BIOLOGIYA FANINI O‘QITISH VOSITALARI Abdusamadova Gullola Qahramonjon qizi Zokirova Muslima Qobiljon qizi Andijon davlat Pedagogika insituti biologiya yoʼnalishi talabalari

Аннотация

В процессе преподавания биологии важную роль играют учебные средства, которые помогают эффективно передавать учащимся научные знания, формировать у них жизненные навыки и интерес к предмету. Сочетание современных образовательных технологий с традиционными методами повышает качество преподавания биологии. В данной статье представлены подробные сведения о средствах, используемых при обучении биологии в 9–10–11 классах. Kalit soʻzlar: Taʼlim vositalari, tabiiy , tasviriy , ogʼzaki , Verbal, koʼrgazmali qurollar plakatlar, labaratoriya jihozlari, didaktik materiallar . Keywords: Educational tools, natural, visual, verbal, oral, visual aids, posters, laboratory equipment, didactic materials. Ключевые слова: Учебные средства, природные, наглядные, устные, вербальные, наглядные пособия, плакаты, лабораторное оборудование, дидактические материалы. Kirish. Ta’lim vositalari: tabiiy, tasviriy va ogʻzaki yoki verbal vositalarga boʻlinadi. Ta’lim vositalarini uch xilga ajratish bilish nazariyasiga va oʻquvchilarning tafakkurini rivojlanish stadiyalariga mosdir. Biologiya kursiga kiruvchi oʻquv fanlarini oʻqitish . Oʻsmirlik davrida bolalarni bilish faoliyatida koʻrgazmali harakat ustunlik qiladi. Kechki oʻsmirlik davrida tasviriy koʻrgazmali asosida fikr yuritish ya’ni tabiiy narsalarga emas, ularning tasvirlariga asoslanib idrok, tasavvur hosil qilish rivojlanadi. Yuqori sinf oʻquvchilarining aqliy faoliyatida abstrakt- nazariy tafakkur yetakchi rol oʻynaydi. An’anaviy vositalar: o‘quv darsliklari, laboratoriya jadvallari, namoyish etish uchun namunalar va maketlar. Texnologik vositalar: multimediali taqdimotlar, elektron darsliklar, interaktiv taxtalar va internet resurslari. Tabiiy vositalar o‘simlik va hayvonlarning jonli namunalaridan foydalanish, tabiat qo‘ynida o‘tkaziladigan darslar.Biologiyani o‘qitishda an’anaviy vositalar – bu ko‘p yillik tajribaga asoslangan holda biologiya fanini o‘rgatishda qo‘llaniladigan sinovdan o‘tgan vosita va usullar majmuidir. Ushbu vositalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1. Darsliklar va qo‘llanmalar.Darsliklar va biologiyaga oid metodik qo‘llanmalar o‘quvchilarga nazariy bilimlarni o‘rgatishda asosiy vosita hisoblanadi. Bu manbalar mavzularni izchil va tizimli o‘rgatish uchun mo‘ljallangan. 26 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 2. Plakatlar va sxemalar.Turli xil biologik jarayonlar, organizmlarning tuzilishi va tizimlarini tushuntiruvchi vizual materiallar darsni tushunarliroq qilishga yordam beradi. Masalan: - Odam tanasining anatomik diagrammalari. - O‘simlik va hayvonlarning tuzilishi. - Evolyutsion jarayonlar sxemalari. 3. Tabiiy materiallar va namunalar Gerbariylar (o‘simliklarning quritilgan namunalar to‘plami), suv osti o‘simliklari va hayvonlarining namunalarini o‘z ichiga olgan kolbalar, hayvonlarning suyaklari yoki qobiqlari. 4. Ko‘rgazmali qurollar Globuslar (masalan, biologik iqlim zonalarini tushuntirish uchun), odam va hayvonlar organlarining uch o‘lchamli modellari, mikroskoplar va boshqa laboratoriya asbob-uskunalari. 5. Laboratoriya uskunalari Biologiya tajribalarini o‘tkazish uchun ishlatiladigan mikroskoplar, Petri idishlari, reagentlar va boshqa jihozlar. Tajribalar orqali o‘quvchilarga amaliy ko‘nikmalar beriladi. 6. Didaktik materiallar Kartochkalar, testlar, topshiriqlar to‘plami va biologik so‘rovnomalar. Dars jarayonida bilimlarni mustahkamlash uchun ishlatiladi. 7. Dasturiy o‘quv rejalar Sinflarga mos biologiya fanini o‘rgatish bo‘yicha ishlab chiqilgan o‘quv dasturlari. An’anaviy vositalar orqali o‘quvchilarga fundamental bilimlar berilishi ta’minlanadi. Ushbu vositalarni zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirish esa biologiya fanini yanada qiziqarli va samarali o‘rganishga yordam beradi. 2. Laboratoriya mashg‘ulotlarining roli Laboratoriya jihozlari va tajribalar biologiya fanining amaliy jihatlarini tushuntirish uchun muhim vositadir. Masalan: mikroskopdan foydalanish, o‘simlik va hayvon hujayralarining tuzilishini o‘rganish . Laboratoriyaning o‘rni 1. Amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish: - O‘quvchilar nazariy bilimlarni laboratoriya ishlarida amaliyotda qo‘llaydi. - Biologik jarayonlar, organizmlar tuzilishi va funksiyalarini chuqur o‘rganish imkonini beradi. 2. Tajriba asosida bilim berish: - Turli tajribalar va kuzatuvlar o‘quvchilarning ilmiy-tahliliy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi. - O‘quvchilar ilmiy usul bilan ishlashni o‘rganadilar (masalan, kuzatish, eksperiment o‘tkazish, xulosa chiqarish). 3. Mikroskop va jihozlardan foydalanish: - Mikroskop orqali hujayra tuzilishini o‘rganish. - Petri idishlarida mikroorganizmlarni o‘stirish va kuzatish. 4. Tabiatni anglashni kuchaytirish: - Laboratoriya tajribalari o‘quvchilarning tabiatga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. - Biologik jarayonlarning real sharoitda o‘tishini ko‘rish imkonini beradi. Laboratoriya vositalari - **Asosiy jihozlar:** Mikroskoplar, shisha idishlar, termometr, pH-metrlar. - **Materiallar:** O‘simlik va hayvon namunalari, gerbariylar, rea