan Xitoy davlati bilan 2023-yil savdo aylanmasi 14 milliard dollarni tashkil etdi, mazkur yilda esa bu ko‘rsatkich 8 milliard dollarni tashkil etib turibdi. O‘zbekiston Xitoy mamlakatidan, asosan, mashina va transport uskunalari, texnologiyalar va kimyo sanoati mahsulotlarini import qilsa, eksportida oltin, paxta, metal kabi sanoat va tabiiy boyliklar mavjud. Oʻzbekiston va Rossiya oʻrtasidagi savdo aylanmasi 2024-yilning yanvar-iyun oylarida 11 milliard dollarni tashkil etdi. Shundan eksport 4,5 milliard dollarga, import esa 7.5 milliard dollarga teng boʻldi. 2024-yilning yanvar-sentabr oylarida O‘zbekiston Qozog‘iston davlati bilan 3 milliard dollar savdo aylanmasini amalga oshirgan bo‘lib, eksportida meva va sabzavotlar, to‘qimachilik mahsulotlari, kimyo sanoati mahsulotlari va metallurgiya mahsulotlari, importida esa neft va neft mahsulotlari, g‘alla va un mahsulotlari, metall va metall buyumlar hamda kimyo sanoati mahsulotlari turadi. Xuddi shunday ko‘rsatkich Turkiya davlati bilan 2,5 milliard dollarni tashkil etib, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 8,3 foizga ko‘pdir. O‘zbekistonning tashqi savdosini rivojlantirishdagi eng katta muammo bu uning geografik joylashuvidir. Davlatimiz ichki kontinental bo‘lganligi ya’ni dengizga chiqish uchun har tomonlama boshqa davlat huduni bosib o‘tishligi sababli, tashqi savdoda transport xarajatlari yuqori. Quruqlikdan mahsulotlarni eksport va import qilish dengiz yo‘llariga qaraganda mamlakat uchun nafaqat ancha qimmat, balki bu jarayon ko‘p kuch va vaqt talab etadi. Yana bir geografik muammo shundaki, transport yoʻllarining uzoqligi va sim va quvurlarni boshqa davlat hududidan o‘tkazish zarurati sababli, O‘zbekiston energiya, gaz va boshqa resurslarni tashishda ham qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida xalqaro hamkorlikning o‘rni katta. Mamlakatimiz bir qancha xaqaro savdo tashkilotiga a’zo bo‘lgan boʻlsada, hali hanuz JSTga a’zo boʻlmagan. Bu muammo davlatning global bozorda bojxona to‘siqlari va yuqori tariflarga duch keladi, eksportni qimmatlashtirib, raqobatni pasaytiradi. Bu esa o‘z navbatida xorijiy investorlarda iqtisodiy tizimning ishonchliligida shubha uyg‘otib, investitsiya JSTga a’zo bo‘lgan davlatlarga yoʻnaltiriladi. Davlatimiz Yevropa Ittifoqining Bojxona Ittifoqiga ham a’zo emas, lekin Yevropa Ittifoqi bilan “GSP+” (Generelized Scheme of Preference+) imtiyozli savdo rejimi doirasida hamkorlik qilmoqda. Boshqa xalqaro tashkilotlar, TPP (Trans-pacific Partnership), EFTA (European Free Trade Assosiation), NAFTA (North American Free Trade Agreement) tashkilotlariga geografik joylashuvi tufa